1. Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttavaṇṇanā
107. Evaṃ
V3.90M3.88 me sutan ti ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ .Tattha ambalaṭṭhikāyaṃ viharatīti veḷuvanavihārassa paccante padhānagharasaṅkhepe vivekakāmānaṃ vasanatthāya kate ambalaṭṭhikāti evaṃnāmake pāsāde pavivekaṃ brūhayanto viharati .
Kaṇṭako nāma jātakālato paṭṭhāya tikhiṇova hoti , evamevaṃ ayampi āyasmā sattavassikasāmaṇerakāleyeva pavivekaṃ brūhayamāno tattha vihāsi .
Paṭisallānā vuṭṭhitoti phalasamāpattito vuṭṭhāya .
Āsanan ti pakatipaññattamevettha āsanaṃ atthi , taṃ papphoṭetvā ṭhapesi .
Udakādhāneti
P3.125 udakabhājane .‘‘ Udakaṭṭhāne ’’ tipi pāṭho .
Āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesīti ovādadānatthaṃ āmantesi .
Bhagavatā hi rāhulattherassa sambahulā dhammadesanā katā .
Sāmaṇerapañhaṃ therasseva vuttaṃ .
Tathā rāhulasaṃyuttaṃ mahārāhulovādasuttaṃ cūḷarāhulovādasuttamidaṃ ambalaṭṭhikarāhulovādasuttanti .
Ayañhi āyasmā sattavassikakāle bhagavantaṃ cīvarakaṇṇe gahetvā ‘‘ dāyajjaṃ me samaṇa dehī ’’ ti dāyajjaṃ yācamāno bhagavatā dhammasenāpatisāriputtattherassa niyyādetvā pabbājito .
Atha bhagavā daharakumārā nāma yuttāyuttaṃ kathaṃ kathenti , ovādamassa demīti rāhulakumāraṃ āmantetvā ‘‘ sāmaṇerena nāma , rāhula , tiracchānakathaṃ kathetuṃ na vaṭṭati , tvaṃ kathayamāno evarūpaṃ kathaṃ katheyyāsī ’’ ti sabbabuddhehi avijahitaṃ dasapucchaṃ pañcapaṇṇāsavissajjanaṃ –
‘‘ eko pañho eko uddeso ekaṃ veyyākaraṇaṃ dve pañhā … pe … dasa pañhā dasa uddesā dasa
V3.91 veyyākaraṇāti .Ekaṃ nāma kiṃ ?
Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā … pe … dasa nāma kiṃ ?
Dasahaṅgehi samannāgato arahāti vuccatī ’’ ti ( khu . pā .4.10) imaṃ sāmaṇerapañhaṃ kathesi .
Puna cintesi ‘‘ daharakumārā nāma piyamusāvādā honti , adiṭṭhameva
P3.126 diṭṭhaṃ amhehi , diṭṭhameva na diṭṭhaṃ amhehīti vadanti ovādamassa demī ’’ ti akkhīhi oloketvāpi sukhasañjānanatthaṃ paṭhamameva catasso udakādhānūpamāyoM3.89 , tato dve hatthiupamāyo ekaṃ ādāsūpamañca dassetvā imaṃ suttaṃ kathesi .Catūsu pana paccayesu taṇhāvivaṭṭanaṃ pañcasu kāmaguṇesu chandarāgappahānaṃ kalyāṇamittupanissayassa mahantabhāvañca dassetvā rāhulasuttaṃ ( su . ni . rāhulasutta ) kathesi .
Āgatāgataṭṭhāne bhavesu chandarāgo na kattabboti dassetuṃ rāhulasaṃyuttaṃ ( saṃ . ni .2.188 ādayo ) kathesi .
‘‘ Ahaṃ sobhāmi , mama vaṇṇāyatanaṃ pasannan ’’ ti attabhāvaṃ nissāya gehassitachandarāgo na kattabboti mahārāhulovādasuttaṃ kathesi .
Tattha rāhulasuttaṃ imasmiṃ nāma kāle vuttanti na vattabbaṃ .
Tañhi abhiṇhovādavasena vuttaṃ .
Rāhulasaṃyuttaṃ sattavassikakālato paṭṭhāya yāva avassikabhikkhukālā vuttaṃ .
Mahārāhulovādasuttaṃ aṭṭhārasa vassasāmaṇerakāle vuttaṃ .
Cūḷarāhulovādasuttaṃ avassikabhikkhukāle vuttaṃ .
Kumārakapañhañca idañca ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ sattavassikasāmaṇerakāle vuttaṃ .
Tesu rāhulasuttaṃ abhiṇhovādatthaṃ , rāhulasaṃyuttaṃ , therassa vipassanāgabbhagahaṇatthaṃ , mahārāhulovādaṃ gehassitachandarāgavinodanatthaṃ , cūḷarāhulovādaṃ therassa pañcadasa-vimuttiparipācanīya-dhammaparipākakāle arahattagāhāpanatthaṃ vuttaṃ .
Idañca
P3.127 pana sandhāya rāhulatthero bhikkhusaṅghamajjhe tathāgatassa guṇaṃ kathento idamāha –‘‘ Kikīva bījaṃ rakkheyya , cāmarī vālamuttamaṃ ;
Nipako sīlasampanno , mamaṃ rakkhi tathāgato ’’ ti .( apa .1.2.83);
Sāmaṇerapañhaṃ ayuttavacanapahānatthaṃ , idaṃ ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ sampajānamusāvādassa akaraṇatthaṃ vuttaṃ .
Tattha
V3.92 passasi noti passasi nu .Parittan ti thokaṃ .
Sāmaññan ti samaṇadhammo .
Nikkujjitvāti adhomukhaṃ katvā .
Ukkujjitvāti uttānaṃ katvā .
108. Seyyathāpi , rāhula , rañño nāgoti ayaṃ upamā sampajānamusāvāde saṃvararahitassa opammadassanatthaṃ vuttā .
Tattha īsādantoti rathīsāsadisadanto
M3.90 .Uruḷhavāti abhivaḍḍhito ārohasampanno .
Abhijātoti sujāto jātisampanno .
Saṅgāmāvacaroti saṅgāmaṃ otiṇṇapubbo .
Kammaṃ karotīti āgatāgate pavaṭṭento ghāteti .
Puratthimakāyādīsu pana puratthimakāyena tāva paṭisenāya phalakakoṭṭhakamuṇḍapākārādayo pāteti , tathā pacchimakāyena .
Sīsena kammaṃ nāma niyametvā etaṃ padesaṃ maddissāmīti nivattitvā oloketi , ettakena satampi sahassampi dvedhā bhijjati .
Kaṇṇehi kammaṃ nāma āgatāgate sare kaṇṇehi paharitvā pātanaṃ .
Dantehi kammaṃ nāma paṭihatthiassahatthārohaassārohapadādīnaṃ vijjhanaṃ .
Naṅguṭṭhena kammaṃ
P3.128 nāma naṅguṭṭhe bandhāya dīghāsilaṭṭhiyā vā ayamusalena vā chedanabhedanaṃ .Rakkhateva soṇḍan ti soṇḍaṃ pana mukhe pakkhipitvā rakkhati .
Tatthāti tasmiṃ tassa hatthino karaṇe .
Apariccattan ti anissaṭṭhaṃ , paresaṃ jayaṃ amhākañca parājayaṃ passīti maññati .
Soṇḍāyapi kammaṃ karotīti ayamuggaraṃ vā khadiramusalaṃ vā gahetvā samantā aṭṭhārasahatthaṭṭhānaṃ maddati .
Pariccattan ti vissaṭṭhaṃ , idāni hatthiyodhādīsu na kutoci bhāyati , amhākaṃ jayaṃ paresañca parājayaṃ passīti maññati .
Nāhaṃ tassa kiñci pāpan ti tassa dukkaṭādiāpattivītikkame vā mātughātakādikammesu vā kiñci pāpaṃ akattabbaṃ nāma natthi .
Tasmā tiha teti yasmā sampajānamusāvādino akattabbaṃ pāpaṃ nāma natthi , tasmā tayā hasāyapi davakamyatāyapi musā na bhaṇissāmīti sikkhitabbaṃ .
Paccavekkhaṇatthoti olokanattho , yaṃ mukhe vajjaṃ hoti , tassa dassanatthoti vuttaṃ hoti .
Paccavekkhitvā paccavekkhitvāti oloketvā oloketvā .
109. Sasakkaṃ na karaṇīyan ti ekaṃseneva na kātabbaṃ .
Paṭisaṃhareyyāsīti nivatteyyāsi mā kareyyāsi .
Anupadajjeyyāsīti anupadeyyāsi upatthambheyyāsi punappunaṃ kareyyāsi .
Ahorattānusikkhīti rattiñca divañca sikkhamāno .
111. Aṭṭīyitabban ti
V3.93P3.129 aṭṭena pīḷitena bhavitabbaṃ .Harāyitabban ti lajjitabbaṃ .
Jigucchitabban ti gūthaṃ disvā viya jigucchā uppādetabbā .
Manokammassa pana adesanāvatthukattā idha desetabbanti na vuttaṃ .
Kittake pana ṭhāne kāyakammavacīkammāni
M3.91 sodhetabbāni , kittake manokammanti .Kāyakammavacīkammāni tāva ekasmiṃ purebhatteyeva sodhetabbāni .
Bhattakiccaṃ katvā divāṭṭhāne nisinnena hi paccavekkhitabbaṃ ‘‘ aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva imasmiṃ ṭhāne nisajjā atthi nu kho me imasmiṃ antare paresaṃ appiyaṃ kāyakammaṃ vā vacīkammaṃ vā ’’ ti .
Sace atthīti jānāti , desanāyuttaṃ desetabbaṃ , āvikaraṇayuttaṃ āvikātabbaṃ .
Sace natthi , teneva pītipāmojjena vihātabbaṃ .
Manokammaṃ pana etasmiṃ piṇḍapātapariyesanaṭṭhāne sodhetabbaṃ .
Kathaṃ ?
‘‘ Atthi nu kho me ajja piṇḍapātapariyesanaṭṭhāne rūpādīsu chando vā rāgo vā paṭighaṃ vā ’’ ti ?
Sace atthi ,‘‘ puna na evaṃ karissāmī ’’ ti citteneva adhiṭṭhātabbaṃ .
Sace natthi , teneva pītipāmojjena vihātabbaṃ .
112. Samaṇā vā brāhmaṇā vāti buddhā vā paccekabuddhā vā tathāgatasāvakā vā .
Tasmātihāti yasmā atītepi evaṃ parisodhesuṃ , anāgatepi parisodhessanti , etarahipi parisodhenti , tasmā tumhehipi tesaṃ anusikkhantehi evaṃ sikkhitabbanti attho .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Imaṃ pana desanaṃ bhagavā yāva bhavaggā ussitassa ratanarāsino yojaniyamaṇikkhandhena kūṭaṃ gaṇhanto viya neyyapuggalavasena pariniṭṭhāpesīti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .