Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā
Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Dutiyajjhānaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Dutiyajjhānaṃ
161-162.
DutiyajjhānaniddeseV0.213 vitakkavicārānaṃ vūpasamātiP0.169 vitakkassa ca vicārassa cāti imesaṃ dvinnaṃ vūpasamā , samatikkamā ;
dutiyajjhānakkhaṇe apātubhāvāti vuttaṃ hoti .
Tattha kiñcāpi dutiyajjhāne sabbepi paṭhamajjhānadhammā na santi , aññeyeva hi paṭhamajjhāne phassādayo aññe idha , oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ adhigamo hotīti dīpanatthaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamāti evaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Ajjhattan ti idha – niyakajjhattaṃ adhippetaṃ .
Vibhaṅge pana ‘‘ ajjhattaṃ paccattan ’’ ti ( vibha .573) ettakameva vuttaṃ .
Yasmā niyakajjhattaṃ adhippetaṃ , tasmā attani jātaṃ , attano santāne nibbattanti ayamettha attho .
Sampasādanan ti sampasādanaṃ vuccati saddhā .
Sampasādanayogato jhānampi sampasādanaṃ , nīlavaṇṇayogato nīlavatthaṃ viya .
Yasmā vā taṃ jhānaṃ sampasādanasamannāgatattā vitakkavicārakkhobhavūpasamanena ca ceto sampasādayati , tasmāpi sampasādananti vuttaṃ .
Imasmiñca atthavikappe ‘ sampasādanaṃ cetaso ’ ti evaṃ padasambandho veditabbo .
Purimasmiṃ pana atthavikappe ‘ cetaso ’ ti etaṃ ekodibhāvena saddhiṃ yojetabbaṃ .
Tatrāyaṃ atthayojanā – eko udetīti ekodi , vitakkavicārehi anajjhāruḷhattā aggo seṭṭho hutvā udetīti attho .
SeṭṭhopiM0.214 hi loke ekoti vuccati .
Vitakkavicāravirahato vā eko asahāyo hutvātipi vattuṃ vaṭṭati .
Atha vā sampayuttadhamme udāyatīti udi .
Uṭṭhāpetīti attho .
Seṭṭhaṭṭhena eko ca so udi cāti ekodi .
Samādhissetaṃ adhivacanaṃ .
Iti imaṃ ekodiṃ bhāveti vaḍḍhetīti idaṃ dutiyajjhānaṃ ekodibhāvaṃ .
So panāyaṃ ekodi yasmā cetaso , na sattassa , na jīvassa , tasmā etaṃ ‘ cetaso ekodibhāvan ’ ti vuttaṃ .
‘ Nanu cāyaṃ saddhā paṭhamajjhānepi atthi , ayañca ekodināmako samādhi , atha kasmā idameva sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvañcāti vuttanti ?
Vuccate –
‘ aduñhi paṭhamajjhānaṃ vitakkavicārakkhobhena vīcitaraṅgasamākulamiva jalaṃ na suppasannaṃ hoti , tasmā satiyāpi saddhāyaV0.214 sampasādanan ’ tiP0.170 na vuttaṃ .
Na suppasannattā eva cettha samādhipi na suṭṭhu pākaṭo .
Tasmā ekodibhāvantipi na vuttaṃ .
Imasmiṃ pana jhāne vitakkavicārapalibodhābhāvena laddhokāsā balavatī saddhā , balavasaddhāsahāyapaṭilābheneva samādhipi pākaṭo .
Tasmā idameva evaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Vibhaṅge pana ‘‘ sampasādananti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo ;
cetaso ekodibhāvanti yā cittassa ṭhiti … pe … sammāsamādhī ’’ ti ( vibha .574-575) ettakameva vuttaṃ .
Evaṃ vuttena panetena saddhiṃ ayaṃ atthavaṇṇanā yathā na virujjhati aññadatthu saṃsandati ceva sameti ca , evaṃ veditabbā .
Avitakkaṃ avicāran ti bhāvanāya pahīnattā etasmiṃ etassa vā vitakko natthīti avitakkaṃ .
Imināva nayena avicāraṃ .
Vibhaṅgepi vuttaṃ –
‘‘ iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā , tena vuccati avitakkaṃ avicāran ’’ ti .
Etthāha – nanu ca vitakkavicārānaṃ vūpasamāti imināpi ayamattho siddho ?
Atha kasmā puna ‘ vuttaṃ avitakkaṃ avicāran ’ ti ?
Vuccate – evametaṃ , siddhovāyamattho , na panetaṃ tadatthadīpakaṃ .
Nanu avocumha –
‘ oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃM0.215 samadhigamo hotīti dīpanatthaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamāti evaṃ vuttan ’ ti .
Apica vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ sampasādanaṃ , na kilesakālusiyassa ;
vitakkavicārānañca vūpasamā ekodibhāvaṃ , na upacārajjhānamiva nīvaraṇappahānā ;
na paṭhamajjhānamiva ca aṅgapātubhāvāti evaṃ sampasādanaekodibhāvānaṃ hetuparidīpakamidaṃ vacanaṃ .
Tathā vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ avitakkaṃ avicāraṃ , na tatiyacatutthajjhānāni viya , cakkhuviññāṇādīni viya ca , abhāvāti evaṃ avitakkaavicārabhāvassa hetuparidīpakañca , na vitakkavicārābhāvamattaparidīpakaṃ .
Vitakkavicārābhāvamattaparidīpakameva pana avitakkaṃ avicāranti idaṃ vacanaṃ , tasmā purimaṃ vatvāpi puna vattabbamevāti .
Samādhijan ti paṭhamajjhānasamādhito sampayuttasamādhito vā jātanti attho .
Tattha kiñcāpiP0.171V0.215 paṭhamampi sampayuttasamādhito jātaṃ , atha kho ayameva samādhi ‘ samādhī ’ ti vattabbataṃ arahati , vitakkavicārakkhobhavirahena ativiya acalattā suppasannattā ca .
Tasmā imassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ idameva samādhijanti vuttaṃ .
Pītisukhan ti idaṃ vuttanayameva .
Dutiyan ti gaṇanānupubbatā dutiyaṃ .
Idaṃ dutiyaṃ samāpajjatītipi dutiyaṃ .
Tasmiṃ samaye phasso hotītiādīsu jhānapañcake vitakkavicārapadāni maggapañcake ca sammāsaṅkappapadaṃ parihīnaṃ .
Tesaṃ vasena savibhattikāvibhattikapadavinicchayo veditabbo .
Koṭṭhāsavārepi tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti , caturaṅgiko maggo hotīti āgataṃ .
Sesaṃ paṭhamajjhānasadisamevāti .
Dutiyaṃ .