Lokuttaravipākakathā
505. Lokuttaravipākampi kusalasadisattā kusalānugatikameva katvā bhājitaṃ .
Yasmā pana tebhūmakakusalaṃ cutipaṭisandhivasena vaṭṭaṃ ācināti vaḍḍheti , tasmā tattha katattā upacitattāti vuttaṃ .
Lokuttaraṃ pana tena ācitampi apacināti , sayampi cutipaṭisandhivasena na ācināti , tenettha ‘ katattā upacitattā ’ ti avatvā katattā bhāvitattāti vuttaṃ .
Suññatan tiādīsu ‘ maggo ’ tāva ‘ āgamanato saguṇato ārammaṇatoti tīhi kāraṇehi nāmaṃ labhatī ’ ti , idaṃ heṭṭhā kusalādhikāre vitthāritaṃ .
Tattha suttantikapariyāyena saguṇatopi ārammaṇatopi nāmaṃ labhati .
Pariyāyadesanā hesā .
Abhidhammakathā pana nippariyāyadesanā .
Tasmā idha saguṇato vā ārammaṇato vā nāmaṃ na labhati , āgamanatova labhati .
Āgamanameva hi dhuraṃ .
Taṃ duvidhaṃ hoti – vipassanāgamanaṃ maggāgamananti .
Tattha
V0.325 maggassa āgataṭṭhāne vipassanāgamanaṃ dhuraṃ , phalassaP0.290 āgataṭṭhāne maggāgamanaṃ dhuranti , idampi heṭṭhā vuttameva .Tesu idaṃ phalassa āgataṭṭhānaṃ , tasmā idha maggāgamanaṃ dhuranti veditabbaṃ .
So panesa maggo āgamanato ‘ suññatan ’ ti nāmaṃ labhitvā saguṇato ca ārammaṇato ca ‘ animitto ’‘ appaṇihito ’ tipi vuccati .
Tasmā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa tīṇi nāmāni deti .
Kathaṃ ?
Ayañhi suddhāgamanavaseneva laddhanāmo ‘ suññatamaggo ’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘ suññatan ’ ti nāmaṃ akāsi .
‘ Suññataanimittamaggo ’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘ animittan ’ ti nāmaṃ akāsi .
‘ Suññataappaṇihitamaggo ’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne
M0.329 ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘ appaṇihitan ’ ti nāmaṃ akāsi .Imāni pana tīṇi nāmāni maggānantare phalacittasmiṃyeva iminā nayena labbhanti , no aparabhāge vaḷañjanakaphalasamāpattiyā .
Aparabhāge pana aniccatādīhi tīhi vipassanāhi vipassituṃ sakkoti .
Athassa vuṭṭhitavuṭṭhitavipassanāvasena animittaappaṇihitasuññatasaṅkhātāni tīṇi phalāni uppajjanti .
Tesaṃ tāneva saṅkhārārammaṇāni .
Aniccānupassanādīni ñāṇāni anulomañāṇāni nāma honti .
Yo cāyaṃ suññatamagge vutto .
Appaṇihitamaggepi eseva nayo .
Ayampi hi suddhāgamanavasena laddhanāmo ‘ appaṇihitamaggo ’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘ appaṇihitan ’ ti nāmaṃ akāsi .
‘ Appaṇihitaanimittamaggo ’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘ animittan ’ ti nāmaṃ akāsi .
‘ Appaṇihitasuññatamaggo ’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘ suññatan ’ ti nāmaṃ
P0.291 akāsi .Imānipi tīṇi nāmāni maggānantare phalacittasmiṃyeva iminā nayena labbhanti , na aparabhāge vaḷañjanakaphalasamāpattiyāti .
Evaṃ imasmiṃ vipākaniddese kusalacittehi tiguṇāni vipākacittāni veditabbāni .
Yathā pana tebhūmakakusalāni attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ na sakkonti , na evaṃ lokuttarakusalāni .
Kasmā ?
Tebhūmakakusalānañhi añño āyūhanakālo añño vipaccanakālo .
Tena tāni attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ na sakkonti .
Lokuttarāni pana tāya saddhāya , tasmiṃ vīriye , tāya satiyā , tasmiṃ samādhimhi , tāya paññāya avūpasantāya
V0.326 , apaṇṇakaṃ aviraddhaṃ maggānantarameva vipākaṃ paṭilabhanti , tena attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ sakkonti .Yathā hi parittakassa aggino gataṭṭhāne aggismiṃ nibbutamatteyeva uṇhākāro nibbāyitvā kiñci na hoti , mahantaṃ pana ādittaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetvā
M0.330 gomayaparibhaṇḍe katepi uṇhākāro avūpasantova hoti , evameva tebhūmakakusale añño kammakkhaṇo añño vipākakkhaṇo parittaaggiṭṭhāne uṇhabhāvanibbutakālo viya hoti .Tasmā taṃ attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ na sakkoti .
Lokuttare pana tāya saddhāya … pe … tāya paññāya avūpasantāya , maggānantarameva phalaṃ uppajjati , tasmā taṃ attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetīti veditabbaṃ .
Tenāhu porāṇā –
‘ vipāke adhipati natthi ṭhapetvā lokuttaran ’ ti .
555. Catutthaphalaniddese aññātāvindriyan ti aññātāvino catūsu saccesu niṭṭhitañāṇakiccassa indriyaṃ , aññātāvīnaṃ vā catūsu saccesu niṭṭhitakiccānaṃ cattāri saccāni ñatvā paṭivijjhitvā ṭhitānaṃ dhammānaṃ abbhantare
P0.292 indaṭṭhasādhanena indriyaṃ .Niddesavārepissa aññātāvīnan ti ājānitvā ṭhitānaṃ .
Dhammānan ti sampayuttadhammānaṃ abbhantare .
Aññāti ājānanā , paññā pajānanātiādīni vuttatthāneva .
Maggaṅgaṃ maggapariyāpannan ti phalamaggassa aṅgaṃ , phalamagge ca pariyāpannanti attho .
Apicettha idaṃ pakiṇṇakaṃ – ekaṃ indriyaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati , ekaṃ cha ṭhānāni gacchati , ekaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati .
Ekañhi ‘ anaññātaññassāmītindriyaṃ ’ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati sotāpattimaggaṃ .
Ekaṃ ‘ aññindriyaṃ ’ heṭṭhā tīṇi phalāni , upari tayo maggeti cha ṭhānāni gacchati .
Ekaṃ ‘ aññātāvindriyaṃ ’ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati arahattaphalaṃ .
Sabbesupi maggaphalesu atthato aṭṭha aṭṭha indriyānīti catusaṭṭhi lokuttarindriyāni kathitāni .
Pāḷito pana nava nava katvā dvāsattati honti .
Magge maggaṅganti vuttaṃ .
Phalepi maggaṅgaṃ .
Magge bojjhaṅgoti vutto phalepi bojjhaṅgo .
Maggakkhaṇe ārati viratīti vuttā phalakkhaṇepi ārati viratīti .
Tattha maggo maggabhāveneva maggo , phalaṃ pana maggaṃ upādāya maggo nāma ;
phalaṅgaṃ phalapariyāpannanti vattumpi vaṭṭati .
Magge bujjhanakassa aṅgoti sambojjhaṅgo , phale buddhassa
V0.327 aṅgoti sambojjhaṅgo .Magge āramaṇaviramaṇavaseneva ārati virati .
Phale pana ārativirativasenāti .
Lokuttaravipākakathā niṭṭhitā .