Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Vacīkammadvārakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Vacīkammadvārakathā
Vacīkammadvārakathāyaṃ pana cetanāviratisaddavasena tividhā vācā nāma .
Tattha ‘‘ catūhi , bhikkhave , aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti no dubbhāsitā , anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnan ’’ ti ( saṃ . ni .1.213);
ayaṃ cetanāvācā nāma .
Yā ‘‘ catūhi vacīduccaritehi ārati virati … pe … ayaṃ vuccati sammāvācā ’’ ti ( vibha .206), ayaṃ virativācā nāma .
‘‘ Vācā girā byappatho udīraṇaṃ ghoso ghosakammaṃ vācā vacībhedo ’’ ti ( dha . sa .850), ayaṃ saddavācā nāma .
Tāsu vacīkammadvāran ti neva cetanāya nāmaṃ na viratiyā .
Sahasaddā pana ekā viññatti atthi , idaṃ vacīkammadvāraṃ nāma .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ katamaṃ taṃ rūpaṃ vacīviññatti ?
Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā vācā girā byappatho udīraṇaṃ ghoso ghosakammaṃ vācā vacībhedo , ayaṃ vuccati vācā .
Yā tāya vācāya viññatti viññāpanā viññāpitattaṃ , idaṃ taṃ rūpaṃ vacīviññattī ’’ ti ( dha . sa .636).
‘ Idaṃ vakkhāmi etaṃ vakkhāmī ’ ti hi vitakkayato vitakkavipphārasaddo nāma uppajjati .
Ayaṃ na sotaviññeyyo manoviññeyyoti mahāaṭṭhakathāyaṃ āgato .
Āgamaṭṭhakathāsu pana ‘ vitakkavipphārasaddan ’ ti vitakkavipphāravasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttappamattādīnaṃ saddaṃ ;
‘ sutvā ’ ti taṃ sutvā , yaṃ vitakkayato tassa so saddo uppanno ;
tassa vasena ‘ evampi te mano , itthampi te mano ’ ti ādisatīti vatvā vatthūnipi kathitāni .
Paṭṭhānepi ‘‘ cittasamuṭṭhānaṃ saddāyatanaṃ sotaviññāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo ’’ ti āgataṃ .
Tasmā vinā viññattighaṭṭanāyaV0.132 uppajjamāno asotaviññeyyo vitakkavipphārasaddo nāma natthi .
‘ Idaṃ vakkhāmiM0.129 etaṃ vakkhāmī ’ ti uppajjamānaṃ pana cittaṃ pathavīdhātu āpodhātuP0.87 tejodhātu vāyodhātu vaṇṇo gandho raso ojāti aṭṭha rūpāni samuṭṭhāpeti .
Tesaṃ abbhantare cittasamuṭṭhānā pathavīdhātu upādinnakaṃ ghaṭṭayamānāva uppajjati .
Tena dhātusaṅghaṭṭanena saheva saddo uppajjatīti .
Ayaṃ cittasamuṭṭhānasaddo nāma .
Ayaṃ na viññatti .
Tassā pana cittasamuṭṭhānāya pathavīdhātuyā upādinnakaghaṭṭanassa paccayabhūto eko ākāravikāro atthi , ayaṃ vacīviññatti nāma .
Ito paraṃ sā aṭṭha rūpāni viya na cittasamuṭṭhānātiādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Idhāpi hi ‘ tissa , datta , mittā ’ ti pakkosantassa saddaṃ sutvā viññattiṃ manodvārikacittena cintetvā ‘ idañcidañca esa kāreti maññe ’ ti jānāti .
Kāyaviññatti viya ca ayampi tiracchānagatānampi pākaṭā hoti .
‘ Ehi , yāhī ’ ti hi saddaṃ sutvā tiracchānagatāpi ‘ idaṃ nāmesa kāreti maññe ’ ti ñatvā āgacchanti ceva gacchanti ca .
Tisamuṭṭhānikakāyaṃ cāleti na cāletīti , ayaṃ pana vāro idha na labbhati .
Purimacittasamuṭṭhānāya upatthambhanakiccampi natthi .
Yā pana tasmiṃ vacīdvāre siddhā cetanā , yāya musā katheti , pesuññaṃ katheti , pharusaṃ katheti , samphaṃ palapati , musāvādādīhi viramati , idaṃ vacīkammaṃ nāma .
Ito paraṃ sabbaṃ kammavavatthānañca dvāravavatthānañca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti .
Vacīkammadvārakathā niṭṭhitā .