Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Brahmavihārakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Brahmavihārakathā

251. Idāni mettādibrahmavihāravasena pavattamānaṃ rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ .
Tattha mettāsahagatan tiM0.237 mettāya samannāgataṃ .
Parato karuṇāsahagatādīsupi eseva nayo .
Yena panesa vidhānena paṭipanno mettādisahagatāni jhānāni upasampajja viharati , taṃ mettādīnaṃ bhāvanāvidhānaṃ sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.240) vitthāritameva .
Avasesāya pāḷiyā attho pathavīkasiṇe vuttanayeneva veditabbo .
Kevalañhi pathavīkasiṇe pañcavīsati navakā , idha purimāsu tīsu tikacatukkajjhānikavasena pañcavīsati sattakā , upekkhāya catutthajjhānavasena pañcavīsati ekakā , karuṇāmuditāsu ca chandādīhi catūhi saddhiṃ karuṇāmuditāti imepi yevāpanakā labbhanti .
Dukkhapaṭipadādibhāvo cettha mettāya tāva byāpādavikkhambhanavasena , karuṇāya vihiṃsāvikkhambhanavasena , muditāya arativikkhambhanavasena , upekkhāya rāgapaṭighavikkhambhanavasena veditabbo .
Parittārammaṇatā pana nabahusattārammaṇavasena ;
appamāṇārammaṇatā bahusattārammaṇavasena hotīti ayaṃ viseso .
Sesaṃ tādisameva .
Evaṃ tāva pāḷivaseneva –
BrahmuttamenaV0.237 kathite , brahmavihāre ime iti viditvā ;
Bhiyyo etesu ayaṃ , pakiṇṇakakathāpi viññeyyā .
Etāsu hi mettākaruṇāmuditāupekkhāsu atthato tāva mejjatīti mettā , siniyhatīti attho .
Mitte vā bhavā , mittassa vā esā pavattatīpi mettā .
Paradukkhe sati sādhūnaṃ hadayakampanaṃ karotīti karuṇā .
Kiṇāti vā paradukkhaṃ hiṃsati vināsetīti karuṇāP0.193 .
Kirīyati vā dukkhitesu pharaṇavasena pasāriyatīti karuṇā .
Modanti tāya taṃsamaṅgino , sayaṃ vā modati , modanamattameva vā tanti muditā .
‘ Averā hontū ’ tiādibyāpārappahānena majjhattabhāvūpagamanena ca upekkhatīti upekkhā .
Lakkhaṇādito panettha hitākārappavattilakkhaṇā ‘ mettā ’, hitūpasaṃhārarasā , āghātavinayapaccupaṭṭhānā , sattānaṃ manāpabhāvadassanapadaṭṭhānā .
Byāpādūpasamo etissā sampatti , sinehasambhavo vipatti .
Dukkhāpanayanākārappavattilakkhaṇā ‘ karuṇā ’, paradukkhāsahanarasā , avihiṃsāpaccupaṭṭhānāM0.238 , dukkhābhibhūtānaṃ anāthabhāvadassanapadaṭṭhānā .
Vihiṃsūpasamo tassā sampatti , sokasambhavo vipatti .
Sattesu pamodanalakkhaṇā ‘ muditā ’, anissāyanarasā , arativighātapaccupaṭṭhānā , sattānaṃ sampattidassanapadaṭṭhānā .
Arativūpasamo tassā sampatti , pahāsasambhavo vipatti .
Sattesu majjhattākārappavattilakkhaṇā ‘ upekkhā ’, sattesu samabhāvadassanarasā , paṭighānunayavūpasamapaccupaṭṭhānā ,‘‘ kammassakā sattā , te kassa ruciyā sukhitā vā bhavissanti , dukkhato vā muccissanti , pattasampattito vā na parihāyissantī ’’ ti ?
Evaṃ pavattakammassakatādassanapadaṭṭhānā .
Paṭighānunayavūpasamo tassā sampatti , gehassitāya aññāṇupekkhāya sambhavo vipatti .
Catunnampi panetesaṃ brahmavihārānaṃ vipassanāsukhañceva bhavasampatti ca sādhāraṇappayojanaṃ , byāpādādipaṭighāto āveṇikaṃ .
Byāpādapaṭighātappayojanā hettha mettā , vihiṃsāaratirāgapaṭighātappayojanā itarā .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Nissaraṇañhetaṃ , āvuso , byāpādassa yadidaṃ mettācetovimutti , nissaraṇañhetaṃ , āvuso , vihesāya yadidaṃ karuṇācetovimutti ;
nissaraṇañhetaṃ , āvuso , aratiyā yadidaṃV0.238 muditācetovimutti , nissaraṇañhetaṃ , āvuso , rāgassa yadidaṃ upekkhācetovimuttī ’’ ti ( dī . ni .3.326; a . ni .6.13).
