Brahmavihārakathā
251. Idāni mettādibrahmavihāravasena pavattamānaṃ rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ .
Tattha mettāsahagatan ti
M0.237 mettāya samannāgataṃ .Parato karuṇāsahagatādīsupi eseva nayo .
Yena panesa vidhānena paṭipanno mettādisahagatāni jhānāni upasampajja viharati , taṃ mettādīnaṃ bhāvanāvidhānaṃ sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.240) vitthāritameva .
Avasesāya pāḷiyā attho pathavīkasiṇe vuttanayeneva veditabbo .
Kevalañhi pathavīkasiṇe pañcavīsati navakā , idha purimāsu tīsu tikacatukkajjhānikavasena pañcavīsati sattakā , upekkhāya catutthajjhānavasena pañcavīsati ekakā , karuṇāmuditāsu ca chandādīhi catūhi saddhiṃ karuṇāmuditāti imepi yevāpanakā labbhanti .
Dukkhapaṭipadādibhāvo cettha mettāya tāva byāpādavikkhambhanavasena , karuṇāya vihiṃsāvikkhambhanavasena , muditāya arativikkhambhanavasena , upekkhāya rāgapaṭighavikkhambhanavasena veditabbo .
Parittārammaṇatā pana nabahusattārammaṇavasena ;
appamāṇārammaṇatā bahusattārammaṇavasena hotīti ayaṃ viseso .
Sesaṃ tādisameva .
Evaṃ tāva pāḷivaseneva –
Brahmuttamena
V0.237 kathite , brahmavihāre ime iti viditvā ;Bhiyyo etesu ayaṃ , pakiṇṇakakathāpi viññeyyā .
Etāsu hi mettākaruṇāmuditāupekkhāsu atthato tāva mejjatīti mettā , siniyhatīti attho .
Mitte vā bhavā , mittassa vā esā pavattatīpi mettā .
Paradukkhe sati sādhūnaṃ hadayakampanaṃ karotīti karuṇā .
Kiṇāti vā paradukkhaṃ hiṃsati vināsetīti karuṇā
P0.193 .Kirīyati vā dukkhitesu pharaṇavasena pasāriyatīti karuṇā .
Modanti tāya taṃsamaṅgino , sayaṃ vā modati , modanamattameva vā tanti muditā .
‘ Averā hontū ’ tiādibyāpārappahānena majjhattabhāvūpagamanena ca upekkhatīti upekkhā .
Lakkhaṇādito panettha hitākārappavattilakkhaṇā ‘ mettā ’, hitūpasaṃhārarasā , āghātavinayapaccupaṭṭhānā , sattānaṃ manāpabhāvadassanapadaṭṭhānā .
Byāpādūpasamo etissā sampatti , sinehasambhavo vipatti .
Dukkhāpanayanākārappavattilakkhaṇā ‘ karuṇā ’, paradukkhāsahanarasā , avihiṃsāpaccupaṭṭhānā
M0.238 , dukkhābhibhūtānaṃ anāthabhāvadassanapadaṭṭhānā .Vihiṃsūpasamo tassā sampatti , sokasambhavo vipatti .
Sattesu pamodanalakkhaṇā ‘ muditā ’, anissāyanarasā , arativighātapaccupaṭṭhānā , sattānaṃ sampattidassanapadaṭṭhānā .
Arativūpasamo tassā sampatti , pahāsasambhavo vipatti .
Sattesu majjhattākārappavattilakkhaṇā ‘ upekkhā ’, sattesu samabhāvadassanarasā , paṭighānunayavūpasamapaccupaṭṭhānā ,‘‘ kammassakā sattā , te kassa ruciyā sukhitā vā bhavissanti , dukkhato vā muccissanti , pattasampattito vā na parihāyissantī ’’ ti ?
Evaṃ pavattakammassakatādassanapadaṭṭhānā .
Paṭighānunayavūpasamo tassā sampatti , gehassitāya aññāṇupekkhāya sambhavo vipatti .
Catunnampi panetesaṃ brahmavihārānaṃ vipassanāsukhañceva bhavasampatti ca sādhāraṇappayojanaṃ , byāpādādipaṭighāto āveṇikaṃ .
Byāpādapaṭighātappayojanā hettha mettā , vihiṃsāaratirāgapaṭighātappayojanā itarā .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Nissaraṇañhetaṃ , āvuso , byāpādassa yadidaṃ mettācetovimutti , nissaraṇañhetaṃ , āvuso , vihesāya yadidaṃ karuṇācetovimutti ;
nissaraṇañhetaṃ , āvuso , aratiyā yadidaṃ
V0.238 muditācetovimutti , nissaraṇañhetaṃ , āvuso , rāgassa yadidaṃ upekkhācetovimuttī ’’ ti ( dī . ni .3.326; a . ni .6.13).Ekamekassa cettha āsannadūravasena dve dve paccatthikā .
