Issues
Select Version
Dasakanipātapāḷi
Dasakanipātapāḷi

(8)3. Ākaṅkhavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(8)3. Ākaṅkhavaggo

1. Ākaṅkhasuttaṃ

71.[ a . ni .4.12; itivu .111] EkaṃV3.109 samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ SampannasīlāM3.361 , bhikkhave , viharatha sampannapātimokkhā , pātimokkhasaṃvarasaṃvutā viharatha ācāragocarasampannā aṇumattesu vajjesu bhayadassāvino , samādāya sikkhatha sikkhāpadesu .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ sabrahmacārīnaṃ piyo cassaṃ manāpo ca garu ca bhāvanīyo cā ’ ti , sīlesvevassa paripūrakārī ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttoT5.142 anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ lābhī assaṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan ’ ti , sīlesvevassa paripūrakārī ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ yesāhaṃ paribhuñjāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ tesaṃ te kārā mahapphalā assu mahānisaṃsā ’ ti , sīlesvevassa … pe … brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhaveP5.132 , bhikkhu ‘ ye me [ ye maṃ ( ma . ni .1.65)] petā ñātī sālohitā kālaṅkatā [ kālakatā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] pasannacittā anussaranti tesaṃ taṃ mahapphalaṃ assa mahānisaṃsan ’ ti , sīlesvevassa … pe … brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ ĀkaṅkheyyaV3.110 ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ santuṭṭho assaṃ itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārenā ’ ti , sīlesvevassa … pe … brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ khamo assaṃ sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ , duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ [ tippānaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ adhivāsakajātiko assan ’ ti , sīlesvevassa … pe … brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ aratiratisaho assaṃ , na ca maṃ aratirati saheyya , uppannaṃ aratiratiṃ abhibhuyyaT5.143 abhibhuyya vihareyyan ’ ti , sīlesvevassa … pe … brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ ĀkaṅkheyyaM3.362 ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ bhayabheravasaho assaṃ , na ca maṃ bhayabheravo saheyya , uppannaṃ bhayabheravaṃ abhibhuyya abhibhuyya vihareyyan ’ ti , sīlesvevassa … pe … brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī assaṃ akicchalābhī akasiralābhī ’ ti , sīlesvevassa … pe … brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘ Ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhammeP5.133 sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyan ’ ti , sīlesvevassa paripūrakārī ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṃ .
‘‘‘ Sampannasīlā , bhikkhave , viharatha sampannapātimokkhā , pātimokkhasaṃvarasaṃvutā viharatha ācāragocarasampannā aṇumattesu vajjesu bhayadassāvino , samādāya sikkhatha sikkhāpadesū ’ ti , iti yaṃ taṃ vuttaṃ , idametaṃ paṭicca vuttan ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Kaṇṭakasuttaṃ

72. EkaṃV3.111 samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ – āyasmatā ca cālena [ pālena ( syā .)], āyasmatā ca upacālena [ uppālena ( syā .)], āyasmatā ca kukkuṭena [ kakkaṭena ( sī . syā .)], āyasmatā ca kaḷimbhena [ kavimbhena ( sī .)], āyasmatā ca nikaṭena [ kaṭena ( sī .)], āyasmatā ca kaṭissahena ;
aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ .
Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī bhadrehiT5.144 bhadrehi yānehi parapurāya [ paraṃpurāya ( syā . aṭṭha .)] uccāsaddā mahāsaddā mahāvanaṃ ajjhogāhanti bhagavantaṃ dassanāya .
Atha kho tesaṃ āyasmantānaṃ etadahosi –
‘‘ ime kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī bhadrehi bhadrehi yānehi parapurāya uccāsaddā mahāsaddā mahāvanaṃ ajjhogāhantiM3.363 bhagavantaṃ dassanāya .
‘ Saddakaṇṭakā kho pana jhānā ’ vuttā bhagavatā .
Yaṃnūna mayaṃ yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkameyyāmaP5.134 .
Tattha mayaṃ appasaddā appākiṇṇā phāsuṃ [ phāsu ( syā . ka .)] vihareyyāmā ’’ ti .
Atha kho te āyasmanto yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkamiṃsu ;
tattha te āyasmanto appasaddā appākiṇṇā phāsuṃ viharanti .
