7. Kukkuravatikasuttavaṇṇanā
78. Evaṃ
V3.72 me sutan ti kukkuravatikasuttaṃ .Tattha koliyesūti evaṃnāmake janapade .
So hi ekopi kolanagare patiṭṭhitānaṃ koliyānaṃ rājakumārānaṃ nivāsaṭṭhānattā evaṃ vuccati .
Tasmiṃ koliyesu janapade .
Haliddavasanan ti tassa kira nigamassa māpitakāle pītakavatthanivatthā
M3.71 manussā nakkhattaṃ kīḷiṃsu .Te nakkhattakīḷāvasāne nigamassa nāmaṃ āropentā haliddavasananti nāmaṃ akaṃsu .
Taṃ gocaragāmaṃ katvā viharatīti attho .
Vihāro panettha kiñcāpi na niyāmito , tathāpi buddhānaṃ anucchavike senāsaneyeva vihāsīti veditabbo .
Govatikoti samādinnagovato , sīse siṅgāni ṭhapetvā naṅguṭṭhaṃ bandhitvā gāvīhi saddhiṃ tiṇāni khādanto viya carati .
Aceloti naggo niccelo .
Seniyoti tassa nāmaṃ .
Kukkuravatikoti samādinnakukkuravato , sabbaṃ sunakhakiriyaṃ karoti .
Ubhopete sahapaṃsukīḷikā sahāyakā .
Kukkurova palikujjitvāti sunakho nāma sāmikassa santike nisīdanto dvīhi pādehi bhūmiyaṃ vilekhitvā kukkurakūjitaṃ
P3.101 kūjanto nisīdati , ayampi ‘‘ kukkurakiriyaṃ karissāmī ’’ ti bhagavatā saddhiṃ sammoditvā dvīhi hatthehi bhūmiyaṃ vilekhitvā sīsaṃ vidhunanto ‘ bhū bhū ’ ti katvā hatthapāde samiñjitvā sunakho viya nisīdi .Chamānikkhittan ti bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ .
Samattaṃ samādinnan ti paripuṇṇaṃ katvā gahitaṃ .
Kā gatīti kā nipphatti .
Ko abhisamparāyoti abhisamparāyamhi kattha nibbatti .
Alan ti tassa appiyaṃ bhavissatīti yāvatatiyaṃ paṭibāhati .
Kukkuravatan ti kukkuravatasamādānaṃ .
79. Bhāvetīti vaḍḍheti .
Paripuṇṇan ti anūnaṃ .
Abbokiṇṇan ti nirantaraṃ .
Kukkurasīlan ti kukkurācāraṃ .
Kukkuracittan ti ‘‘ ajja paṭṭhāya kukkurehi kātabbaṃ karissāmī ’’ ti evaṃ uppannacittaṃ .
Kukkurākappan ti kukkurānaṃ gamanākāro atthi , tiṭṭhanākāro atthi , nisīdanākāro atthi , sayanākāro atthi , uccārapassāvakaraṇākāro atthi , aññe kukkure disvā dante vivaritvā gamanākāro atthi , ayaṃ kukkurākappo nāma , taṃ bhāvetīti attho
V3.73 .Imināhaṃ sīlenātiādīsu ahaṃ iminā ācārena vā vatasamādānena vā dukkaratapacaraṇena vā methunaviratibrahmacariyena vāti attho .
Devoti sakkasuyāmādīsu aññataro .
Devaññataroti
P3.102 tesaṃ dutiyatatiyaṭṭhānādīsu aññataradevo .Micchādiṭṭhīti adevalokagāmimaggameva devalokagāmimaggoti gahetvā uppannatāya sā assa
M3.72 micchādiṭṭhi nāma hoti .Aññataraṃ gatiṃ vadāmīti tassa hi nirayato vā tiracchānayonito vā aññā gati natthi , tasmā evamāha .
Sampajjamānan ti diṭṭhiyā asammissaṃ hutvā nipajjamānaṃ .
Nāhaṃ , bhante , etaṃ rodāmi , yaṃ maṃ bhagavā evamāhāti yaṃ maṃ , bhante , bhagavā evamāha , ahametaṃ bhagavato byākaraṇaṃ na rodāmi na paridevāmi , na anutthunāmīti attho .
Evaṃ sakammakavasenettha attho veditabbo , na assumuñcanamattena .
‘‘ Mataṃ vā amma rodanti , yo vā jīvaṃ na dissati ;
Jīvantaṃ amma passantī , kasmā maṃ amma rodasī ’’ ti .( saṃ . ni .1.239)–
Ayañcettha payogo .
Apica me idaṃ , bhanteti apica kho me idaṃ , bhante , kukkuravataṃ dīgharattaṃ samādinnaṃ , tasmiṃ sampajjantepi vuddhi natthi , vipajjantepi .
Iti ‘‘ ettakaṃ kālaṃ mayā katakammaṃ moghaṃ jātan ’’ ti attano vipattiṃ paccavekkhamāno rodāmi , bhanteti .
80. Govatan tiādīni kukkuravatādīsu vuttanayeneva veditabbāni .
Gavākappan ti goākappaṃ .