Mettābrahmavihārassa hi , samīpacāro viya purisassa sapatto , guṇadassanasabhāgatāya rāgo āsannapaccatthiko .
So lahuṃ otāraṃ labhati .
Tasmā tato suṭṭhu mettā rakkhitabbā .
Pabbatādigahananissito viya purisassa sapatto sabhāvavisabhāgatāya byāpādo dūrapaccatthiko .
Tasmā tato
P0.194 nibbhayena mettāyitabbaṃ .Mettāyissati ca nāma kopañca karissatīti aṭṭhānametaṃ .
Karuṇābrahmavihārassa ‘‘ cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato
M0.239 uppajjati domanassaṃ .Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati gehassitaṃ domanassan ’’ tiādinā nayena āgataṃ gehassitaṃ domanassaṃ vipattidassanasabhāgatāya āsannapaccatthikaṃ .
Sabhāvavisabhāgatāya vihesā dūrapaccatthikā .
Tasmā tato nibbhayena karuṇāyitabbaṃ .
Karuṇañca nāma karissati pāṇiādīhi ca vihesissatīti aṭṭhānametaṃ .
Muditābrahmavihārassa ‘‘ cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati gehassitaṃ somanassan ’’ tiādinā ( ma . ni .3.306) nayena āgataṃ gehassitaṃ somanassaṃ sampattidassanasabhāgatāya āsannapaccatthikaṃ .
Sabhāvavisabhāgatāya arati dūrapaccatthikā .
Tasmā tato nibbhayena muditā bhāvetabbā .
Pamudito ca nāma bhavissati pantasenāsanesu ca adhikusaladhammesu ca ukkaṇṭhissatīti aṭṭhānametaṃ .
Upekkhābrahmavihārassa pana ‘‘ cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa .
Yā evarūpā upekkhā rūpaṃ sā nātivattati .
Tasmā sā upekkhā gehassitāti vuccatī ’’ tiādinā
V0.239 ( ma . ni .3.308) nayena āgatā gehassitā aññāṇupekkhā dosaguṇānaṃ avicāraṇavasena sabhāgattā āsannapaccatthikā .Sabhāvavisabhāgatāya rāgapaṭighā dūrapaccatthikā .
Tasmā tato nibbhayena upekkhitabbaṃ .
Upekkhissati ca nāma rajjissati ca paṭihaññissati cāti aṭṭhānametaṃ .
Sabbesampi ca etesaṃ kattukāmatāchando ādi , nīvaraṇādivikkhambhanaṃ majjhaṃ , appanā pariyosānaṃ , paññattidhammavasena
P0.195 eko vā satto anekā vā sattā ārammaṇaṃ , upacāre vā appanāya vā pattāya ārammaṇavaḍḍhanaṃ .Tatrāyaṃ vaḍḍhanakkamo – yathā hi kusalo kassako kasitabbaṭṭhānaṃ paricchinditvā kasati , evaṃ paṭhamameva ekaṃ āvāsaṃ paricchinditvā tattha sattesu ‘ imasmiṃ āvāse sattā averā hontū ’ tiādinā nayena mettā bhāvetabbā .
Tattha cittaṃ muduṃ kammaniyaṃ katvā dve āvāsā paricchinditabbā
M0.240 .Tato anukkamena tayo cattāro pañca cha satta aṭṭha nava dasa , ekā racchā , upaḍḍhagāmo , gāmo , janapado , rajjaṃ , ekā disāti evaṃ yāva ekaṃ cakkavāḷaṃ , tato vā pana bhiyyo tattha tattha sattesu mettā bhāvetabbā .
Tathā karuṇādayoti .
Ayamettha ārammaṇavaḍḍhanakkamo .
Yathā pana kasiṇānaṃ nissando āruppā , samādhīnaṃ nissando nevasaññānāsaññāyatanaṃ , vipassanānaṃ nissando phalasamāpatti , samathavipassanānaṃ nissando nirodhasamāpatti , evaṃ purimabrahmavihārattayassa nissando ettha upekkhābrahmavihāro .
