10. Cundasuttaṃ

176. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃP5.263 samayaṃ bhagavā pāvāyaṃ [ campāyaṃ ( ka . sī .) dī . ni .2.189 passitabbaṃ ] viharati cundassa kammāraputtassa ambavane .

Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

EkamantaṃT5.284 nisinnaṃ kho cundaṃ kammāraputtaṃ bhagavā etadavoca –

‘‘ kassa no tvaṃ , cunda , soceyyāni rocesī ’’ ti ?

‘‘ Brāhmaṇā , bhante , pacchābhūmakā kamaṇḍalukā sevālamālikā [ sevālamālakā ( sī . syā . pī .)] aggiparicārikā udakorohakā soceyyāni paññapenti ;

tesāhaṃ soceyyāni rocemī ’’ ti .

‘‘ Yathā kathaṃ pana , cunda , brāhmaṇā pacchābhūmakā kamaṇḍalukā sevālamālikā aggiparicārikā udakorohakā soceyyāni paññapentī ’’ ti ?

‘‘ Idha , bhante , brāhmaṇā pacchābhūmakā kamaṇḍalukā sevālamālikā aggiparicārikā udakorohakā .

Te sāvakaṃ [ sāvake ( syā . ka .)] evaṃ samādapenti –

‘ ehi tvaṃ , ambho purisa , kālasseva [ sakālasseva ( syā .)] uṭṭhahantova [ uṭṭhahanto ( syā .), vuṭṭhahantova ( pī . ka .)] sayanamhā pathaviṃ āmaseyyāsi ;

no ce pathaviṃ āmaseyyāsi , allāni gomayāni āmaseyyāsi ;

no ce allāniV3.232 gomayāni āmaseyyāsi , haritāni tiṇāni āmaseyyāsi ;

no ce haritāni tiṇāni āmaseyyāsi , aggiṃ paricareyyāsi ;

no ce aggiṃ paricareyyāsi , pañjaliko ādiccaṃ namasseyyāsi ;

no ce pañjaliko ādiccaṃ namasseyyāsi , sāyatatiyakaṃ udakaṃ oroheyyāsī ’ ti .

Evaṃ kho , bhante , brāhmaṇā pacchābhūmakāM3.473 kamaṇḍalukā sevālamālikā aggiparicārikā udakorohakā soceyyāni paññapenti ;

tesāhaṃ soceyyāni rocemī ’’ ti .

‘‘ Aññathā kho , cunda , brāhmaṇā pacchābhūmakā kamaṇḍalukā sevālamālikā aggiparicārikā udakorohakā soceyyāni paññapenti , aññathā ca panaP5.264 ariyassa vinaye soceyyaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Yathā kathaṃ pana , bhante , ariyassa vinaye soceyyaṃ hoti ?

Sādhu me , bhante , bhagavā tathā dhammaṃ desetu yathā ariyassa vinaye soceyyaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Tena hi , cunda , suṇāhi , sādhukaṃ manasiT5.285 karohi ;

bhāsissāmī ’’ ti .

‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho cundo kammāraputto bhagavato paccassosi .

Bhagavā etadavoca –

‘‘ Tividhaṃ kho , cunda , kāyena asoceyyaṃ hoti ;

catubbidhaṃ vācāya asoceyyaṃ hoti ;

tividhaṃ manasā asoceyyaṃ hoti .

‘‘ Kathañca , cunda , tividhaṃ kāyena asoceyyaṃ hoti ?

‘‘ Idha , cunda , ekacco pāṇātipātī hoti luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno sabbapāṇabhūtesu [ pāṇabhūtesu ( ka .)].

‘‘ Adinnādāyī hoti .

Yaṃ taṃ parassa paravittūpakaraṇaṃ gāmagataṃ vā araññagataṃ vā taṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādātā hoti .

‘‘ Kāmesumicchācārī hoti .

Yā tā māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā [ natthi sī . syā . pī . potthakesu ] bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā gottarakkhitā [ natthi sī . syā . pī . potthakesu ] dhammarakkhitā sasāmikā saparidaṇḍā antamaso mālāguḷaparikkhittāpi , tathārūpāsu cārittaṃ āpajjitā hoti .

Evaṃ kho , cunda , tividhaṃ kāyena asoceyyaṃ hoti .

‘‘ KathañcaV3.233 , cunda , catubbidhaṃ vācāya asoceyyaṃ hoti ?

Idha , cunda , ekacco musāvādī hoti .

Sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho –

‘ ehambhoM3.474 purisa , yaṃ jānāsi taṃ vadehī ’ ti [ so ajānaṃ vā ahaṃ jānāmīti , jānaṃ vā ahaṃ na jānāmīti , apassaṃ vā ahaṃ passāmīti , passaṃ vā ahaṃ na passāmīti ( pī . ka .) evamuparipi ], so ajānaṃ vā āha ‘ jānāmī ’ ti , jānaṃ vā āha ‘ na jānāmī ’ ti ;

apassaṃ vā āha ‘ passāmī ’ ti , passaṃ vā āha ‘ na passāmī ’ ti [ so ajānaṃ vā ahaṃ jānāmīti , jānaṃ vā ahaṃ na jānāmīti , apassaṃ vā ahaṃ passāmīti , passaṃ vā ahaṃ na passāmīti ( pī . ka .) evamuparipi ].

Iti attahetuP5.265 vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti .

‘‘ Pisuṇavāco hoti .

Ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya , amutra vā sutvā imesaṃT5.286 akkhātā amūsaṃ bhedāya .

Iti samaggānaṃ vā bhettā [ bhedātā ( ka .)], bhinnānaṃ vā anuppadātā , vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .

‘‘ Pharusavāco hoti .

Yā sā vācā aṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā , tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .

‘‘ Samphappalāpī hoti akālavādī abhūtavādī anatthavādī adhammavādī avinayavādī ;

anidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā hoti akālena anapadesaṃ apariyantavatiṃ anatthasaṃhitaṃ .

Evaṃ kho , cunda , catubbidhaṃ vācāya asoceyyaṃ hoti .

‘‘ Kathañca , cunda , tividhaṃ manasā asoceyyaṃ hoti ?

Idha , cunda , ekacco abhijjhālu hoti .

Yaṃ taṃ parassa paravittūpakaraṇaṃ taṃ abhijjhātā [ abhijjhitā ( ka .) ma . ni .1.440 passitabbaṃ ] hoti –

‘ aho vata yaṃ parassa taṃ mamassā ’ ti .

‘‘ Byāpannacitto hoti paduṭṭhamanasaṅkappo –

‘ ime sattā haññantu vā bajjhantu vā ucchijjantu vā vinassantu vā mā vā ahesun ’ ti [ mā vā ahesuṃ iti vāti ( sī . pī . ka .)].

‘‘ Micchādiṭṭhiko hoti viparītadassano –

‘ natthi dinnaṃ , natthi yiṭṭhaṃ , natthi hutaṃ , natthi sukaṭadukkaṭānaṃ [ natthettha pāṭhabhedo ] kammānaṃ phalaṃ vipāko , natthi ayaṃ loko , natthi paro loko , natthi mātā , natthi pitā , natthi sattā opapātikā , natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā yeV3.234 imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī ’ ti .

Evaṃ kho , cunda , manasā tividhaṃ asoceyyaṃ hoti .

‘‘ ImeM3.475P5.266 kho , cunda , dasa akusalakammapathā [ akusalā kammapathā (?)].

Imehi kho , cunda , dasahi akusalehi kammapathehi samannāgato kālasseva uṭṭhahantovaT5.287 sayanamhā pathaviṃ cepi āmasati , asuciyeva hoti ;

no cepi pathaviṃ āmasati , asuciyeva hoti .

‘‘ Allāni cepi gomayāni āmasati , asuciyeva hoti ;

no cepi allāni gomayāni āmasati , asuciyeva hoti .

‘‘ Haritāni cepi tiṇāni āmasati , asuciyeva hoti ;

no cepi haritāni tiṇāni āmasati , asuciyeva hoti .

‘‘ Aggiṃ cepi paricarati , asuciyeva hoti , no cepi aggiṃ paricarati , asuciyeva hoti .

‘‘ Pañjaliko cepi ādiccaṃ namassati , asuciyeva hoti ;

no cepi pañjaliko ādiccaṃ namassati , asuciyeva hoti .

‘‘ Sāyatatiyakaṃ cepi udakaṃ orohati , asuciyeva hoti ;

no cepi sāyatatiyakaṃ udakaṃ orohati , asuciyeva hoti .

Taṃ kissa hetu ?

Ime , cunda , dasa akusalakammapathā asucīyeva [ asucicceva ( syā .)] honti asucikaraṇā ca .

‘‘ Imesaṃ pana , cunda , dasannaṃ akusalānaṃ kammapathānaṃ samannāgamanahetu nirayo paññāyati , tiracchānayoni paññāyati , pettivisayo paññāyati , yā vā [ yā ca ( ka .)] panaññāpi kāci duggatiyo [ duggati hoti ( syā . ka .)].

‘‘ Tividhaṃ kho , cunda , kāyena soceyyaṃ hoti ;

catubbidhaṃ vācāya soceyyaṃ hoti ;

tividhaṃ manasā soceyyaṃ hoti .

‘‘ KathaṃV3.235 , cunda , tividhaṃ kāyena soceyyaṃ hoti ?

Idha , cunda , ekacco pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho , lajjī dayāpanno , sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati .

‘‘ AdinnādānaṃM3.476 pahāya , adinnādānā paṭivirato hoti .

Yaṃ taṃ parassa paravittūpakaraṇaṃ gāmagataṃ vā araññagataṃ vā , na taṃ adinnaṃ [ taṃ nādinnaṃ ( ka . sī ., ma . ni .1.441)] theyyasaṅkhātaṃ ādātā hoti .

‘‘ Kāmesumicchācāraṃ pahāya , kāmesumicchācārā paṭiviratoT5.288 hoti yā tā māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā gottarakkhitā dhammarakkhitā sasāmikā saparidaṇḍā antamasoP5.267 mālāguḷaparikkhittāpi , tathārūpāsu na cārittaṃ āpajjitā hoti .

Evaṃ kho , cunda , tividhaṃ kāyena soceyyaṃ hoti .

‘‘ Kathañca , cunda , catubbidhaṃ vācāya soceyyaṃ hoti ?

Idha , cunda , ekacco musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti .

Sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho –

‘ ehambho purisa , yaṃ jānāsi taṃ vadehī ’ ti , so ajānaṃ vā āha ‘ na jānāmī ’ ti , jānaṃ vā āha ‘ jānāmī ’ ti , apassaṃ vā āha ‘ na passāmī ’ ti , passaṃ vā āha ‘ passāmī ’ ti .

Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā na sampajānamusā bhāsitā hoti .

‘‘ Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya , pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti – na ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya , na amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya .

Iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .

‘‘ Pharusaṃ vācaṃ pahāya , pharusāya vācāya paṭivirato hoti .

Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā , tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .

‘‘ SamphappalāpaṃV3.236 pahāya , samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī ;

nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ .

Evaṃ kho , cundaT5.289 , catubbidhaṃ vācāya soceyyaṃ hoti .

‘‘ KathañcaM3.477 , cunda , tividhaṃ manasā soceyyaṃ hoti ?

Idha , cunda , ekacco anabhijjhālu hoti .

Yaṃ taṃ parassa paravittūpakaraṇaṃ taṃ anabhijjhitā hoti –

‘ aho vata yaṃ parassa taṃ mamassā ’ ti .

‘‘ Abyāpannacitto hoti appaduṭṭhamanasaṅkappo –

‘ ime sattā averā hontu [ idaṃ padaṃ sī . syā . pī . potthakesu natthi , tathā ma . ni .1.441] abyāpajjā , anīghā sukhī attānaṃ pariharantū ’ ti .

‘‘ Sammādiṭṭhiko hotiP5.268 aviparītadassano –

‘ atthi dinnaṃ , atthi yiṭṭhaṃ , atthi hutaṃ , atthi sukaṭadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko , atthi ayaṃ loko , atthi paro loko , atthi mātā , atthi pitā , atthi sattā opapātikā , atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī ’ ti .

Evaṃ kho , cunda , tividhaṃ manasā soceyyaṃ hoti .

‘‘ Ime kho , cunda , dasa kusalakammapathā .

Imehi kho , cunda , dasahi kusalehi kammapathehi samannāgato kālasseva uṭṭhahantova sayanamhā pathaviṃ cepi āmasati , suciyeva hoti ;

no cepi pathaviṃ āmasati , suciyeva hoti .

‘‘ Allāni cepi gomayāni āmasati , suciyeva hoti ;

no cepi allāni gomayāni āmasati , suciyeva hoti .

‘‘ Haritāni cepi tiṇāni āmasati , suciyeva hoti ;

no cepi haritāni tiṇāni āmasati , suciyeva hoti .

‘‘ AggiṃV3.237 cepi paricarati , suciyeva hoti ;

no cepi aggiṃ paricarati , suciyeva hoti .

‘‘ Pañjaliko cepi ādiccaṃ namassati , suciyeva hoti ;

no cepi pañjaliko ādiccaṃ namassatiT5.290 , suciyeva hoti .

‘‘ Sāyatatiyakaṃ cepi udakaṃ orohati , suciyeva hoti ;

no cepi sāyatatiyakaṃ udakaṃ orohati , suciyeva hoti .

Taṃ kissa hetu ?

Ime , cunda , dasa kusalakammapathā sucīyeva honti sucikaraṇā ca .

‘‘ ImesaṃM3.478 pana , cunda , dasannaṃ kusalānaṃ kammapathānaṃ samannāgamanahetu devā paññāyanti , manussā paññāyanti , yā vā panaññāpi kāci sugatiyo ’’ ti [ sugati hotīti ( syā .), sugati hoti ( ka .)].

Evaṃ vutte cundo kammāraputto bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ abhikkantaṃ , bhante … pe … upāsakaṃ maṃ , bhante , bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .

Dasamaṃ .

Issues

Select Version

Dasakanipātapāḷi

Dasakanipātapāḷi