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ kahaṃ nu kho , bhikkhave , cālo , kahaṃ upacālo , kahaṃ kukkuṭo , kahaṃ kaḷimbho , kahaṃ nikaṭo , kahaṃ kaṭissaho ;
kahaṃ nu kho te , bhikkhave , therā sāvakā gatā ’’ ti ?
‘‘ Idha , bhante , tesaṃ āyasmantānaṃ etadahosi –
‘ ime kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī bhadrehi bhadrehi yānehi parapurāya uccāsaddā mahāsaddā mahāvanaṃ ajjhogāhanti bhagavantaṃ dassanāya ‘ saddakaṇṭakā kho pana jhānāvuttā bhagavatā yaṃnūna mayaṃ yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkameyyāma tattha mayaṃ appasaddā appākiṇṇā phāsuṃ vihareyyāmā ’ ti .
Atha kho te , bhante , āyasmanto yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkamiṃsu .
Tattha te āyasmanto appasaddā appākiṇṇā phāsuṃ viharantī ’’ tiT5.145 .
‘‘ SādhuV3.112 sādhu , bhikkhave , yathā te mahāsāvakā sammā byākaramānā byākareyyuṃ ,‘ saddakaṇṭakā hi , bhikkhave , jhānā ’ vuttā mayā .
‘‘ Dasayime , bhikkhave , kaṇṭakā .
Katame dasa ?
Pavivekārāmassa saṅgaṇikārāmatā kaṇṭako , asubhanimittānuyogaṃ anuyuttassa subhanimittānuyogo kaṇṭako , indriyesu guttadvārassa visūkadassanaṃ kaṇṭako , brahmacariyassa mātugāmūpacāro [ mātugāmopavicāro ( sī .), mātugāmūpavicaro ( ka .)] kaṇṭako ,[ kathā .333] paṭhamassaP5.135 jhānassa saddo kaṇṭako , dutiyassa jhānassa vitakkavicārā kaṇṭakā , tatiyassa jhānassa pīti kaṇṭako , catutthassa jhānassa assāsapassāso kaṇṭako , saññāvedayitanirodhasamāpattiyā saññā ca vedanā ca kaṇṭako rāgo kaṇṭako doso kaṇṭako moho kaṇṭako .
‘‘ AkaṇṭakāM3.364 , bhikkhave , viharatha .
Nikkaṇṭakā , bhikkhave , viharatha .
Akaṇṭakanikkaṇṭakā , bhikkhave , viharatha .
Akaṇṭakā , bhikkhave , arahanto ;
nikkaṇṭakā , bhikkhave , arahanto ;
akaṇṭakanikkaṇṭakā , bhikkhave , arahanto ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Iṭṭhadhammasuttaṃ

73.‘‘ Dasayime , bhikkhave , dhammā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṃ .
Katame dasa ?
Bhogā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṃ ;
vaṇṇo iṭṭho kanto manāpo dullabho lokasmiṃ ;
ārogyaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ dullabhaṃ lokasmiṃ ;
sīlaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ dullabhaṃ lokasmiṃ ;
brahmacariyaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ dullabhaṃ lokasmiṃ ;
mittā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṃ ;
bāhusaccaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ dullabhaṃ lokasmiṃ ;
paññā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṃ ;
dhammā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṃT5.146 ;
saggā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṃ .
‘‘ ImesaṃP5.136 kho , bhikkhave , dasannaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ dullabhānaṃ lokasmiṃ dasa dhammā paripanthā [ paribandhā ( ka .)]– ālasyaṃ anuṭṭhānaṃ bhogānaṃ paripantho , amaṇḍanā avibhūsanā vaṇṇassa paripantho , asappāyakiriyā ārogyassa paripantho , pāpamittatā sīlānaṃ paripantho , indriyaasaṃvaro brahmacariyassa paripantho , visaṃvādanā mittānaṃ paripantho , asajjhāyakiriyā bāhusaccassaV3.113 paripantho , asussūsā aparipucchā paññāya paripantho , ananuyogo apaccavekkhaṇā dhammānaṃ paripantho , micchāpaṭipatti saggānaṃ paripantho .
Imesaṃ kho , bhikkhave , dasannaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ dullabhānaṃ lokasmiṃ ime dasa dhammā paripanthā .
‘‘ Imesaṃ kho , bhikkhave , dasannaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ dullabhānaṃ lokasmiṃ dasa dhammā āhārā – uṭṭhānaṃ anālasyaṃ bhogānaṃ āhāro , maṇḍanā vibhūsanā vaṇṇassa āhāro , sappāyakiriyā ārogyassa āhāro , kalyāṇamittatā sīlānaṃ āhāro , indriyasaṃvaro brahmacariyassa āhāro , avisaṃvādanā mittānaṃ āhāro , sajjhāyakiriyā bāhusaccassa āhāro , sussūsā paripucchā paññāya āhāro , anuyogo paccavekkhaṇā dhammānaṃ āhāro , sammāpaṭipatti saggānaṃ āhāroM3.365 .
Imesaṃ kho , bhikkhave , dasannaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ dullabhānaṃ lokasmiṃ ime dasa dhammā āhārā ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Vaḍḍhisuttaṃ

74.‘‘ DasahiT5.147P5.137 , bhikkhave , vaḍḍhīhi vaḍḍhamāno ariyasāvako ariyāya vaḍḍhiyā vaḍḍhati , sārādāyī ca hoti varādāyī kāyassa .
Katamehi dasahi ?
Khettavatthūhi vaḍḍhati , dhanadhaññena vaḍḍhati , puttadārehi vaḍḍhati , dāsakammakaraporisehi vaḍḍhati , catuppadehi vaḍḍhati , saddhāya vaḍḍhati , sīlena vaḍḍhati , sutena vaḍḍhati , cāgena vaḍḍhati , paññāya vaḍḍhati – imehi kho , bhikkhave , dasahi vaḍḍhīhi vaḍḍhamāno ariyasāvako ariyāya vaḍḍhiyā vaḍḍhati , sārādāyī ca hoti varādāyī kāyassāti .
‘‘ Dhanena dhaññena ca yodha vaḍḍhati ,
Puttehi dārehi catuppadehi ca ;
Sa bhogavā hoti yasassi pūjito ,
Ñātīhi mittehi athopi rājubhi .
‘‘ Saddhāya sīlena ca yodha vaḍḍhati ,
Paññāya cāgena sutena cūbhayaṃ ;
SoV3.114 tādiso sappuriso vicakkhaṇo ,
Diṭṭheva dhamme ubhayena vaḍḍhatī ’’ ti .
catutthaṃ ;

5. Migasālāsuttaṃ

75. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Atha kho migasālā upāsikā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnāT5.148 kho migasālā upāsikā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ , bhante ānanda , bhagavatā dhammoP5.138 desito aññeyyo , yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ .
Pitā me , bhante , purāṇo brahmacārī hotiM3.366 ārācārī [ anācārī ( ka .)] virato methunā gāmadhammā .
So kālaṅkato bhagavatā byākato –
‘ sakadāgāmī satto [ sakadāgāmisatto ( sī . syā . pī .)] tusitaṃ kāyaṃ upapanno ’ ti .
Pitāmaho me [ pettāpi yo me ( sī .), pita piyo me ( syā .) a . ni .6.44], bhante , isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho .
Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato –
‘ sakadāgāmī satto tusitaṃ kāyaṃ upapanno ’ ti .
‘‘ Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ , bhante ānanda , bhagavatā dhammo desito aññeyyo , yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyan ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ kho panetaṃ , bhagini , bhagavatā byākatan ’’ ti .
Atha kho āyasmā ānando migasālāya upāsikāya nivesane piṇḍapātaṃ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .
Atha kho āyasmā ānando pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ IdhāhaṃV3.115 , bhante , pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ .
Atha kho , bhante , migasālā upāsikā yenāhaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnā kho , bhante , migasālā upāsikā maṃ etadavocaT5.149 –
‘ Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ , bhante ānanda , bhagavatā dhammo desitoP5.139 aññeyyo , yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ .
Pitā me , bhante , purāṇo brahmacārī ahosi ārācārī virato methunā gāmadhammā .
So kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmī satto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti .
Pitāmaho me , bhante , isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho .
Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato – sakadāgāmī satto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti .
KathaṃM3.367 kathaṃ nāmāyaṃ , bhante ānanda , bhagavatā dhammo desito aññeyyo , yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyan ’ ti ?
Evaṃ vutte ahaṃ , bhante , migasālaṃ upāsikaṃ etadavocaṃ –
‘ evaṃ kho panetaṃ , bhagini , bhagavatā byākatan ’’’ ti .