Sesaṃ kukkurākappe vuttasadisameva .
Yathā pana tattha aññe kukkure disvā dante vivaritvā gamanākāro , evamidha aññe gāvo disvā kaṇṇe ukkhipitvā gamanākāro veditabbo .
Sesaṃ tādisameva .
81. Cattārimāni
P3.103 puṇṇa kammānīti kasmā imaṃ desanaṃ ārabhi ?Ayañhi desanā ekaccakammakiriyavasena āgatā , imasmiñca kammacatukke kathite imesaṃ kiriyā pākaṭā bhavissatīti imaṃ desanaṃ ārabhi .
Apica imaṃ kammacatukkameva desiyamānaṃ ime sañjānissanti
V3.74 , tato eko saraṇaṃ gamissati , eko pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇissatīti ayameva etesaṃ sappāyāti ñatvāpi imaṃ desanaṃ ārabhi .Tattha kaṇhan ti kāḷakaṃ dasaakusalakammapathakammaṃ .
Kaṇhavipākan ti apāye nibbattanato kāḷakavipākaṃ .
Sukkan ti paṇḍaraṃ dasakusalakammapathakammaṃ .
Sukkavipākan ti sagge nibbattanato paṇḍaravipākaṃ .
Kaṇhasukkan ti vomissakakammaṃ .
Kaṇhasukkavipākan ti sukhadukkhavipākaṃ .
Missakakammañhi katvā
M3.73 akusalena tiracchānayoniyaṃ maṅgalahatthiṭṭhānādīsu uppanno kusalena pavatte sukhaṃ vediyati .Kusalena rājakulepi nibbatto akusalena pavatte dukkhaṃ vediyati .
Akaṇhaṃ asukkan ti kammakkhayakaraṃ catumaggacetanākammaṃ adhippetaṃ .
Tañhi yadi kaṇhaṃ bhaveyya , kaṇhavipākaṃ dadeyya .
Yadi sukkaṃ bhaveyya , sukkavipākaṃ dadeyya .
Ubhayavipākassa pana adānato akaṇhāsukkavipākattā ‘‘ akaṇhaṃ asukkan ’’ ti vuttaṃ .
Ayaṃ tāva uddese attho .
Niddese pana sabyābajjhan ti sadukkhaṃ .
Kāyasaṅkhārādīsu kāyadvāre gahaṇādivasena copanappattā dvādasa
P3.104 akusalacetanā sabyābajjhakāyasaṅkhāro nāma .Vacīdvāre hanusañcopanavasena vacībhedapavattikā tāyeva dvādasa vacīsaṅkhāro nāma .
Ubhayacopanaṃ appattā raho cintayantassa manodvāre pavattā manosaṅkhāro nāma .
Iti tīsupi dvāresu kāyaduccaritādibhedā akusalacetanāva saṅkhārāti veditabbā .
Imasmiñhi sutte cetanā dhuraṃ , upālisutte kammaṃ .
Abhisaṅkharitvāti saṅkaḍḍhitvā , piṇḍaṃ katvāti attho .
Sabyābajjhaṃ lokan ti sadukkhaṃ lokaṃ upapajjanti .
Sabyābajjhā phassā phusantīti sadukkhā vipākaphassā phusanti .
Ekantadukkhan ti nirantaradukkhaṃ .
Bhūtāti hetvatthe nissakkavacanaṃ , bhūtakammato bhūtassa sattassa uppatti hoti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathābhūtaṃ kammaṃ sattā karonti , tathābhūtena kammena kammasabhāgavasena tesaṃ upapatti hoti .
Tenevāha ‘‘ yaṃ karoti tena upapajjatī ’’ ti .
Ettha ca tenāti kammena viya vuttā , upapatti ca nāma vipākena hoti .
Yasmā pana vipākassa kammaṃ hetu , tasmā tena mūlahetubhūtena kammena nibbattatīti ayamettha attho .
Phassā phusantīti yena kammavipākena nibbatto , taṃkammavipākaphassā phusanti .
Kammadāyādāti kammadāyajjā kammameva nesaṃ dāyajjaṃ santakanti vadāmi .
Abyābajjhan ti
V3.75 niddukkhaṃP3.105 .Imasmiṃ vāre kāyadvāre pavattā aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā kāyasaṅkhāro nāma .
Tāyeva vacīdvāre pavattā vacīsaṅkhāro nāma .
Manodvāre pavattā tāyeva aṭṭha , tisso ca heṭṭhimajhānacetanā abyābajjhamanosaṅkhāro nāma .
Jhānacetanā tāva hotu , kāmāvacarā kinti abyābajjhamanosaṅkhāro nāma jātāti .
Kasiṇasajjanakāle
M3.74 ca kasiṇāsevanakāle ca labbhanti .Kāmāvacaracetanā paṭhamajjhānacetanāya ghaṭitā , catutthajjhānacetanā tatiyajjhānacetanāya ghaṭitā .
Iti tīsupi dvāresu kāyasucaritādibhedā kusalacetanāva saṅkhārāti veditabbo .
Tatiyavāro ubhayamissakavasena veditabbā .