Ekamekassa cettha āsannadūravasena dve dve paccatthikā .
Mettābrahmavihārassa hi , samīpacāro viya purisassa sapatto , guṇadassanasabhāgatāya rāgo āsannapaccatthiko .
So lahuṃ otāraṃ labhati .
Tasmā tato suṭṭhu mettā rakkhitabbā .
Pabbatādigahananissito viya purisassa sapatto sabhāvavisabhāgatāya byāpādo dūrapaccatthiko .
Tasmā tatoP0.194 nibbhayena mettāyitabbaṃ .
Mettāyissati ca nāma kopañca karissatīti aṭṭhānametaṃ .
Karuṇābrahmavihārassa ‘‘ cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussaratoM0.239 uppajjati domanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati gehassitaṃ domanassan ’’ tiādinā nayena āgataṃ gehassitaṃ domanassaṃ vipattidassanasabhāgatāya āsannapaccatthikaṃ .
Sabhāvavisabhāgatāya vihesā dūrapaccatthikā .
Tasmā tato nibbhayena karuṇāyitabbaṃ .
Karuṇañca nāma karissati pāṇiādīhi ca vihesissatīti aṭṭhānametaṃ .
Muditābrahmavihārassa ‘‘ cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ .
Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati gehassitaṃ somanassan ’’ tiādinā ( ma . ni .3.306) nayena āgataṃ gehassitaṃ somanassaṃ sampattidassanasabhāgatāya āsannapaccatthikaṃ .
Sabhāvavisabhāgatāya arati dūrapaccatthikā .
Tasmā tato nibbhayena muditā bhāvetabbā .
Pamudito ca nāma bhavissati pantasenāsanesu ca adhikusaladhammesu ca ukkaṇṭhissatīti aṭṭhānametaṃ .
Upekkhābrahmavihārassa pana ‘‘ cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa .
Yā evarūpā upekkhā rūpaṃ sā nātivattati .
Tasmā sā upekkhā gehassitāti vuccatī ’’ tiādināV0.239 ( ma . ni .3.308) nayena āgatā gehassitā aññāṇupekkhā dosaguṇānaṃ avicāraṇavasena sabhāgattā āsannapaccatthikā .
Sabhāvavisabhāgatāya rāgapaṭighā dūrapaccatthikā .
Tasmā tato nibbhayena upekkhitabbaṃ .
Upekkhissati ca nāma rajjissati ca paṭihaññissati cāti aṭṭhānametaṃ .
Sabbesampi ca etesaṃ kattukāmatāchando ādi , nīvaraṇādivikkhambhanaṃ majjhaṃ , appanā pariyosānaṃ , paññattidhammavasenaP0.195 eko vā satto anekā vā sattā ārammaṇaṃ , upacāre vā appanāya vā pattāya ārammaṇavaḍḍhanaṃ .
Tatrāyaṃ vaḍḍhanakkamo – yathā hi kusalo kassako kasitabbaṭṭhānaṃ paricchinditvā kasati , evaṃ paṭhamameva ekaṃ āvāsaṃ paricchinditvā tattha sattesu ‘ imasmiṃ āvāse sattā averā hontū ’ tiādinā nayena mettā bhāvetabbā .
Tattha cittaṃ muduṃ kammaniyaṃ katvā dve āvāsā paricchinditabbāM0.240 .
Tato anukkamena tayo cattāro pañca cha satta aṭṭha nava dasa , ekā racchā , upaḍḍhagāmo , gāmo , janapado , rajjaṃ , ekā disāti evaṃ yāva ekaṃ cakkavāḷaṃ , tato vā pana bhiyyo tattha tattha sattesu mettā bhāvetabbā .
Tathā karuṇādayoti .
Ayamettha ārammaṇavaḍḍhanakkamo .
Yathā pana kasiṇānaṃ nissando āruppā , samādhīnaṃ nissando nevasaññānāsaññāyatanaṃ , vipassanānaṃ nissando phalasamāpatti , samathavipassanānaṃ nissando nirodhasamāpatti , evaṃ purimabrahmavihārattayassa nissando ettha upekkhābrahmavihāro .
