Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Navamacittaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Navamacittaṃ
413. Navamaṃ chasu ārammaṇesu domanassitassa paṭighaṃ uppādayato uppajjati .
Tassa samayavavatthānavāre tāva duṭṭhu mano , hīnavedanattā vā kucchitaṃ manoti dummano ;
dummanassa bhāvo domanassaṃ .
Tena sahagatanti domanassasahagataṃ .
Asampiyāyanabhāvena ārammaṇasmiṃ paṭihaññatīti paṭighaṃ .
Tena sampayuttanti paṭighasampayuttaṃ .
DhammuddeseP0.257 tīsupi ṭhānesu domanassavedanāva āgatā .
Tattha vedanāpadaṃ vuttameva .
Tathā dukkhadomanassapadāni lakkhaṇādito pana aniṭṭhārammaṇānubhavanalakkhaṇaṃ domanassaṃ , yathātathā vā aniṭṭhākārasambhogarasaṃ , cetasikābādhapaccupaṭṭhānaṃ , ekanteneva hadayavatthupadaṭṭhānaṃ .
Mūlakammapathesu yathā purimacittesu lobho hoti , abhijjhā hotīti āgataṃ , evaṃ doso hoti , byāpādo hotīti vuttaṃ .
Tattha dussanti tena , sayaṃ vā dussati , dussanamattameva vā tanti dosoM0.299 so caṇḍikkalakkhaṇo pahaṭāsiviso viya , visappanaraso visanipāto viya , attano nissayadahanaraso vā dāvaggi viya , dussanapaccupaṭṭhāno laddhokāso viya sapatto , āghātavatthupadaṭṭhāno visasaṃsaṭṭhapūtimuttaṃ viya daṭṭhabbo .
Byāpajjati tena cittaṃ , pūtibhāvaṃ upagacchati , byāpādayati vā vinayācārarūpasampattihitasukhādīnīti byāpādo .
Atthato panesa dosoyeva .
Idha padapaṭipāṭiyā ekūnatiṃsa padāni honti .
Aggahitaggahaṇena cuddasa .
Tesaṃ vasena savibhattikāvibhattikarāsibhedo veditabbo .
Yevāpanakesu chandādhimokkhamanasikārauddhaccāni niyatāni .
Issāmacchariyakukkuccesu panaV0.297 aññatarena saddhiṃ pañca pañca hutvāpi uppajjanti .
Evamepi tayo dhammā aniyatayevāpanakā nāma .
Tesu issatīti ‘ issā ’.
Sā parasampattīnaṃ usūyanalakkhaṇā , tattheva anabhiratirasā , tato vimukhabhāvapaccupaṭṭhānā , parasampattipadaṭṭhānā .
Saṃyojananti daṭṭhabbā .
Maccherabhāvo ‘ macchariyaṃ ’.
Taṃ laddhānaṃ vā labhitabbānaṃ vā attano sampattīnaṃ nigūhanalakkhaṇaṃ , tāsaṃyeva parehi sādhāraṇabhāvaakkhamanarasaṃ , saṅkocanapaccupaṭṭhānaṃP0.258 kaṭukañcukatāpaccupaṭṭhānaṃ vā , attasampattipadaṭṭhānaṃ .
Cetaso virūpabhāvoti daṭṭhabbaṃ .
Kucchitaṃ kataṃ kukataṃ .
Tassa bhāvo ‘ kukkuccaṃ ’.
Taṃ pacchānutāpalakkhaṇaṃ , katākatānusocanarasaṃ , vippaṭisārapaccupaṭṭhānaṃ , katākatapadaṭṭhānaṃ .
Dāsabyaṃ viya daṭṭhabbaṃ .
Ayaṃ tāva uddesavāre viseso .
415. Niddesavāre vedanāniddese asātaṃ sātapaṭipakkhavasena veditabbaṃ .
418. Dosaniddese dussatīti doso .
Dussanāti dussanākāro .
Dussitattan ti dussitabhāvo .
Pakatibhāvavijahanaṭṭhena byāpajjanaṃ byāpatti .
Byāpajjanāti byāpajjanākāro .
Virujjhatīti virodho .
Punappunaṃ virujjhatīti paṭivirodho .
Viruddhākārapaṭiviruddhākāravasena vā idaṃ vuttaṃ .
Caṇḍiko vuccati caṇḍo , thaddhapuggalo ;
tassa bhāvo caṇḍikkaṃ .
Na etena suropitaṃ vacanaṃ hoti , duruttaṃ aparipuṇṇameva hotīti asuropo .
Kuddhakāle hi paripuṇṇavacanaṃ nāma natthi .
Sacepi kassaci hoti taṃ appamāṇaṃ .
ApareM0.300 pana assujananaṭṭhena assuropanato assuropoti vadanti .
Taṃ akāraṇaṃ , somanassassāpi assujananato .
Heṭṭhā vuttaattamanatāpaṭipakkhato na attamanatāti anattamanatā .
Sā pana yasmā cittasseva , na sattassa , tasmā cittassāti vuttaṃ .
Sesamettha saṅgahasuññatavāresu ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti .