Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Kusalakammapathakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Kusalakammapathakathā
Pāṇātipātādīhi pana viratiyo anabhijjhāabyāpādasammādiṭṭhiyo cāti ime dasa kusalakammapathā nāma .
Tattha pāṇātipātādayo vuttatthā eva .
Pāṇātipātādīhi etāya viramanti , sayaṃ vā viramati , viramaṇamattamevaM0.146 vā etanti virati .
Yā pāṇātipātā viramantassa ‘‘ yā tasmiṃ samaye pāṇātipātā ārati viratī ’’ ti ( dha . sa .299-301) evaṃ vuttā kusalacittasampayuttā virati , sā pabhedatoP0.103 tividhā hoti – sampattavirati , samādānavirati , samucchedaviratīti .
TatthaV0.149 asamādinnasikkhāpadānaṃ attano jātivayabāhusaccādīni paccavekkhitvā ‘ ayuttaṃ amhākaṃ evarūpaṃ pāpaṃ kātun ’ ti sampattaṃ vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati ‘ sampattaviratī ’ ti veditabbā – sīhaḷadīpe cakkanaupāsakassa viya .
Tassa kira daharakāleyeva mātuyā rogo uppajji .
Vejjena ca ‘ allasasamaṃsaṃ laddhuṃ vaṭṭatī ’ ti vuttaṃ .
Tato cakkanassa bhātā ‘ gaccha , tāta , khettaṃ āhiṇḍāhī ’ ti cakkanaṃ pesesi .
So tattha gato .
Tasmiñca samaye eko saso taruṇasassaṃ khādituṃ āgato hoti .
So taṃ disvāva vegena dhāvanto valliyā baddho ‘ kiri kirī ’ ti saddamakāsi .
Cakkano tena saddena gantvā taṃ gahetvā cintesi –
‘ mātu bhesajjaṃ karomī ’ ti .
Puna cintesi –
‘ na metaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ mātu jīvitakāraṇā paraṃ jīvitā voropeyyan ’ ti .
Atha naṃ ‘ gaccha , araññe sasehi saddhiṃ tiṇodakaṃ paribhuñjā ’ ti muñci .
Bhātarā ca ‘ kiṃ tāta saso laddho ’ ti pucchito taṃ pavattiṃ ācikkhi .
Tato naṃ bhātā paribhāsi .
So mātusantikaṃ gantvā ‘ yato ahaṃ jāto nābhijānāmi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetā ’ ti saccaṃ vatvā aṭṭhāsi .
Tāvadevassa mātā arogā ahosi .
Samādinnasikkhāpadānaṃ pana sikkhāpadasamādāne ca tatuttariñca attano jīvitampi pariccajitvā vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati ‘ samādānaviratī ’ ti veditabbā .
Uttaravaḍḍhamānapabbatavāsīupāsakassa viya .
So kira ambariyavihāravāsino piṅgalabuddharakkhitattherassa santike sikkhāpadāni gahetvā khettaṃ kasati .
Athassa goṇo naṭṭho .
So taṃ gavesanto uttaravaḍḍhamānapabbataṃ āruhi .
Tatra naṃ mahāsappo aggahesi .
So cintesi –
‘ imāyassa tikhiṇavāsiyā sīsaṃ chindāmī ’ ti .
Puna cintesi –
‘ na metaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ bhāvanīyassa garuno santike sikkhāpadāni gahetvā bhindeyyan ’ ti evaṃ yāvatatiyaṃ cintetvāM0.147 ‘ jīvitaṃ pariccajāmi , na sikkhāpadan ’ ti aṃse ṭhapitaṃ tikhiṇadaṇḍavāsiṃ araññe chaḍḍesi .
Tāvadeva naṃ mahāvāḷo muñcitvā agamāsīti .
AriyamaggasampayuttāP0.104 pana virati ‘ samucchedaviratī ’ ti veditabbā , yassā uppattito pabhuti ‘ pāṇaṃ ghātessāmī ’ ti ariyapuggalānaṃ cittampi nuppajjatīti .
IdāniV0.150 yathā akusalānaṃ evaṃ imesampi kusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo –
Tattha ‘ dhammato ’ ti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanāpi vaṭṭanti , viratiyopi ;
ante tayo cetanāsampayuttāva .
‘ Koṭṭhāsato ’ ti paṭipāṭiyā satta kammapathā eva , no mūlāni .
Ante tayo kammapathā ceva mūlāni ca .
Anabhijjhā hi mūlaṃ patvā ‘ alobho kusalamūlaṃ ’ hoti .
Abyāpādo ‘ adoso kusalamūlaṃ ’, sammādiṭṭhi ‘ amoho kusalamūlaṃ ’.
‘ Ārammaṇato ’ ti pāṇātipātādīnaṃ ārammaṇāneva etesaṃ ārammaṇāni .
Vītikkamitabbatoyeva hi veramaṇī nāma hoti .
Yathā pana nibbānārammaṇo ariyamaggo kilese pajahati , evaṃ jīvitindriyādiārammaṇāpete kammapathā pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahantīti veditabbā .
‘ Vedanāto ’ ti sabbe sukhavedanā vā honti majjhattavedanā vā .
Kusalaṃ patvā hi dukkhavedanā nāma natthi .
‘ Mūlato ’ ti paṭipāṭiyā satta kammapathā ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohavasena timūlā honti ;
ñāṇavippayuttacittena viramantassa dvimūlā .
Anabhijjhā ñāṇasampayuttacittena viramantassa dvimūlā hoti ;
ñāṇavippayuttacittena ekamūlā .
Alobho pana attanāva attano mūlaṃ na hoti .
Abyāpādepi eseva nayo .
Sammādiṭṭhi alobhādosavasena dvimūlāva hoti .
Ime dasa kusalakammapathā nāma .