Yathā hi thambhe anussāpetvā tulāsaṅghāṭaṃ anāropetvā na sakkā ākāse kūṭagopānasiyo ṭhapetuṃ , evaṃ purimesu tatiyajjhānaṃ vinā na sakkā catutthaṃ bhāvetuṃ .
Kasiṇesu pana uppannatatiyajjhānassapesā nuppajjati visabhāgārammaṇattāti .
Ettha siyā –
‘ kasmā panetā mettā karuṇā muditā upekkhā brahmavihārāti vuccanti ?
Kasmā ca , catassova ?
Ko ca etāsaṃ kamo ?
Vibhaṅge ca kasmā appamaññāti vuttā ’ ti ?
Vuccate – seṭṭhaṭṭhena tāva niddosabhāvena cettha brahmavihāratā veditabbā .
Sattesu sammāpaṭipattibhāvena hi seṭṭhā ete vihārā .
Yathā ca brahmāno niddosacittā viharanti , evaṃ etehiV0.240 sampayuttā yogino brahmasamāva hutvā viharantīti seṭṭhaṭṭhena niddosabhāvena ca brahmavihārāti vuccanti .
Kasmā ca catassotiādipañhassa pana idaṃ vissajjanaṃ –
Visuddhimaggādivasā catasso ,
Hitādiākāravasā panāsaṃ ;
Kamo pavattanti ca appamāṇe ,
Tā gocare yena tadappamaññā .
Etāsu hi yasmā mettā byāpādabahulassa , karuṇā vihiṃsābahulassa , muditā aratibahulassa , upekkhā rāgabahulassa visuddhimaggo ;
yasmā ca hitūpasaṃhāraahitāpanayanasampattimodanaanābhogavasenaP0.196 catubbidhoyeva sattesu manasikāro ;
yasmā ca yathā mātā daharagilānayobbanappattasakiccapasutesuM0.241 catūsu puttesu daharassa abhivuḍḍhikāmā hoti , gilānassa gelaññāpanayanakāmā , yobbanappattassa yobbanasampattiyā ciraṭṭhitikāmā , sakiccapasutassa kismiñcipi pariyāye abyāvaṭā hoti , tathā appamaññāvihārikenāpi sabbasattesu mettādivasena bhavitabbaṃ , tasmā ito visuddhimaggādivasā catassova appamaññā .
Yasmā pana catassopetā bhāvetukāmena paṭhamaṃ hitākārappavattivasena sattesu paṭipajjitabbaṃ , hitākārappavattilakkhaṇā ca mettā ;
tato evaṃ patthitahitānaṃ sattānaṃ dukkhābhibhavaṃ disvā vā sutvā vā sambhāvetvā vā dukkhāpanayanākārappavattivasena , dukkhāpanayanākārappavattilakkhaṇā ca karuṇā ;
athevaṃ patthitahitānaṃ patthitadukkhāpagamānañca nesaṃ sampattiṃ disvā sampattippamodanavasena , pamodanalakkhaṇā ca muditā ;
tato paraṃ pana kattabbābhāvato ajjhupekkhakatāsaṅkhātena majjhattākārena paṭipajjitabbaṃ , majjhattākārappavattilakkhaṇā ca upekkhā ;
tasmā ito hitādiākāravasā panāsaṃ paṭhamaṃ mettā vuttā .
Atha karuṇā muditā upekkhāti ayaṃ kamo veditabbo .
Yasmā pana sabbāpetā appamāṇe gocare pavattanti , tasmā appamaññāti vuccanti .
AppamāṇāV0.241 hi sattā etāsaṃ gocarabhūtā ,‘ ekasattassāpi ca ettake padese mettādayo bhāvetabbā ’ ti evaṃ pamāṇaṃ aggahetvā sakalapharaṇavaseneva pavattāti , tena vuttaṃ –
Visuddhimaggādivasā catasso ,
Hitādiākāravasā panāsaṃ ;
Kamo pavattanti ca appamāṇe ,
Tā gocare yena tadappamaññāti .
Evaṃ appamāṇagocaratāya ekalakkhaṇāsu cāpi etāsu purimā tisso tikacatukkajjhānikāva honti .
Kasmā ?
Somanassāvippayogato .
Kasmā panāsaṃ somanassena avippayogoti ?
DomanassasamuṭṭhitānaṃM0.242 byāpādādīnaṃ nissaraṇattā .
Pacchimā pana avasesekajjhānikāva .
Kasmā ?
Upekkhāvedanāsampayogato .
Na hi sattesu majjhattākārappavattāP0.197 brahmavihārupekkhā upekkhāvedanaṃ vinā vattatīti .
Brahmavihārakathā .