3. Tatiyaadhammasuttaṃ
115.‘‘ Adhammo ca , bhikkhave , veditabbo dhammo ca ;
anattho ca
T5.241 veditabbo attho ca .Adhammañca viditvā dhammañca , anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā
P5.225 paṭipajjitabban ’’ ti .Idamavoca bhagavā .
Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi .
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ adhammo ca , bhikkhave , veditabbo dhammo ca ;
anattho ca veditabbo attho ca
V3.193 .Adhammañca viditvā dhammañca , anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabban ’ ti .
Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā ’’ ti ?
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .
Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāma [ puccheyyāma ( sī . syā . pī .) ma . ni .1.202 passitabbaṃ ].
Yathā no āyasmā ānando byākarissati tathā naṃ dhāressāmā ’’ ti .
Atha
M3.440 kho te bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu ;upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodiṃsu .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā
T5.242 kho te bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –‘‘ Idaṃ kho no , āvuso ānanda , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ adhammo ca … pe … tathā paṭipajjitabban ’ ti .
‘‘ Tesaṃ no , āvuso , amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavatā saṃkhittena
P5.226 uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – adhammo ca … pe … tathā paṭipajjitabbanti .Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā ’ ti ?
‘‘ Tesaṃ no , āvuso , amhākaṃ etadahosi –
‘ ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .
Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāma .
Yathā no āyasmā ānando byākarissati tathā naṃ
T5.243 dhāressāmā ’ ti .Vibhajatu āyasmā ānando ’’ ti .
‘‘ Seyyathāpi
V3.194 , āvuso , puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṃ atikkamma khandhaṃ sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya ;evaṃsampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte taṃ bhagavantaṃ atisitvā amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha .
So hāvuso , bhagavā jānaṃ jānāti passaṃ passati , cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato .
So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ tumhe bhagavantaṃyeva
M3.441 upasaṅkamitvā etamatthaṃP5.227 paṭipuccheyyātha .Yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāthā ’’ ti .
‘‘ Addhāvuso ānanda , bhagavā jānaṃ jānāti passaṃ passati cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato .
So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ mayaṃ bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyāma , yathā no bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāma .
Api cāyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .
Vibhajatāyasmā ānando agaruṃ katvā ’’ ti .
‘‘ Tenahāvuso , suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha ;
bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa
T5.244 paccassosuṃ .Athāyasmā ānando etadavoca –
‘‘ Yaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ adhammo ca , bhikkhave , veditabbo dhammo ca ;
anattho ca veditabbo attho ca .
Adhammañca viditvā dhammañca , anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabban ’ ti .
Katamo cāvuso , adhammo , katamo ca dhammo , katamo ca anattho , katamo ca attho ?
‘‘ Micchādiṭṭhi , āvuso , adhammo ;
sammādiṭṭhi dhammo ;
ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā
V3.195 akusalā dhammā sambhavanti , ayaṃ anattho ;sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti , ayaṃ attho .
‘‘ Micchāsaṅkappo , āvuso , adhammo ;
sammāsaṅkappo dhammo … micchāvācā , āvuso , adhammo ;
sammāvācā dhammo
P5.228 … micchākammanto , āvuso , adhammo ;sammākammanto dhammo … micchāājīvo , āvuso , adhammo ;
sammāājīvo
M3.442 dhammo … micchāvāyāmo , āvuso , adhammo ;sammāvāyāmo dhammo … micchāsati , āvuso , adhammo ;
sammāsati dhammo … micchāsamādhi , āvuso , adhammo ;
sammāsamādhi dhammo … micchāñāṇaṃ , āvuso , adhammo ;
sammāñāṇaṃ dhammo ….
Micchāvimutti , āvuso , adhammo ;
sammāvimutti dhammo ;
ye ca micchāvimuttipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti , ayaṃ anattho ;
sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti , ayaṃ attho .
‘‘ Ayaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena
T5.245 atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –‘ adhammo ca , bhikkhave , veditabbo dhammo ca … pe … tathā paṭipajjitabban ’ ti , imassa kho ahaṃ , āvuso , bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi .
Ākaṅkhamānā ca pana tumhe , āvuso , bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha .
Yathā vo bhagavā byākaroti [ byākareyya ( syā .)] tathā naṃ dhāreyyāthā ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ Yaṃ kho no bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ adhammo ca , bhikkhave , veditabbo … pe … tathā paṭijjitabban ’ ti .
‘‘ Tesaṃ
V3.196 no , bhante , amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena
P5.229 atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – adhammo ca , bhikkhave , veditabbo … pe …T5.246 tathā paṭipajjitabbanti .Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā ’ ti ?
‘‘ Tesaṃ
M3.443 no , bhante , amhākaṃ etadahosi –‘ ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .
Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāma .
Yathā no āyasmā ānando byākarissati tathā naṃ dhāressāmā ’ ti .
‘‘ Atha kho mayaṃ , bhante , yenāyasmā ānando tenupasaṅkamimhā ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ apucchimhā .
Tesaṃ no , bhante , āyasmatā ānandena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho suvibhatto ’’ ti [ vibhattoti (?) evameva hi aññesu īdisasuttesu dissati ].
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhave !
Paṇḍito , bhikkhave , ānando .
Mahāpañño , bhikkhave , ānando .
Maṃ cepi tumhe , bhikkhave , upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha , ahampi cetaṃ evamevaṃ [ ahampi taṃ evamevaṃ ( ma . ni .1.205)] byākareyyaṃ yathā taṃ ānandena byākataṃ .
Eso ceva tassa [ eso cevetassa ( ma . ni .1.205)] attho evañca naṃ dhāreyyāthā ’’ ti .
Tatiyaṃ .