Seyyathāpi manussātiādīsu manussānaṃ tāva kālena sukhaṃ kālena dukkhaṃ pākaṭameva , devesu pana bhummadevatānaṃ , vinipātikesu vemānikapetānaṃ kālena sukhaṃ kālena dukkhaṃ hotīti veditabbaṃ .
Hatthiādīsu tiracchānesupi labbhatiyeva .
Tatrāti tesu tīsu kammesu .
Tassa pahānāya yā cetanāti tassa pahānatthāya maggacetanā .
Kammaṃ patvāva maggacetanāya añño paṇḍarataro dhammo nāma natthi .
Idaṃ pana kammacatukkaṃ patvā dvādasa akusalacetanā kaṇhā nāma , tebhūmakakusalacetanā sukkā nāma , maggacetanā akaṇhā asukkāti āgatā .
82.‘‘ Labheyyāhaṃ , bhante ’’ ti idaṃ so ‘‘ ciraṃ vata me aniyyānikapakkhe yojetvā attā kilamito ,‘ sukkhanadītīre nhāyissāmī ’ ti samparivattentena viya thuse koṭṭentena viya ca na koci attho nipphādito , handāhaṃ attānaṃ yoge yojemī ’’ ti cintetvā āha .
Atha
P3.106 bhagavā yonena khandhake titthiyaparivāso paññatto , yaṃ aññatitthiyapubbo sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito –‘‘ ahaṃ , bhante , itthannāmo aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhāmi upasampadaṃ , svāhaṃ , bhante , saṅghaṃ cattāro māse parivāsaṃ yācāmī ’’ tiādinā ( mahāva .86) nayena samādiyitvā parivasati , taṃ sandhāya ‘‘ yo kho , seniya , aññatitthiyapubbo ’’ tiādimāha .
Tattha pabbajjan ti vacanasiliṭṭhatāvaseneva vuttaṃ .
Aparivasitvāyeva hi pabbajjaṃ labhati .
Upasampadatthikena pana nātikālena gāmappavesanādīni aṭṭha vattāni pūrentena parivasitabbaṃ
V3.76 .Āraddhacittāti aṭṭhavattapūraṇena tuṭṭhacittā .
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthārato panesa titthiyaparivāso samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya pabbajjakhandhakavaṇṇanāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .86) vuttanayeneva veditabbo
M3.75 .Apica metthāti apica me ettha .
Puggalavemattatā viditāti puggalanānattaṃ viditaṃ .
Ayaṃ puggalo parivāsāraho , ayaṃ na parivāsārahoti idaṃ mayhaṃ pākaṭanti dasseti .
Tato seniyo cintesi –
‘‘ aho acchariyaṃ buddhasāsanaṃ , yattha evaṃ ghaṃsitvā koṭṭetvā yuttameva gaṇhanti , ayuttaṃ chaḍḍentī ’’ ti .
Tato suṭṭhutaraṃ pabbajjāya sañjātussāho sace , bhantetiādimāha .
Atha bhagavā tassa tibbacchandataṃ viditvā na seniyo parivāsaṃ arahatīti aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi –
‘‘ gaccha tvaṃ , bhikkhu , seniyaṃ nhāpetvā pabbājetvā ānehī ’’ ti .
So tathā katvā taṃ pabbājetvā bhagavato santikaṃ ānayi .
Bhagavā gaṇe nisīditvā upasampādesi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ alattha kho acelo seniyo bhagavato santike pabbajjaṃ alattha upasampadan ’’ ti .
Acirūpasampannoti
P3.107 upasampanno hutvā nacirameva .Vūpakaṭṭhoti vatthukāmakilesakāmehi kāyena ca cittena ca vūpakaṭṭho .
Appamattoti kammaṭṭhāne satiṃ avijahanto .
Ātāpīti kāyikacetasikasaṅkhātena vīriyātāpena ātāpī .
Pahitattoti kāye ca jīvite ca anapekkhatāya pesitatto vissaṭṭhaattabhāvo .
Yassatthāyāti yassa atthāya .
Kulaputtāti ācārakulaputtā .
Sammadevāti hetunāva kāraṇeneva .
Tadanuttaran ti taṃ anuttaraṃ .
Brahmacariyapariyosānan ti maggabrahmacariyapariyosānabhūtaṃ arahattaphalaṃ .
Tassa hi atthāya kulaputtā pabbajanti .
Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve .
Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva paññāya paccakkhaṃ katvā , aparappaccayaṃ ñatvāti attho .
Upasampajja vihāsīti pāpuṇitvā sampādetvā vihāsi .
Evaṃ viharantova khīṇā jāti … pe … abbhaññāsi .
Evamassa
V3.77 paccavekkhaṇabhūmiṃ dassetvā arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhāpetuṃ ‘‘ aññataro kho panāyasmā seniyo arahataṃ ahosī ’’ ti vuttaṃ .Tattha aññataroti eko .
Arahatan ti arahantānaṃ , bhagavato sāvakānaṃ arahantānaṃ abbhantaro ahosīti ayamevattha adhippāyo .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Kukkuravatikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .