10. Kaṇṇakatthalasuttavaṇṇanā
375. Evaṃ
V3.254P3.356 me sutan ti kaṇṇakatthalasuttaṃ .Tattha uruññāyan ti uruññāti tassa raṭṭhassapi nagarassapi etadeva nāmaṃ , bhagavā uruññānagaraṃ upanissāya viharati .
Kaṇṇakatthale migadāyeti tassa nagarassa avidūre kaṇṇakatthalaṃ nāma eko ramaṇīyo bhūmibhāgo atthi , so migānaṃ abhayatthāya dinnattā migadāyoti vuccati , tasmiṃ kaṇṇakatthale migadāye .
Kenacideva karaṇīyenāti na aññena , anantarasutte vuttakaraṇīyeneva .
Somā ca bhaginī sakulā ca bhaginīti imā dve bhaginiyo rañño pajāpatiyo .
Bhattābhihāreti bhattaṃ abhiharaṇaṭṭhāne .
Rañño bhuñjanaṭṭhānañhi sabbāpi orodhā kaṭacchuādīni gahetvā rājānaṃ upaṭṭhātuṃ gacchanti , tāpi tatheva agamaṃsu .
376. Kiṃ pana , mahārājāti kasmā evamāha ?
Rañño garahaparimocanatthaṃ .
Evañhi parisā cinteyya –
‘‘ ayaṃ rājā āgacchamānova mātugāmānaṃ sāsanaṃ āroceti , mayaṃ attano dhammatāya bhagavantaṃ daṭṭhuṃ āgatoti maññāma , ayaṃ pana mātugāmānaṃ sāsanaṃ gahetvā āgato , mātugāmadāso maññe , esa pubbepi imināva kāraṇena āgacchatī ’’ ti .
Pucchito pana so attano āgamanakāraṇaṃ kathessati , evamassa ayaṃ garahā na uppajjissatīti garahamocanatthaṃ evamāha .
378. Abbhudāhāsīti
M3.246 kathesi .Sakideva
P3.357 sabbaṃ ussati sabbaṃ dakkhitīti yo ekāvajjanena ekacittena atītānāgatapaccuppannaṃ sabbaṃ ussati vā dakkhiti vā , so natthīti attho .Ekena hi cittena atītaṃ sabbaṃ jānissāmīti āvajjitvāpi atītaṃ sabbaṃ jānituṃ na sakkā , ekadesameva jānāti .
Anāgatapaccuppannaṃ pana tena cittena sabbeneva sabbaṃ na jānātīti .
Esa nayo itaresu .
Evaṃ ekacittavasenāyaṃ pañho kathito .
Heturūpan ti hetusabhāvaṃ kāraṇajātikaṃ .
Saheturūpan ti sakāraṇajātikaṃ .
Samparāyikāhaṃ , bhanteti samparāyaguṇaṃ ahaṃ , bhante , pucchāmi .
379. Pañcimānīti
V3.255 imasmiṃ sutte pañca padhāniyaṅgāni lokuttaramissakāni kathitāni .Kathinaṅgaṇavāsīcūḷasamuddatthero pana ‘‘ tumhākaṃ , bhante , kiṃ ruccatī ’’ ti vutte ‘‘ mayhaṃ lokuttarānevāti ruccatī ’’ ti āha .
Padhānavemattatan ti padhānanānattaṃ .
Aññādisameva hi puthujjanassa padhānaṃ , aññādisaṃ sotāpannassa , aññādisaṃ sakadāgāmino , aññādisaṃ anāgāmino , aññādisaṃ arahato , aññādisaṃ asītimahāsāvakānaṃ , aññādisaṃ dvinnaṃ aggasāvakānaṃ , aññādisaṃ paccekabuddhānaṃ , aññādisaṃ sabbaññubuddhānaṃ .
Puthujjanassa padhānaṃ sotāpannassa padhānaṃ na pāpuṇāti … pe … paccekabuddhassa padhānaṃ sabbaññubuddhassa padhānaṃ na pāpuṇāti .
Imamatthaṃ sandhāya ‘‘ padhānavemattataṃ vadāmī ’’ ti āha .
Dantakāraṇaṃ gaccheyyun ti yaṃ akūṭakaraṇaṃ , anavacchindanaṃ
P3.358 , dhurassa acchindananti dantesu kāraṇaṃ dissati , taṃ kāraṇaṃ upagaccheyyunti attho .Dantabhūmin ti dantehi gantabbabhūmiṃ .
Assaddhotiādīsu puthujjanasotāpannasakadāgāmianāgāmino cattāropi assaddhā nāma .
Puthujjano hi sotāpannassa saddhaṃ appattoti assaddho , sotāpanno sakadāgāmissa , sakadāgāmī anāgāmissa , anāgāmī arahato saddhaṃ appattoti assaddho , ābādho arahatopi uppajjatīti pañcapi bahvābādhā nāma honti .
Ariyasāvakassa pana saṭho māyāvīti nāmaṃ natthi .
Teneva thero –
‘‘ pañca padhāniyaṅgāni lokuttarāni kathitānīti mayhaṃ ruccatī ’’ ti āha .
Assakhaḷuṅkasuttante pana –
‘‘ tayo ca , bhikkhave , assakhaḷuṅke tayo ca purisakhaḷuṅke desessāmī ’’ ti ( a . ni .3.141) ettha ariyasāvakassāpi sambodhināmaṃ āgataṃ
M3.247 , tassa vasena lokuttaramissakā kathitāti vuttaṃ .Puthujjano pana sotāpattimaggavīriyaṃ asampatto … pe … anāgāmī arahattamaggavīriyaṃ asampattoti kusītopi assaddho viya cattārova honti , tathā duppañño .
Evaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ – adantahatthiādayo viya hi maggapadhānarahito puggalo .
Dantahatthiādayo viya maggapadhānavā .
Yathā adantā hatthiādayo kūṭākāraṃ akatvā avicchinditvā dhuraṃ apātetvā dantagamanaṃ vā gantuṃ dantabhūmiṃ vā pattuṃ na sakkonti , evamevaṃ maggapadhānarahito maggapadhānavatā pattabbaṃ pāpuṇituṃ nibbattetabbaṃ guṇaṃ nibbattetuṃ na sakkoti .
Yathā pana dantahatthiādayo kūṭākāraṃ akatvā avicchinditvā dhuraṃ apātetvā dantagamanaṃ vā gantuṃ dantabhūmiṃ vā pattuṃ sakkonti
P3.359 , evamevaṃ maggapadhānavā maggapadhānavatā pattabbaṃV3.256 pāpuṇituṃ nibbattetabbaṃ guṇaṃ nibbattetuṃ sakkoti .Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ sotāpattimaggapadhānavā sotāpattimaggapadhānavatā pattokāsaṃ pāpuṇituṃ nibbattetabbaṃ guṇaṃ nibbattetuṃ sakkoti … pe … arahattamaggapadhānavā arahattamaggapadhānavatā pattokāsaṃ pāpuṇituṃ nibbattetabbaṃ guṇaṃ nibbattetuṃ sakkotī ’’ ti .
380. Sammappadhānāti maggapadhānena sammappadhānā .
Na kiñci nānākaraṇaṃ vadāmi yadidaṃ vimuttiyā vimuttin ti yaṃ ekassa phalavimuttiyā itarassa phalavimuttiṃ ārabbha nānākaraṇaṃ vattabbaṃ siyā , taṃ na kiñci vadāmīti attho .
Acciyā vā accin ti acciyā vā accimhi .
Sesapadadvayepi eseva nayo , bhummatthe hi etaṃ upayogavacanaṃ .
Kiṃ pana tvaṃ , mahārājāti , mahārāja , kiṃ tvaṃ ?
‘‘ Santi devā cātumahārājikā , santi devā tāvatiṃsā … pe … santi devā paranimmitavasavattino , santi devā tatuttarin ’’ ti evaṃ devānaṃ atthibhāvaṃ na jānāsi , yena evaṃ vadesīti .
Tato atthibhāvaṃ jānāmi , manussalokaṃ pana āgacchanti
P3.360 nāgacchantīti idaṃ pucchanto yadi vā te , bhantetiādimāha .Sabyābajjhāti sadukkhā , samucchedappahānena appahīnacetasikadukkhā .
Āgantāroti upapattivasena āgantāro .
Abyābajjhāti samucchinnadukkhā .
Anāgantāroti upapattivasena anāgantāro .
381. Pahotīti
M3.248 sakkoti .Rājā hi puññavantampi lābhasakkārasampannaṃ yathā na koci upasaṅkamati , evaṃ karonto tamhā ṭhānā cāvetuṃ sakkoti .
Taṃ apuññavantampi sakalagāmaṃ piṇḍāya caritvā yāpanamattaṃ alabhantaṃ yathā lābhasakkārasampanno hoti , evaṃ karonto tamhā ṭhānā cāvetuṃ sakkoti .
Brahmacariyavantampi itthīhi saddhiṃ sampayojetvā sīlavināsaṃ pāpento balakkārena vā uppabbājento tamhā ṭhānā cāvetuṃ sakkoti .
Abrahmacariyavantampi sampannakāmaguṇaṃ amaccaṃ bandhanāgāraṃ pavesetvā itthīnaṃ mukhampi passituṃ adento tamhā ṭhānā cāveti nāma .
Raṭṭhato pana yaṃ icchati , taṃ pabbājeti nāma .
Dassanāyapi nappahontīti kāmāvacare tāva abyābajjhe deve sabyābajjhā devā cakkhuviññāṇadassanāyapi nappahonti .
Kasmā ?
Arahato tattha ṭhānābhāvato .
Rūpāvacare pana ekavimānasmiṃyeva tiṭṭhanti ca nisīdanti cāti cakkhuviññāṇadassanāya pahonti , etehi diṭṭhaṃ
V3.257 pana sallakkhitaṃ paṭividdhaṃ lakkhaṇaṃ daṭṭhuṃ sallakkhituṃ paṭivijjhituṃP3.361 na sakkontīti ñāṇacakkhunā dassanāya nappahonti , uparideve ca cakkhuviññāṇadassanenāpīti . 382. Ko nāmo ayaṃ , bhanteti rājā theraṃ jānantopi ajānanto viya pucchati .
Kasmā ?
Pasaṃsitukāmatāya .
Ānandarūpoti ānandasabhāvo .
Brahmapucchāpi vuttanayeneva veditabbā .
Atha kho aññataro purisoti sā kira kathā viṭaṭūbheneva kathitā , te ‘‘ tayā kathitā , tayā kathitā ’’ ti kupitā aññamaññaṃ imasmiṃyeva ṭhāne attano attano balakāyaṃ uṭṭhāpetvā kalahampi kareyyunti nivāraṇatthaṃ so rājapuriso etadavoca .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Ayaṃ pana desanā neyyapuggalassa vasena niṭṭhitāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Kaṇṇakatthalasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Catutthavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .