2. Nāthavaggo
1. Senāsanasuttaṃ
11.‘‘ Pañcaṅgasamannāgato
V3.13M3.268P5.15 , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya .‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu saddho hoti ;
saddahati tathāgatassa bodhiṃ –
‘ itipi so bhagavā … pe … bhagavā ’ ti ;
appābādho hoti appātaṅko , samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya ;
asaṭho hoti amāyāvī , yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu ;
āraddhavīriyo
T5.17 viharati , akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya ;thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu ;
paññavā hoti , udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hoti ?
Idha , bhikkhave , senāsanaṃ nātidūraṃ hoti nāccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ divā appākiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ [ appaḍaṃsa … siriṃsapasamphassaṃ ( sī . syā . pī .)];
tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā ;
tasmiṃ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā
P5.16 vinayadharā mātikādharā ;te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati –
‘ idaṃ , bhante , kathaṃ , imassa ko attho ’ ti ;
tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca uttāniṃ karonti anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti .
Evaṃ kho , bhikkhave , senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hoti .
Pañcaṅgasamannāgato kho , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ sevamāno
V3.14 bhajamāno nacirassevaM3.269 āsavānaṃ khayā … pe … sacchikatvā upasampajja vihareyyā ’’ ti .Paṭhamaṃ .
2. Pañcaṅgasuttaṃ
12.‘‘ Pañcaṅgavippahīno , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgato imasmiṃ
T5.18 dhammavinaye ‘ kevalī vusitavā uttamapuriso ’ ti vuccati .Kathañca , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti , byāpādo pahīno hoti , thinamiddhaṃ [ thīnamiddhaṃ ( sī . syā . pī .)] pahīnaṃ hoti , uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti , vicikicchā pahīnā hoti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu asekhena sīlakkhandhena samannāgato hoti , asekhena samādhikkhandhena samannāgato hoti , asekhena paññākkhandhena samannāgato hoti , asekhena vimuttikkhandhena samannāgato hoti , asekhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti .
‘‘ Pañcaṅgavippahīno kho , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgasamannāgato imasmiṃ dhammavinaye ‘ kevalī vusitavā uttamapuriso ’ ti vuccati .
‘‘ Kāmacchando ca byāpādo , thinamiddhañca bhikkhuno ;
Uddhaccaṃ vicikicchā ca , sabbasova na vijjati .
‘‘ Asekhena
P5.17 ca sīlena , asekhena samādhinā ;Vimuttiyā ca sampanno , ñāṇena ca tathāvidho .
‘‘ Sa ve pañcaṅgasampanno , pañca aṅge [ pañcaṅgāni ( syā .)] vivajjayaṃ [ vivajjiya ( ka .)];
Imasmiṃ dhammavinaye , kevalī iti vuccatī ’’ ti .
dutiyaṃ ;
3. Saṃyojanasuttaṃ
13.‘‘ Dasayimāni
V3.15 , bhikkhave , saṃyojanāni .Katamāni dasa ?
Pañcorambhāgiyāni
T5.19 saṃyojanāni , pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni .Katamāni pañcorambhāgiyāni
M3.270 saṃyojanāni ?Sakkāyadiṭṭhi , vicikicchā , sīlabbataparāmāso , kāmacchando , byāpādo – imāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni .
‘‘ Katamāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni ?
Rūparāgo , arūparāgo , māno , uddhaccaṃ , avijjā – imāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni .
Imāni kho , bhikkhave , dasa saṃyojanānī ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Cetokhilasuttaṃ
14.‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā pañca cetokhilā appahīnā pañca cetasovinibandhā asamucchinnā , tassa yā ratti vā divaso vā āgacchati hāniyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu no vuddhi .
‘‘ Katamassa pañca cetokhilā appahīnā honti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati .
Yo so , bhikkhave , bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya
P5.18 padhānāya , evamassāyaṃ paṭhamo cetokhilo appahīno hoti .‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu dhamme kaṅkhati … pe … saṅghe kaṅkhati … sikkhāya kaṅkhati … sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto .
Yo so , bhikkhave , bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Yassa cittaṃ na namati ātappāya
V3.16 anuyogāya sātaccāya padhānāya , evamassāyaṃ pañcamo cetokhilo appahīno hoti .Imassa pañca
T5.20 cetokhilā appahīnā honti .‘‘ Katamassa pañca cetasovinibandhā asamucchinnā honti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho .
Yo so , bhikkhave , bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho
M3.271 , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , evamassāyaṃ paṭhamo cetasovinibandho asamucchinno hoti .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu kāye avītarāgo hoti … pe … rūpe avītarāgo hoti … pe … yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati … aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati –
‘ imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā ’ ti .
Yo so , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati –
‘ imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā ’ ti , tassa cittaṃ na namati ātappāya
P5.19 anuyogāya sātaccāya padhānāya .Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , evamassāyaṃ pañcamo cetasovinibandho asamucchinno hoti .
Imassa pañca cetasovinibandhā asamucchinnā honti .
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā ime pañca cetokhilā appahīnā ime pañca
T5.21 cetasovinibandhā asamucchinnā , tassa yā ratti vā divaso vā āgacchati hāniyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu no vuddhi .‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , kāḷapakkhe candassa yā ratti vā divaso vā āgacchati , hāyateva vaṇṇena hāyati maṇḍalena hāyati ābhāya hāyati ārohapariṇāhena ;
evamevaṃ kho , bhikkhave , yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā ime pañca cetokhilā appahīnā ime
V3.17 pañca cetasovinibandhā asamucchinnā , tassa yā ratti vā divaso vā āgacchati hāniyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu no vuddhi .‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā pañca cetokhilā pahīnā pañca cetasovinibandhā susamucchinnā , tassa yā ratti vā divaso vā āgacchati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu no parihāni .
‘‘ Katamassa
M3.272 pañca cetokhilā pahīnā honti ?Idha , bhikkhave , bhikkhu satthari na kaṅkhati na vicikicchati , adhimuccati sampasīdati .
Yo so , bhikkhave , bhikkhu satthari na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati sampasīdati , tassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Yassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , evamassāyaṃ paṭhamo cetokhilo pahīno hoti .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu dhamme na kaṅkhati … pe … saṅghe na kaṅkhati … sikkhāya na kaṅkhati
P5.20 … sabrahmacārīsu na kupito hoti attamano na āhatacitto na khilajāto .Yo so , bhikkhave , bhikkhu sabrahmacārīsu na kupito hoti attamano na āhatacitto na khilajāto
T5.22 , tassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .Yassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , evamassāyaṃ pañcamo cetokhilo pahīno hoti .
Imassa pañca cetokhilā pahīnā honti .
‘‘ Katamassa pañca cetasovinibandhā susamucchinnā honti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho .
Yo so , bhikkhave , bhikkhu kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho , tassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Yassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , evamassāyaṃ paṭhamo cetasovinibandho susamucchinno hoti .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu kāye vītarāgo hoti … pe … rūpe vītarāgo hoti
V3.18 … pe … na yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati , na aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati –‘ imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā ’ ti .
Yo so , bhikkhave , bhikkhu na aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya … pe … devaññataro vāti , tassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Yassa cittaṃ namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , evamassāyaṃ pañcamo cetasovinibandho
M3.273 susamucchinno hoti .Imassa pañca
T5.23 cetasovinibandhā susamucchinnā honti .‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā ime pañca cetokhilā pahīnā ime pañca cetasovinibandhā susamucchinnā
P5.21 , tassa yā ratti vā divaso vā āgacchati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu no parihāni .‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , juṇhapakkhe candassa yā ratti vā divaso vā āgacchati , vaḍḍhateva vaṇṇena vaḍḍhati maṇḍalena vaḍḍhati ābhāya vaḍḍhati ārohapariṇāhena ;
evamevaṃ kho , bhikkhave , yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā ime pañca cetokhilā pahīnā ime pañca cetasovinibandhā susamucchinnā , tassa yā ratti vā divaso vā āgacchati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu no parihānī ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Appamādasuttaṃ
15.‘‘ Yāvatā , bhikkhave , sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññināsaññino vā , tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho ;
evamevaṃ kho , bhikkhave , ye keci kusalā dhammā , sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā .
Appamādo tesaṃ [ tesaṃ dhammānaṃ ( sī . ka .) saṃ . ni .5.139] aggamakkhāyati .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , yāni kānici jaṅgalānaṃ [ jaṅgamānaṃ ( sī . pī .) saṃ . ni .5.139] pāṇānaṃ padajātāni , sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti , hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati , yadidaṃ mahantattena ;
evamevaṃ kho , bhikkhave
V3.19 , ye keci kusalā dhammā , sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā .Appamādo tesaṃ aggamakkhāyati .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , kūṭāgārassa yā kāci gopānasiyo
T5.24 sabbā tā kūṭaṅgamā kūṭaninnā kūṭasamosaraṇā , kūṭo tāsaṃ aggamakkhāyati ;evamevaṃ kho , bhikkhave , ye keci kusalā dhammā , sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā .
Appamādo tesaṃ aggamakkhāyati .
‘‘ Seyyathāpi
M3.274P5.22 , bhikkhave , ye keci mūlagandhā , kāḷānusāriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati ;evamevaṃ kho bhikkhave … pe ….
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , ye keci sāragandhā , lohitacandanaṃ tesaṃ aggamakkhāyati ;
evamevaṃ kho bhikkhave … pe ….
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , ye keci pupphagandhā , vassikaṃ tesaṃ aggamakkhāyati ;
evamevaṃ kho bhikkhave … pe ….
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , ye keci khuddarājāno [ kuḍḍarājāno ( sī . syā . pī .), kuṭṭarājāno , kūṭarājāno ( ka .) a . ni .6.53], sabbe te rañño cakkavattissa anuyantā bhavanti , rājā tesaṃ cakkavattī aggamakkhāyati ;
evamevaṃ kho , bhikkhave … pe ….
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , yā kāci tārakarūpānaṃ pabhā , sabbā tā candappabhāya kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ , candappabhā tāsaṃ aggamakkhāyati ;
evamevaṃ kho , bhikkhave … pe ….
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṃ abbhussakkamāno [ abbhussukkamāno ( sī .) saṃ . ni .5.146-148] sabbaṃ ākāsagataṃ tamagataṃ abhivihacca bhāsate ca tapate ca virocati ca ;
evamevaṃ kho , bhikkhave … pe ….
‘‘ Seyyathāpi
V3.20 , bhikkhave , yā kāci mahānadiyo , seyyathidaṃ – gaṅgā , yamunā , aciravatī , sarabhū , mahī , sabbā tā samuddaṅgamā samuddaninnā samuddapoṇā samuddapabbhārā , mahāsamuddo tāsaṃ aggamakkhāyati ;evamevaṃ kho , bhikkhave , ye keci kusalā dhammā , sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā .
Appamādo tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Āhuneyyasuttaṃ
16.‘‘ Dasayime
T5.25P5.23 , bhikkhave , puggalā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa .Katame dasa ?
Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho , paccekabuddho , ubhatobhāgavimutto , paññāvimutto , kāyasakkhī , diṭṭhippatto , saddhāvimutto , saddhānusārī , dhammānusārī , gotrabhū – ime kho , bhikkhave , dasa puggalā āhuneyyā … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Paṭhamanāthasuttaṃ
17.[ dī . ni .3.345,360]‘‘ Sanāthā
M3.275 , bhikkhave , viharatha , mā anāthā .Dukkhaṃ , bhikkhave , anātho viharati .
Dasayime , bhikkhave , nāthakaraṇā dhammā .
Katame dasa ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hoti , pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī , samādāya sikkhati sikkhāpadesu .
Yampi , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hoti … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu , ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo , ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ [ sātthā sabyañjanā ( sī .)] kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti , tathārūpāssa dhammā bahussutā [ bahū sutā (?)] honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā .
Yampi , bhikkhave , bhikkhu bahussuto hoti … pe … diṭṭhiyā suppaṭividdhā , ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo
P5.24 kalyāṇasampavaṅkoV3.21 .Yampi , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko , ayampi dhammo nāthakaraṇo
T5.26 .‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato , khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ .
Yampi , bhikkhave , bhikkhu suvaco hoti … pe … anusāsaniṃ , ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃkaraṇīyāni , tattha dakkho hoti analaso tatrūpāyāya vīmaṃsāya samannāgato , alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ .
Yampi , bhikkhave , bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ … pe … alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ , ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro , abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo .
Yampi , bhikkhave , bhikkhu dhammakāmo hoti
M3.276 piyasamudāhāro , abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo , ayampi dhammo nāthakaraṇo .‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya , thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu .
Yampi , bhikkhave , bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya , thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu , ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna
P5.25 caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu santuṭṭho hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena .Yampi , bhikkhave , bhikkhu santuṭṭho hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena , ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu satimā hoti
T5.27 paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā .Yampi , bhikkhave , bhikkhu satimā hoti paramena
V3.22 satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā , ayampi dhammo nāthakaraṇo .‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā .
Yampi , bhikkhave , bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā , ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Sanāthā , bhikkhave , viharatha , mā anāthā .
Dukkhaṃ , bhikkhave , anātho viharati .
Ime kho , bhikkhave , dasa nāthakaraṇā dhammā ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Dutiyanāthasuttaṃ
18. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Sanāthā
M3.277 , bhikkhave , viharatha , mā anāthā .Dukkhaṃ , bhikkhave , anātho viharati .
Dasayime , bhikkhave , nāthakaraṇā dhammā .
Katame dasa ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hoti … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu .
‘ Sīlavā vatāyaṃ bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī , samādāya sikkhati sikkhāpadesū ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ
P5.26 anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu bahussuto hoti … pe … diṭṭhiyā suppaṭividdhā .
‘ Bahussuto vatāyaṃ bhikkhu sutadharo sutasannicayo , ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā
T5.28V3.23 sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti , tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko .
‘ Kalyāṇamitto vatāyaṃ bhikkhu kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .
Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato , khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ .
‘ Suvaco vatāyaṃ bhikkhu sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato , khamo padakkhiṇaggāhī anusāsanin ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ
P5.27 maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa
M3.278 navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni
T5.29 kiṃkaraṇīyāni , tattha dakkho hoti analaso , tatrūpāyāya vīmaṃsāya samannāgato , alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ .‘ Yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃkaraṇīyāni , tattha dakkho vatāyaṃ bhikkhu analaso , tatrūpāyāya vīmaṃsāya samannāgato , alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātun ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .
Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna
V3.24 caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro , abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo .‘ Dhammakāmo vatāyaṃ bhikkhu piyasamudāhāro , abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .
Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya , thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu ‘ āraddhavīriyo vatāyaṃ bhikkhu viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya , kusalānaṃ
P5.28 dhammānaṃ upasampadāya , thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesū ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññantiT5.30 .Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu santuṭṭho hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena .
‘ Santuṭṭho vatāyaṃ bhikkhu itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārenā ’ ti therāpi
M3.279 naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato , cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā .
‘ Satimā vatāyaṃ bhikkhu paramena satinepakkena samannāgato , cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti .
Tassa therānukampitassa majjhimānukampitassa navānukampitassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Puna
V3.25 caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā .‘ Paññavā vatāyaṃ bhikkhu udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā ’ ti therāpi naṃ bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃ maññanti , majjhimāpi bhikkhū … navāpi
T5.31 bhikkhū vattabbaṃ anusāsitabbaṃP5.29 maññanti .Tassa therānukampitassa … pe … no parihāni .
Ayampi dhammo nāthakaraṇo .
‘‘ Sanāthā , bhikkhave , viharatha , mā anāthā .
Dukkhaṃ , bhikkhave , anātho viharati .
Ime kho , bhikkhave , dasa nāthakaraṇā dhammā ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Paṭhamaariyāvāsasuttaṃ
19.[ dī . ni .3.348,360]‘‘ Dasayime , bhikkhave , ariyāvāsā , ye ariyā āvasiṃsu vā āvasanti vā āvasissanti vā .
Katame dasa ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti , chaḷaṅgasamannāgato , ekārakkho , caturāpasseno , paṇunnapaccekasacco [ panuṇṇapaccekasacco ( ka .)], samavayasaṭṭhesano , anāvilasaṅkappo , passaddhakāyasaṅkhāro , suvimuttacitto , suvimuttapañño .
Ime kho , bhikkhave , dasa ariyāvāsā
M3.280 , ye ariyā āvasiṃsu vā āvasanti vā āvasissanti vā ’’ ti .Navamaṃ .
10. Dutiyaariyāvāsasuttaṃ
20. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ
P5.30 nāma kurūnaṃ nigamo .Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi … pe ….
‘‘ Dasayime , bhikkhave , ariyāvāsā , ye ariyā āvasiṃsu vā āvasanti vā āvasissanti vā .
Katame dasa ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti , chaḷaṅgasamannāgato
V3.26 , ekārakkho , caturāpasseno , paṇunnapaccekasacco , samavayasaṭṭhesano , anāvilasaṅkappo , passaddhakāyasaṅkhāro , suvimuttacitto , suvimuttapañño .‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno kāmacchando
T5.32 pahīno hoti , byāpādo pahīno hoti , thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti , uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti , vicikicchā pahīnā hoti .Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano , upekkhako viharati sato sampajāno .
Sotena saddaṃ sutvā … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … jivhāya rasaṃ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano , upekkhako viharati sato sampajāno .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu ekārakkho hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu ekārakkho hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu caturāpasseno hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati , saṅkhāyekaṃ adhivāseti , saṅkhāyekaṃ parivajjeti , saṅkhāyekaṃ vinodeti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu caturāpasseno hoti .
‘‘ Kathañca
M3.281P5.31 , bhikkhave , bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti ?Idha , bhikkhave , bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ puthupaccekasaccāni , seyyathidaṃ –
‘ sassato loko ’ ti vā ,‘ asassato loko ’ ti vā ,‘ antavā loko ’ ti vā ,‘ anantavā loko ’ ti vā ,‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’ ti vā ,‘ aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīran ’ ti vā ,‘ hoti tathāgato paraṃ maraṇā ’ ti vā ,‘ na hoti tathāgato paraṃ maraṇā ’ ti vā ,‘ hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā ’ ti vā ,‘ neva hoti
T5.33 na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā ’ ti vā , sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāniV3.27 [ nuṇṇāni honti panuṇṇāni (?)] cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni .Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti , bhavesanā pahīnā hoti , brahmacariyesanā paṭippassaddhā .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti , byāpādasaṅkappo pahīno hoti , vihiṃsāsaṅkappo pahīno hoti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu suvimuttacitto hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ hoti , dosā cittaṃ vimuttaṃ hoti , mohā cittaṃ vimuttaṃ hoti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu suvimuttacitto hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu suvimuttapañño hoti ?
Idha
P5.32 , bhikkhave , bhikkhu ‘ rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo ’ ti pajānāti , doso me pahīno … pe …‘ mohoM3.282 me pahīnoT5.34 ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo ’ ti pajānāti .Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu suvimuttapañño hoti .
‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , atītamaddhānaṃ ariyā ariyāvāse āvasiṃsu , sabbe te imeva dasa ariyāvāse āvasiṃsu ;
ye hi keci , bhikkhave , anāgatamaddhānaṃ ariyā ariyāvāse āvasissanti , sabbe te imeva dasa ariyāvāse āvasissanti ;
ye hi [ yepi (?)] keci , bhikkhave
V3.28 , etarahi ariyā ariyāvāse āvasanti , sabbe te imeva dasa ariyāvāse āvasanti .Ime kho , bhikkhave , dasa ariyāvāsā , ye ariyā āvasiṃsu vā āvasanti vā āvasissanti vā ’’ ti .
Dasamaṃ .
Nāthavaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Senāsanañca pañcaṅgaṃ , saṃyojanākhilena ca ;
Appamādo āhuneyyo , dve nāthā dve ariyāvāsāti .