Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Aṭṭhamahāvipākacittavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Aṭṭhamahāvipākacittavaṇṇanā
498. Idāni aṭṭhamahāvipākacittāni dassetuṃ puna katame dhammā abyākatātiādi āraddhaṃ .
Tattha pāḷiyaṃ nayamattaṃ dassetvā sabbavārā saṃkhittā .
Tesaṃ attho heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo .
Yo panettha viseso taṃ dassetuṃ alobho abyākatamūlan tiādi vuttaṃ .
Yampi na vuttaṃV0.304 taṃ evaṃ veditabbaṃ – yo hi kāmāvacarakusalesu kammadvārakammapathapuññakiriyavatthubhedo vutto so idha natthi .
Kasmā ?
Aviññattijanakato avipākadhammato tathā appavattito ca .
Yāpi tā yevāpanakesuP0.266 karuṇāmuditā vuttā , tā sattārammaṇattā vipākesu na santi .
Ekantaparittārammaṇāni hi kāmāvacaravipākāni .
Na kevalañca karuṇāmuditā , viratiyopettha na santi .
‘ Pañca sikkhāpadāni kusalānevā ’ ti ( vibha .715) hi vuttaṃ .
Asaṅkhārasasaṅkhāravidhānañcettha kusalato ceva paccayabhedato ca veditabbaṃ .
Asaṅkhārikassa hi kusalassa asaṅkhārikameva vipākaṃ , sasaṅkhārikassa sasaṅkhārikaṃ .
Balavapaccayehi ca uppannaṃ asaṅkhārikaṃ , itarehi itaraṃ .
Hīnādibhedepi imāni hīnamajjhimapaṇītehi chandādīhi anipphāditattā hīnamajjhimapaṇītāni nāma na honti .
Hīnassa pana kusalassa vipākaṃ hīnaṃ , majjhimassaM0.307 majjhimaṃ , paṇītassa paṇītaṃ .
Adhipatino pettha na santi .
Kasmā ?
Chandādīni dhuraṃ katvā anuppādetabbato .
Sesaṃ sabbaṃ aṭṭhasu kusalesu vuttasadisameva .
Idāni imesaṃ aṭṭhannaṃ mahāvipākacittānaṃ vipaccanaṭṭhānaṃ veditabbaṃ .
Etāni hi catūsu ṭhānesu vipaccanti – paṭisandhiyaṃ , bhavaṅge , cutiyaṃ , tadārammaṇeti .
Kathaṃ ?
Manussesu tāva kāmāvacaradevesu ca puññavantānaṃ duhetukatihetukānaṃ paṭisandhiggahaṇakāle paṭisandhi hutvā vipaccanti .
Paṭisandhiyā vītivattāya pavatte saṭṭhipi asītipi vassāni asaṅkhyeyyampi āyukālaṃ bhavaṅgaṃ hutvā , balavārammaṇe chasu dvāresu tadārammaṇaṃ hutvā , maraṇakāle cuti hutvāti .
Evaṃ catūsu ṭhānesu vipaccanti .
Tattha sabbepi sabbaññubodhisattā pacchimapaṭisandhiggahaṇe paṭhamena somanassasahagatatihetukaasaṅkhārikamahāvipākacittena paṭisandhiṃ gaṇhanti .
Taṃ pana mettāpubbabhāgacittassa vipākaṃ hoti .
Tena dinnāya paṭisandhiyā asaṅkhyeyyaṃ āyu .
Kālavasena pana pariṇamati .
Mahāsīvatthero panāha –
‘ somanassasahagatato upekkhāsahagataṃ balavataraṃ .
Tena paṭisandhiṃ gaṇhanti .
Tena gahitapaṭisandhikā hi mahajjhāsayā honti .
Dibbesupi ārammaṇesu uppilāvino na honti , tipiṭakacūḷanāgattherādayo viyā ’ tiP0.267 .
Aṭṭhakathāyaṃ pana –
‘ ayaṃ therassa manoratho ,’‘ natthi etan ’ ti paṭikkhipitvā ‘ sabbaññubodhisattānaṃ hitūpacāro balavā hotiV0.305 , tasmā mettāpubbabhāgakāmāvacarakusalavipākasomanassasahagatatihetukaasaṅkhārikacittena paṭisandhiṃ gaṇhantī ’ ti vuttaṃ .