‘‘ Kā cānanda , migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakapaññā [ ambakā ambakapaññā ( sī . pī .), andhakā andhakapaññā ( syā .)], ke ca purisapuggalaparopariye ñāṇe ?
‘‘ Dasayime , ānanda , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame dasa ?
Idhānanda , ekacco puggalo dussīlo hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , yatthassa taṃ dussīlyaṃ aparisesaṃ nirujjhati .
Tassa savanenapi akataṃ hoti , bāhusaccenapi akataṃ hoti , diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti , no visesāya ;
hānagāmīyeva hoti , no visesagāmī .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo dussīlo hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃT5.150V3.116 pajānāti yatthassaP5.140 taṃ dussīlyaṃ aparisesaṃ nirujjhati .
Tassa savanenapi kataṃ hoti , bāhusaccenapi kataṃ hoti , diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ [ suppaṭividdhaṃ ( syā .)] hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti , no hānāya ;
visesagāmīyeva hoti , no hānagāmī .
‘‘ Tatrānanda , pamāṇikā pamiṇanti –
‘ imassapi teva dhammā , aparassapi teva dhammā .
Kasmā nesaṃ eko hīno eko paṇīto ’ ti ?
Tañhi tesaṃ , ānanda , hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya .
‘‘ Tatrānanda , yvāyaṃ puggalo dussīlo hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa taṃ dussīlyaṃ aparisesaṃ nirujjhati .
Tassa savanenapi kataṃ hoti , bāhusaccenapi kataṃ hoti , diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ labhati .
Ayaṃ , ānanda , puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca .
Taṃ kissa hetu ?
Imaṃ hānanda , puggalaṃ dhammasoto nibbahati .
Tadantaraṃ ko jāneyya , aññatra tathāgatena !
Tasmātihānanda , mā puggalesu pamāṇikā ahuvatthaM3.368 , mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha .
Khaññati hānanda , puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto .
Ahaṃ vā , ānanda [ ahañcānanda ( sī . syā . ka .) a . ni .6.44 passitabbaṃ ], puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ yo vā panassa mādiso .
‘‘ IdhaP5.141 panānanda , ekacco puggalo sīlavā hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa taṃ sīlaṃ aparisesaṃ nirujjhati .
Tassa savanenapi akataṃ hoti , bāhusaccenapi akataṃ hoti , diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃT5.151 na labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti , no visesāya ;
hānagāmīyeva hoti , no visesagāmī .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo sīlavā hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa taṃ sīlaṃ aparisesaṃ nirujjhati .
Tassa savanenapi kataṃ hoti , bāhusaccenapi kataṃ hoti , diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ labhati .
So kāyassaV3.117 bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti , no hānāya ;
visesagāmīyeva hoti , no hānagāmī .
‘‘ Tatrānanda , pamāṇikā pamiṇanti … pe … ahaṃ vā , ānanda , puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ yo vā panassa mādiso .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo tibbarāgo hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa so rāgo apariseso nirujjhati .
Tassa savanenapi akataṃ hoti , bāhusaccenapi akataṃ hoti , diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti , no visesāya ;
hānagāmīyeva hoti , no visesagāmī .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo tibbarāgo hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa so rāgo apariseso nirujjhati .
Tassa savanenapi kataṃ hoti , bāhusaccenapi kataṃ hoti , diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ labhati .
So kāyassaP5.142 bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti , no hānāya ;
visesagāmīyeva hoti , no hānagāmī .
‘‘ TatrānandaM3.369 , pamāṇikā pamiṇanti … pe … ahaṃ vā , ānanda , puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ yo vāT5.152 panassa mādiso .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo kodhano hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa so kodho apariseso nirujjhati .
Tassa savanenapi akataṃ hoti , bāhusaccenapi akataṃ hoti , diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti , no visesāya ;
hānagāmīyeva hoti , no visesagāmī .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo kodhano hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃV3.118 pajānāti yatthassa so kodho apariseso nirujjhati .
Tassa savanenapi kataṃ hoti , bāhusaccenapi kataṃ hoti , diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti , no hānāya ;
visesagāmīyeva hoti , no hānagāmī .
‘‘ Tatrānanda , pamāṇikā pamiṇanti … pe … ahaṃ vā , ānanda , puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ yo vā panassa mādiso .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo uddhato hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa taṃ uddhaccaṃ aparisesaṃ nirujjhati .
