Issues
Select Version
Dasakanipātapāḷi
Dasakanipātapāḷi

9. Upālisuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Upālisuttaṃ

99. Atha kho āyasmā upāli yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiP5.202 .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā upāli bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ icchāmahaṃ , bhante , araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevitun ’’ ti .
‘‘ Durabhisambhavāni hi kho [ durabhisambhavāni kho ( sī . pī .)], upāli , araññavanapatthāni pantāni senāsanāni .
Dukkaraṃ pavivekaṃ durabhiramaṃ .
Ekatte haranti maññe mano vanāni samādhiṃ alabhamānassa bhikkhuno .
Yo kho , upāli , evaṃ vadeyya –
‘ ahaṃ samādhiṃ alabhamāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevissāmī ’ ti , tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ –
‘ saṃsīdissati vā uplavissati vā ’ ti [ uppilavissati vā ( sī . syā . pī .)].
‘‘ Seyyathāpi , upāli , mahāudakarahado .
Atha āgaccheyya hatthināgo sattaratano vā aḍḍhaṭṭharatano [ aṭṭharatano ( sī . pī .)] vā .
Tassa evamassa –
‘ yaṃnūnāhaṃ imaṃ udakarahadaṃ ogāhetvā kaṇṇasaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷeyyaṃ piṭṭhisaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷeyyaṃ .
Kaṇṇasaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷitvā piṭṭhisaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷitvā nhatvā [ nahātvā ( sī . pī .), nhātvā ( syā .)] ca pivitvā ca paccuttaritvā yena kāmaṃ pakkameyyan ’ ti .
So taṃ udakarahadaṃ ogāhetvā kaṇṇasaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷeyya piṭṭhisaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷeyya ;
kaṇṇasaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷitvā piṭṭhisaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷitvāV3.172 nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena kāmaṃ pakkameyya .
Taṃ kissa hetu ?
Mahā , upāli [ mahā hupāli ( sī . pī .)], attabhāvo gambhīre gādhaṃ vindati .
‘‘ Atha āgaccheyya saso vā biḷāro vā .
Tassa evamassa –
‘ koT5.217 cāhaṃ , ko ca hatthināgo !
Yaṃnūnāhaṃ imaṃ udakarahadaṃ ogāhetvā kaṇṇasaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷeyyaṃ piṭṭhisaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷeyyaṃP5.203 ;
kaṇṇasaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷitvā piṭṭhisaṃdhovikampi khiḍḍaṃ kīḷitvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena kāmaṃ pakkameyyan ’ ti .
So taṃ udakarahadaṃ sahasā appaṭisaṅkhā pakkhandeyya .
Tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ –
‘ saṃsīdissati vā uplavissati vā ’ tiM3.421 .
Taṃ kissa hetu ?
Paritto , upāli , attabhāvo gambhīre gādhaṃ na vindati .
Evamevaṃ kho , upāli , yo evaṃ vadeyya –
‘ ahaṃ samādhiṃ alabhamāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevissāmī ’ ti , tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ –
‘ saṃsīdissati vā uplavissati vā ’ ti .
‘‘ Seyyathāpi , upāli , daharo kumāro mando uttānaseyyako sakena muttakarīsena kīḷati .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli , nanvāyaṃ kevalā paripūrā bālakhiḍḍā ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sa kho so , upāli , kumāro aparena samayena vuddhimanvāya indriyānaṃ paripākamanvāya yāni kānici kumārakānaṃ kīḷāpanakāni bhavanti , seyyathidaṃ – vaṅkakaṃ [ vaṅkaṃ ( sī . pī .)] ghaṭikaṃ mokkhacikaṃ ciṅgulakaṃ [ piṅgulikaṃ ( syā .), ciṅkulakaṃ ( ka .)] pattāḷhakaṃ rathakaṃ dhanukaṃ , tehi kīḷati .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli , nanvāyaṃ khiḍḍā purimāya khiḍḍāya abhikkantatarā ca paṇītatarā cā ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sa kho so , upāli , kumāro aparena samayena vuddhimanvāya indriyānaṃ paripākamanvāya pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgibhūto paricāreti cakkhuviññeyyehi rūpehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehiT5.218 rajanīyehi , sotaviññeyyehi saddehi … ghānaviññeyyehi gandhehi … jivhāviññeyyehi rasehi … kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehiP5.204 iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehi rajanīyehi .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli , nanvāyaṃ khiḍḍā purimāhi khiḍḍāhi abhikkantatarā ca paṇītatarā cā ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
[ dī . ni .1.190; ma . ni .2.233]‘‘ IdhaV3.173 kho pana vo [ voti nipātamattaṃ ( aṭṭha .)], upāli , tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā .
So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti .
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ , kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti .
‘‘ Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto .
So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati .
SoM3.422 tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati –
‘ sambādho gharāvāso rajāpatho , abbhokāso pabbajjā .
Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ .
Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyan ’ ti .
‘‘ So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāniT5.219 acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati .
‘‘ So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati .
‘‘ Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī ;
athenena sucibhūtena attanā viharati .
‘‘ Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārīP5.205 virato methunā gāmadhammā .
‘‘ Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa .
‘‘ PisuṇaṃV3.174 vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti , ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya , amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya .
Iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā , samaggārāmo samaggarato samagganandī ;
samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
‘‘ Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti .
Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā , tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
‘‘ Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī , nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ .
‘‘ SoM3.423 bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti .
Ekabhattiko hoti rattūparato , virato vikālabhojanā .
Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti , mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti , uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hotiT5.220 , jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti , kayavikkayā paṭivirato hoti , tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hotiP5.206 , ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti , chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti .
‘‘ So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena .
Yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati , seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti .
Evamevaṃ bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikenaV3.175 piṇḍapātena .
Yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati .
So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
‘‘ So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjati ;
rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati .
Sotena saddaṃ sutvā … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … jivhāya rasaṃ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhīT5.221 .
Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjati ;
rakkhati manindriyaṃ , manindriye saṃvaraṃ āpajjati .
So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
‘‘ SoM3.424 abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti , ālokite vilokite sampajānakārī hoti , samiñjite pasārite sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti , asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti , gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti .
‘‘ So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato , iminā ca ariyenaP5.207 indriyasaṃvarena samannāgato , iminā ca ariyena satisampajaññe samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ .
So araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
‘‘ So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati , abhijjhāya cittaṃ parisodheti .
Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī , byāpādapadosā cittaṃ parisodheti .
Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī satoV3.176 sampajāno , thinamiddhā cittaṃ parisodheti .
Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacittoT5.222 , uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti .
Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodheti .
‘‘ So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe , vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli ,‘ nanvāyaṃ vihāro purimehi vihārehi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Imampi kho , upāli , mama sāvakā attani dhammaṃ sampassamānā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti , no ca kho tāva anuppattasadatthā viharanti .
‘‘ PunaM3.425 caparaṃ , upāli , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli ,‘ nanvāyaṃ vihāro purimehi vihārehi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Imampi kho , upāli , mama sāvakā attani dhammaṃ sampassamānā araññavanapatthāniP5.208 pantāni senāsanāni paṭisevanti , no ca kho tāva anuppattasadatthā viharanti .
‘‘ Puna caparaṃ , upāli , bhikkhu pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli ,‘ nanvāyaṃ vihāro purimehi vihārehi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Imampi kho , upāli , mama sāvakā attani dhammaṃ sampassamānā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti , no ca kho tāva anuppattasadatthā viharantiT5.223 .
‘‘ PunaV3.177 caparaṃ , upāli , bhikkhu sukhassa ca pahānā … pe … catutthaṃ jhānaṃ … pe ….
Puna caparaṃ , upāli , bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ ananto ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli ,‘ nanvāyaṃ vihāro purimehi vihārehi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ ImampiV3.178 kho , upāli , mama sāvakā attani dhammaṃ sampassamānā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti , no ca kho tāva anuppattasadatthā viharanti .
‘‘ Puna caparaṃ , upāli , bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati … pe ….
‘‘ Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati … pe ….
‘‘ Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma ‘ santametaṃ paṇītametan ’ tiP5.209 nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli ,‘ nanvāyaṃ vihāro purimehi vihārehi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ ImampiM3.426 kho , upāli , mama sāvakā attani dhammaṃ sampassamānā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevantiT5.224 , no ca kho tāva anuppattasadatthā viharanti .
‘‘ Puna caparaṃ , upāli , bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati ;
paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti .
Taṃ kiṃ maññasi , upāli ,‘ nanvāyaṃ vihāro purimehi vihārehi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Imampi kho , upāli , mama sāvakā attani dhammaṃ sampassamānā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti , anuppattasadatthā ca viharanti .
Iṅgha tvaṃ , upāli , saṅghe viharāhi .
Saṅghe te viharato phāsu bhavissatī ’’ ti .
Navamaṃ .