Yathā hi thambhe anussāpetvā tulāsaṅghāṭaṃ anāropetvā na sakkā ākāse kūṭagopānasiyo ṭhapetuṃ , evaṃ purimesu tatiyajjhānaṃ vinā na sakkā catutthaṃ bhāvetuṃ .
Kasiṇesu pana uppannatatiyajjhānassapesā nuppajjati visabhāgārammaṇattāti .
Ettha siyā –
‘ kasmā panetā mettā karuṇā muditā upekkhā brahmavihārāti vuccanti ?
Kasmā ca , catassova ?
Ko ca etāsaṃ kamo ?
Vibhaṅge ca kasmā appamaññāti vuttā ’ ti ?
Vuccate – seṭṭhaṭṭhena tāva niddosabhāvena cettha brahmavihāratā veditabbā .
Sattesu sammāpaṭipattibhāvena hi seṭṭhā ete vihārā .
Yathā ca brahmāno niddosacittā viharanti , evaṃ etehi
V0.240 sampayuttā yogino brahmasamāva hutvā viharantīti seṭṭhaṭṭhena niddosabhāvena ca brahmavihārāti vuccanti .Kasmā ca catassotiādipañhassa pana idaṃ vissajjanaṃ –
Visuddhimaggādivasā catasso ,
Hitādiākāravasā panāsaṃ ;
Kamo pavattanti ca appamāṇe ,
Tā gocare yena tadappamaññā .
Etāsu hi yasmā mettā byāpādabahulassa , karuṇā vihiṃsābahulassa , muditā aratibahulassa , upekkhā rāgabahulassa visuddhimaggo ;
yasmā ca hitūpasaṃhāraahitāpanayanasampattimodanaanābhogavasena
P0.196 catubbidhoyeva sattesu manasikāro ;yasmā ca yathā mātā daharagilānayobbanappattasakiccapasutesu
M0.241 catūsu puttesu daharassa abhivuḍḍhikāmā hoti , gilānassa gelaññāpanayanakāmā , yobbanappattassa yobbanasampattiyā ciraṭṭhitikāmā , sakiccapasutassa kismiñcipi pariyāye abyāvaṭā hoti , tathā appamaññāvihārikenāpi sabbasattesu mettādivasena bhavitabbaṃ , tasmā ito visuddhimaggādivasā catassova appamaññā .Yasmā pana catassopetā bhāvetukāmena paṭhamaṃ hitākārappavattivasena sattesu paṭipajjitabbaṃ , hitākārappavattilakkhaṇā ca mettā ;
tato evaṃ patthitahitānaṃ sattānaṃ dukkhābhibhavaṃ disvā vā sutvā vā sambhāvetvā vā dukkhāpanayanākārappavattivasena , dukkhāpanayanākārappavattilakkhaṇā ca karuṇā ;
athevaṃ patthitahitānaṃ patthitadukkhāpagamānañca nesaṃ sampattiṃ disvā sampattippamodanavasena , pamodanalakkhaṇā ca muditā ;
tato paraṃ pana kattabbābhāvato ajjhupekkhakatāsaṅkhātena majjhattākārena paṭipajjitabbaṃ , majjhattākārappavattilakkhaṇā ca upekkhā ;
tasmā ito hitādiākāravasā panāsaṃ paṭhamaṃ mettā vuttā .
Atha karuṇā muditā upekkhāti ayaṃ kamo veditabbo .
Yasmā pana sabbāpetā appamāṇe gocare pavattanti , tasmā appamaññāti vuccanti .
Appamāṇā
V0.241 hi sattā etāsaṃ gocarabhūtā ,‘ ekasattassāpi ca ettake padese mettādayo bhāvetabbā ’ ti evaṃ pamāṇaṃ aggahetvā sakalapharaṇavaseneva pavattāti , tena vuttaṃ –Visuddhimaggādivasā catasso ,
Hitādiākāravasā panāsaṃ ;
Kamo pavattanti ca appamāṇe ,
Tā gocare yena tadappamaññāti .
Evaṃ appamāṇagocaratāya ekalakkhaṇāsu cāpi etāsu purimā tisso tikacatukkajjhānikāva honti .
Kasmā ?
Somanassāvippayogato .
Kasmā panāsaṃ somanassena avippayogoti ?
Domanassasamuṭṭhitānaṃ
M0.242 byāpādādīnaṃ nissaraṇattā .Pacchimā pana avasesekajjhānikāva .
Kasmā ?
Upekkhāvedanāsampayogato .
Na hi sattesu majjhattākārappavattā
P0.197 brahmavihārupekkhā upekkhāvedanaṃ vinā vattatīti .Brahmavihārakathā .