Tassa savanenapi akataṃ hoti , bāhusaccenapi akataṃ hoti , diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti , no visesāya ;
hānagāmīyeva hoti , no visesagāmī .
‘‘ Idha panānanda , ekacco puggalo uddhato hoti .
Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa taṃ uddhaccaṃ aparisesaṃ nirujjhati .
Tassa savanenapiT5.153 kataṃ hoti , bāhusaccenapi kataṃ hoti , diṭṭhiyāpiP5.143 paṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ labhati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti , no hānāya ;
visesagāmīyeva hoti , no hānagāmī .
‘‘ TatrānandaM3.370 , pamāṇikā pamiṇanti –
‘ imassapi teva dhammā , aparassapi teva dhammā .
Kasmā nesaṃ eko hīno eko paṇīto ’ ti ?
Tañhi tesaṃ , ānanda , hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya .
‘‘ Tatrānanda , yvāyaṃ puggalo uddhato hoti tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa taṃ uddhaccaṃ aparisesaṃ nirujjhati , tassa savanenapi kataṃ hoti , bāhusaccenapi kataṃ hoti , diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti , sāmāyikampi vimuttiṃ labhati .
Ayaṃ , ānanda , puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca .
Taṃ kissa hetuV3.119 ?
Imaṃ hānanda , puggalaṃ dhammasoto nibbahati .
Tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatena !
Tasmātihānanda , mā puggalesu pamāṇikā ahuvattha ;
mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha .
Khaññati hānanda , puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto .
Ahaṃ vā , ānanda , puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ yo vā panassa mādiso .
‘‘ Kā cānanda , migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakapaññā , ke ca purisapuggalaparopariye ñāṇe !
Ime kho , ānanda , dasa puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
‘‘ Yathārūpena , ānanda , sīlena purāṇo samannāgato ahosi tathārūpena sīlena isidatto samannāgato abhavissa , nayidha purāṇo isidattassaT5.154 gatimpi aññassa .
YathārūpāyaP5.144 cānanda , paññāya isidatto samannāgato ahosi tathārūpāya paññāya purāṇo samannāgato abhavissa , nayidha isidatto purāṇassa gatimpi aññassa .
Iti kho , ānanda , ime puggalā ubho ekaṅgahīnā ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Tayodhammasuttaṃ

76.‘‘ Tayome , bhikkhave , dhammā loke na saṃvijjeyyuṃ , na tathāgato loke uppajjeyya arahaṃ sammāsambuddho , na tathāgatappavedito dhammavinayo loke dibbeyya .
Katame tayo ?
Jāti ca , jarā ca , maraṇañca – ime kho , bhikkhave , tayo dhammā loke na saṃvijjeyyuṃ , na tathāgato loke uppajjeyya arahaṃ sammāsambuddho , na tathāgatappavedito dhammavinayo loke dibbeyya .
Yasmā ca kho , bhikkhave , ime tayo dhammā loke saṃvijjanti tasmā tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho , tasmā tathāgatappavedito dhammavinayo loke dibbati .
‘‘ TayomeM3.371 , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo jātiṃ pahātuṃ jaraṃ pahātuṃ maraṇaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Rāgaṃ appahāya , dosaṃ appahāya , mohaṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo jātiṃ pahātuṃ jaraṃ pahātuṃ maraṇaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo rāgaṃ pahātuṃ dosaṃ pahātuṃ mohaṃ pahātuṃ .
KatameV3.120 tayo ?
Sakkāyadiṭṭhiṃ appahāya , vicikicchaṃ appahāya , sīlabbataparāmāsaṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo rāgaṃ pahātuṃ dosaṃ pahātuṃ mohaṃ pahātuṃ .
‘‘ TayomeP5.145 , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo sakkāyadiṭṭhiṃT5.155 pahātuṃ vicikicchaṃ pahātuṃ sīlabbataparāmāsaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Ayonisomanasikāraṃ appahāya , kummaggasevanaṃ appahāya , cetaso līnattaṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo sakkāyadiṭṭhiṃ pahātuṃ vicikicchaṃ pahātuṃ sīlabbataparāmāsaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo ayoniso manasikāraṃ pahātuṃ kummaggasevanaṃ pahātuṃ cetaso līnattaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Muṭṭhasaccaṃ appahāya , asampajaññaṃ appahāya , cetaso vikkhepaṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo ayonisomanasikāraṃ pahātuṃ kummaggasevanaṃ pahātuṃ cetaso līnattaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo muṭṭhasaccaṃ pahātuṃ asampajaññaṃ pahātuṃ cetaso vikkhepaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Ariyānaṃ adassanakamyataṃ appahāya , ariyadhammassa [ ariyadhammaṃ ( syā .)] asotukamyataṃ appahāya , upārambhacittataṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo muṭṭhasaccaṃ pahātuṃ asampajaññaṃ pahātuṃ cetaso vikkhepaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo ariyānaṃ adassanakamyataṃ pahātuṃ ariyadhammassa asotukamyataṃ pahātuṃ upārambhacittataṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Uddhaccaṃ appahāya , asaṃvaraṃ appahāya , dussīlyaṃ appahāyaM3.372 – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo ariyānaṃ adassanakamyataṃ pahātuṃ ariyadhammassa asotukamyataṃ pahātuṃ upārambhacittataṃ pahātuṃ .
‘‘ TayomeP5.146 , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo uddhaccaṃ pahātuṃ asaṃvaraṃ pahātuṃ dussīlyaṃ pahātuṃ .
Katame tayoT5.156 ?
Assaddhiyaṃ appahāya , avadaññutaṃ appahāya , kosajjaṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo uddhaccaṃ pahātuṃ asaṃvaraṃ pahātuṃ dussīlyaṃ pahātuṃ .
‘‘ TayomeV3.121 , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo assaddhiyaṃ pahātuṃ avadaññutaṃ pahātuṃ kosajjaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Anādariyaṃ appahāya , dovacassataṃ appahāya , pāpamittataṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo assaddhiyaṃ pahātuṃ avadaññutaṃ pahātuṃ kosajjaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme appahāya abhabbo anādariyaṃ pahātuṃ dovacassataṃ pahātuṃ pāpamittataṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Ahirikaṃ appahāya , anottappaṃ appahāya , pamādaṃ appahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme appahāya abhabbo anādariyaṃ pahātuṃ dovacassataṃ pahātuṃ pāpamittataṃ pahātuṃ .
‘‘ Ahirikoyaṃ , bhikkhave , anottāpī pamatto hoti .
So pamatto samāno abhabbo anādariyaṃ pahātuṃ dovacassataṃ pahātuṃ pāpamittataṃ pahātuṃ .
So pāpamitto samāno abhabbo assaddhiyaṃ pahātuṃ avadaññutaṃ pahātuṃ kosajjaṃ pahātuṃ .
So kusīto samāno abhabbo uddhaccaṃ pahātuṃ asaṃvaraṃ pahātuṃ dussīlyaṃ pahātuṃ .
So dussīlo samāno abhabbo ariyānaṃ adassanakamyataṃ pahātuṃ ariyadhammassa asotukamyataṃ pahātuṃ upārambhacittataṃ pahātuṃ .
So upārambhacitto samāno abhabbo muṭṭhasaccaṃ pahātuṃ asampajaññaṃ pahātuṃ cetaso vikkhepaṃ pahātuṃ .
So vikkhittacittoP5.147 samāno abhabbo ayonisomanasikāraṃ pahātuṃ kummaggasevanaṃ pahātuṃ cetaso līnattaṃ pahātuṃ .
So līnacitto samānoT5.157 abhabbo sakkāyadiṭṭhiṃ pahātuṃ vicikicchaṃ pahātuṃ sīlabbataparāmāsaṃ pahātuṃ .
So vicikiccho samāno abhabbo rāgaṃ pahātuṃ dosaṃM3.373 pahātuṃ mohaṃ pahātuṃ .
So rāgaṃ appahāya dosaṃ appahāya mohaṃ appahāya abhabbo jātiṃ pahātuṃ jaraṃ pahātuṃ maraṇaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo jātiṃ pahātuṃ jaraṃ pahātuṃ maraṇaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Rāgaṃ pahāya , dosaṃ pahāya , mohaṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo jātiṃ pahātuṃ jaraṃ pahātuṃ maraṇaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo rāgaṃ pahātuṃ dosaṃ pahātuṃ mohaṃ pahātuṃ .
Katame tayoV3.122 ?
