Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Abhibhāyatanakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Abhibhāyatanakathā

204. Evaṃ aṭṭhasu kasiṇesu rūpāvacarakusalaṃ niddisitvā , idāni yasmā samānepi ārammaṇe bhāvanāya asamānaṃ imesu aṭṭhasu kasiṇesu aññampi abhibhāyatanasaṅkhātaṃ rūpāvacarakusalaṃP0.188 pavattati , tasmāM0.233 taṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ .
Tattha ajjhattaṃ arūpasaññīti alābhitāya vā anatthikatāya vā ajjhattarūpe parikammasaññāvirahito .
Bahiddhā rūpāni passatīti bahiddhā aṭṭhasu kasiṇesu kataparikammatāya parikammavasena ceva appanāvasena ca tāni bahiddhā aṭṭhasu kasiṇesu rūpāni passati .
Parittānīti avaḍḍhitāni .
Tāni abhibhuyyāti yathā nāma sampannagahaṇiko kaṭacchumattaṃ bhattaṃ labhitvā ‘ kiṃ ettha bhuñjitabbaṃ atthī ’ ti saṅkaḍḍhitvā ekakabaḷameva karoti , evameva ñāṇuttariko puggalo visadañāṇo ‘ kimettha parittake ārammaṇe samāpajjitabbaṃ atthi , nāyaṃ mama bhāro ’ ti tāni rūpāni abhibhavitvā samāpajjati .
Saha nimittuppādenevettha appanaṃ nibbattetīti attho .
Jānāmi passāmīti iminā panassa pubbabhāgo kathito .
Āgamaṭṭhakathāsu pana vuttaṃ – imināssa pana ābhogo kathito .
So ca kho samāpattito vuṭṭhitassa , na antosamāpattiyanti ( a . ni . aṭṭha .3.8.65).
AppamāṇānītiV0.233 vaḍḍhitappamāṇāni .
Abhibhuyyāti ettha pana yathā mahagghaso puriso ekaṃ bhattavaḍḍhitakaṃ labhitvā ‘ aññāpi hotu ‘ kimesā mayhaṃ karissatī ’ ti taṃ na mahantato passati , evameva ñāṇuttaro puggalo visadaññāṇo ‘ kimettha samāpajjitabbaṃ , na idaṃ appamāṇaṃ , na mayhaṃ cittekaggatākaraṇe bhāro atthī ’ ti tāni abhibhavitvā samāpajjati .
Saha nimittuppādenevettha appanaṃ nibbattetīti attho .
Parittaṃ parittārammaṇaṃ appamāṇaṃ parittārammaṇanti idha parittānīti āgatattā appamāṇārammaṇatā na gahitā , parato appamāṇānīti āgatattā parittārammaṇatā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ –
‘ imasmiṃ ṭhāne cattāri cattāri ārammaṇāni aggahetvā dve dveva gahitāniP0.189 .
Kiṃ kāraṇā ?
Catūsu hi gahitesu desanā soḷasakkhattukā hoti , satthārā ca heṭṭhā soḷasakkhattukā desanā kilañjamhi tile pattharantena viya vitthārato kathitā .
Tassa imasmiṃ ṭhāne aṭṭhakkhattukaṃ desanaṃ kātuṃ ajjhāsayo .
Tasmā dve dveyeva gahitānīti veditabbānīti .
SuvaṇṇadubbaṇṇānītiM0.234 parisuddhāparisuddhavaṇṇāni .
Parisuddhāni hi nīlādīni suvaṇṇāni , aparisuddhāni ca dubbaṇṇānīti idha adhippetāni .
Āgamaṭṭhakathāsu pana ‘ suvaṇṇāni vā hontu dubbaṇṇāni vā , parittaappamāṇavaseneva imāni abhibhāyatanāni desitānī ’ ti ( a . ni . aṭṭha .3.8.65) vuttaṃ .
Imesu pana catūsu parittaṃ vitakkacaritavasena āgataṃ , appamāṇaṃ mohacaritavasena , suvaṇṇaṃ dosacaritavasena , dubbaṇṇaṃ rāgacaritavasena .
Etesañhi etāni sappāyāni .
Sā ca tesaṃ sappāyatā vitthārato visuddhimagge ( visuddhi .1.43) cariyaniddese vuttā .
Kasmā pana , yathā suttante ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittānī ’’ tiādi ( dī . ni .2.173; ma . ni .2.249; a . ni .8.65) vuttaṃ , evaṃ avatvā idha catūsupi abhibhāyatanesu ajjhattaṃ arūpasaññitāva vuttāti ?
Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyato .
Tattha vā hi idha vā bahiddhārūpāneva abhibhavitabbāni , tasmā tāni niyamato vattabbānīti tatrapi idhapi vuttāni .
Ajjhattaṃ arūpasaññīti idaṃ pana satthu desanāvilāsamattameva .
Ayaṃ tāva catūsu abhibhāyatanesu apubbapadavaṇṇanā .
Suddhikanayapaṭipadābhedo panettha pathavīkasiṇe vuttanayeneva ekekasmiṃ abhibhāyatane veditabbo .
KevalañcetthaV0.234 ārammaṇacatukkaṃ ārammaṇadukaṃ hoti , soḷasakkhattukañca aṭṭhakkhattukaṃ .
Sesaṃ tādisameva .
Evamettha ekekasmiṃ abhibhāyatane eko suddhikanavako , cattāro paṭipadānavakā , dve ārammaṇanavakā , ārammaṇapaṭipadāmissake aṭṭha navakāti pannarasa navakāti catūsupi abhibhāyatanesu samasaṭṭhi navakā veditabbā .
246. PañcamaabhibhāyatanādīsuP0.190 nīlānīti sabbasaṅgāhikavasena vuttaṃ .
Nīlavaṇṇānīti vaṇṇavasena , nīlanidassanānīti nidassanavasena , apaññāyamānavivarāni , asambhinnavaṇṇāni , ekanīlāneva hutvā dissantīti vuttaṃ hoti .
Nīlanibhāsānīti idaṃ pana obhāsanavasena vuttaṃ ;
nīlobhāsāni nīlappabhāyuttānīti attho .
Etena nesaṃ suvisuddhataṃ dasseti .
Suvisuddhavaṇṇavasena hi imāni cattāri abhibhāyatanāni vuttāni .
Pītānītiādīsupi imināva nayena attho veditabbo .
Nīlakasiṇaṃ uggaṇhanto nīlasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti .
Pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vātiādikaṃM0.235 panettha kasiṇakaraṇañca parikammañca appanāvidhānañca sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.93 ādayo ) vitthārato vuttameva .
Yathā ca pathavīkasiṇe evamettha ekekasmiṃ abhibhāyatane pañcavīsati pañcavīsati navakā veditabbā .
Abhibhāyatanakathā .