Sakkāyadiṭṭhiṃ pahāya , vicikicchaṃ pahāya , sīlabbataparāmāsaṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo rāgaṃ pahātuṃ dosaṃ pahātuṃ mohaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo sakkāyadiṭṭhiṃ pahātuṃ vicikicchaṃ pahātuṃ sīlabbataparāmāsaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Ayonisomanasikāraṃ pahāya , kummaggasevanaṃ pahāya , cetaso līnattaṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo sakkāyadiṭṭhiṃ pahātuṃ vicikicchaṃ pahātuṃ sīlabbataparāmāsaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo ayonisomanasikāraṃ pahātuṃ kummaggasevanaṃ pahātuṃ cetaso līnattaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Muṭṭhasaccaṃ pahāya , asampajaññaṃ pahāya , cetaso vikkhepaṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo ayonisomanasikāraṃ pahātuṃ kummaggasevanaṃ pahātuṃT5.158 cetaso līnattaṃ pahātuṃ .
‘‘ TayomeP5.148 , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo muṭṭhasaccaṃ pahātuṃ asampajaññaṃ pahātuṃ cetaso vikkhepaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Ariyānaṃ adassanakamyataṃ pahāya , ariyadhammassa asotukamyataṃ pahāya , upārambhacittataṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo muṭṭhassaccaṃ pahātuṃ asampajaññaṃ pahātuṃ cetaso vikkhepaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo ariyānaṃ adassanakamyataṃ pahātuṃ ariyadhammassa asotukamyataṃ pahātuṃ upārambhacittataṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Uddhaccaṃ pahāya , asaṃvaraṃ pahāya , dussīlyaṃ pahāya – imeM3.374 kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo ariyānaṃ adassanakamyataṃ pahātuṃ ariyadhammassa asotukamyataṃ pahātuṃ upārambhacittataṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo uddhaccaṃ pahātuṃ asaṃvaraṃ pahātuṃ dussīlyaṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Assaddhiyaṃ pahāya , avadaññutaṃ pahāya , kosajjaṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo uddhaccaṃ pahātuṃ asaṃvaraṃ pahātuṃ dussīlyaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo assaddhiyaṃ pahātuṃ avadaññutaṃ pahātuṃ kosajjaṃV3.123 pahātuṃ .
Katame tayo ?
Anādariyaṃ pahāya , dovacassataṃ pahāya , pāpamittataṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhammeT5.159 pahāya bhabbo assaddhiyaṃ pahātuṃ avadaññutaṃ pahātuṃ kosajjaṃ pahātuṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , dhamme pahāya bhabbo anādariyaṃ pahātuṃ dovacassataṃ pahātuṃ pāpamittataṃ pahātuṃ .
Katame tayo ?
Ahirikaṃ pahāya , anottappaṃ pahāya , pamādaṃ pahāya – ime kho , bhikkhave , tayo dhamme pahāya bhabbo anādariyaṃ pahātuṃ dovacassataṃ pahātuṃ pāpamittataṃ pahātuṃ .
‘‘ Hirīmāyaṃ , bhikkhave , ottāpī appamatto hoti .
So appamatto samāno bhabbo anādariyaṃ pahātuṃ dovacassataṃ pahātuṃ pāpamittataṃ pahātuṃ .
So kalyāṇamitto samānoP5.149 bhabbo assaddhiyaṃ pahātuṃ avadaññutaṃ pahātuṃ kosajjaṃ pahātuṃ .
So āraddhavīriyo samāno bhabbo uddhaccaṃ pahātuṃ asaṃvaraṃ pahātuṃ dussīlyaṃ pahātuṃ .
So sīlavā samāno bhabbo ariyānaṃ adassanakamyataṃ pahātuṃ ariyadhammassa asotukamyataṃ pahātuṃ upārambhacittataṃ pahātuṃ .
So anupārambhacitto samāno bhabbo muṭṭhassaccaṃ pahātuṃ asampajaññaṃ pahātuṃ cetaso vikkhepaṃ pahātuṃ .
So avikkhittacitto samāno bhabbo ayonisomanasikāraṃ pahātuṃ kummaggasevanaṃ pahātuṃ cetaso līnattaṃ pahātuṃ .
So alīnacitto samāno bhabbo sakkāyadiṭṭhiṃ pahātuṃ vicikicchaṃ pahātuṃ sīlabbataparāmāsaṃ pahātuṃ .
So avicikiccho samāno bhabbo rāgaṃ pahātuṃ dosaṃ pahātuṃ mohaṃ pahātuṃ .
So rāgaṃ pahāyaM3.375 dosaṃ pahāya mohaṃ pahāya bhabbo jātiṃ pahātuṃ jaraṃ pahātuṃ maraṇaṃ pahātun ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Kākasuttaṃ

77.‘‘ Dasahi , bhikkhave , asaddhammehi samannāgato kāko .
Katamehi dasahi ?
Dhaṃsī ca , pagabbho ca , tintiṇo [ nillajjo ( ka .) tintiṇoti tintiṇaṃ vuccati taṇhā …( sī . syā . aṭṭha .) abhidhamme khuddakavatthuvibhaṅge tintiṇapadaniddese passitabbaṃ ] ca , mahagghaso ca , luddo ca , akāruṇiko ca , dubbalo ca , oravitā ca , muṭṭhassati ca , necayiko [ nerasiko ( sī .) tadaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ necayiko ’’ tveva dissati ] ca – imehi kho , bhikkhave , dasahi asaddhammehi samannāgato kāko .
Evamevaṃ khoT5.160 , bhikkhave , dasahi asaddhammehi samannāgato pāpabhikkhu .
Katamehi dasahi ?
Dhaṃsī ca , pagabbho ca , tintiṇo ca , mahagghaso ca , luddo ca , akāruṇikoV3.124 ca , dubbalo ca , oravitā ca , muṭṭhassati ca , necayiko ca – imehi kho , bhikkhave , dasahi asaddhammehi samannāgato pāpabhikkhū ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Nigaṇṭhasuttaṃ

78.‘‘ DasahiP5.150 , bhikkhave , asaddhammehi samannāgatā nigaṇṭhā .
Katamehi dasahi ?
Assaddhā , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
dussīlā , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
ahirikā , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
anottappino , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
asappurisasambhattino , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
attukkaṃsakaparavambhakā , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
sandiṭṭhiparāmāsā ādhānaggāhī duppaṭinissaggino , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
kuhakā , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
pāpicchā , bhikkhave , nigaṇṭhā ;
pāpamittā , bhikkhave , nigaṇṭhā – imehi kho , bhikkhave , dasahi asaddhammehi samannāgatā nigaṇṭhā ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Āghātavatthusuttaṃ

79.[ a . ni .9.29]‘‘ Dasayimāni , bhikkhave , āghātavatthūni .
Katamāni dasa ?
‘ Anatthaṃ me acarī ’ ti āghātaṃ bandhati ;
‘ anatthaṃ me caratī ’ ti āghātaṃ bandhati ;
‘ anatthaṃ me carissatī ’ ti āghātaṃ bandhati ;
‘ piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī ’ ti … pe …‘ anatthaṃ caratī ’ ti … pe …‘ anatthaṃ carissatī ’ ti āghātaṃ bandhati ,‘ appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī ’ ti … pe …‘ atthaṃ caratī ’ ti … pe …‘ atthaṃ carissatī ’ tiM3.376 āghātaṃ bandhati ;
aṭṭhāne ca kuppati – imāni kho , bhikkhave , dasa āghātavatthūnī ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Āghātapaṭivinayasuttaṃ

80.‘‘ DasayimeT5.161 , bhikkhave , āghātapaṭivinayā .
Katame dasa ?
‘ Anatthaṃ me acari , taṃ kutettha labbhā ’ ti āghātaṃ paṭivinetiP5.151 ,‘ anatthaṃ me carati , taṃ kutettha labbhā ’ ti āghātaṃ paṭivineti ,‘ anatthaṃ me carissati , taṃ kutettha labbhā ’ ti āghātaṃ paṭivineti , piyassa me manāpassa anatthaṃ acari … pe … carati … pe … carissati , taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivinetiV3.125 , appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari … pe … atthaṃ carati … pe … atthaṃ carissati , taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivineti , aṭṭhāne ca na kuppati – ime kho , bhikkhave , dasa āghātapaṭivinayā ’’ ti .
Dasamaṃ .
Ākaṅkhavaggo tatiyo .
Tassuddānaṃ –
Ākaṅkho kaṇṭako iṭṭhā , vaḍḍhi ca migasālāya ;
Tayo dhammā ca kāko ca , nigaṇṭhā dve ca āghātāti .