Vimokkhakathā
248. Idāni yasmā idaṃ rūpāvacarakusalaṃ nāma na kevalaṃ ārammaṇasaṅkhātānaṃ āyatanānaṃ abhibhavanato abhibhāyatanavaseneva uppajjati , atha kho vimokkhavasenapi uppajjati , tasmā tampi nayaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ .
Kenaṭṭhena pana vimokkho veditabboti ?
Adhimuccanaṭṭhena .
Ko ayaṃ adhimuccanaṭṭho nāma ?
Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu vimuccanaṭṭho , ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu vimuccanaṭṭho
V0.235 .Pituaṅke vissaṭṭhaaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti .
Evaṃlakkhaṇañhi vimokkhabhāvappattaṃ rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ ayaṃ nayo āraddho .
Tattha rūpīti ajjhattaṃ kesādīsu uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ , tadassatthīti rūpī .
Ajjhattañhi nīlaparikammaṃ karonto kese vā pitte vā akkhitārakāya vā karoti .
Pītaparikammaṃ karonto mede vā chaviyā vā akkhīnaṃ
P0.191 pītaṭṭhāne vā karoti .Lohitaparikammaṃ karonto maṃse vā lohite vā jivhāya vā hatthatalapādatalesu vā akkhīnaṃ rattaṭṭhāne vā karoti .
Odātaparikammaṃ karonto aṭṭhimhi vā dante vā nakhe vā akkhīnaṃ setaṭṭhāne vā karoti .
Evaṃ parikammaṃ katvā uppannajjhānasamaṅginaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Rūpāni passatīti bahiddhāpi nīlakasiṇādirūpāni jhānacakkhunā passati .
Iminā ajjhattabahiddhāvatthukesu kasiṇesu jhānapaṭilābho dassito .
Ajjhattaṃ
M0.236 arūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī .Attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho .
Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva paṭiladdhajjhānatā dassitā .
Subhan ti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni .
Tattha kiñcāpi antoappanāya ‘ subhan ’ ti ābhogo natthi , yo pana suvisuddhaṃ subhakasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā viharati , so yasmā ‘ subhan ’ ti … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , tathā dutiyādīni , tasmā evaṃ desanā katā .
Paṭisambhidāmagge pana ‘‘ kathaṃ subhantveva adhimutto hotīti vimokkho ?
Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ … pe … viharati , mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti ;
karuṇā … muditā … upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ … pe … viharati , upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti , evaṃ subhantveva adhimutto hotī ’’ ti vimokkhoti ( paṭi . ma .1.212) vuttaṃ .
Idha pana upari pāḷiyaṃyeva brahmavihārānaṃ āgatattā taṃ nayaṃ paṭikkhipitvā sunīlakasupītakasulohitakasuodātakaparisuddhanīlakaparisuddhapītakaparisuddhalohitakaparisuddhaodātakavaseneva subhavimokkho anuññāto .
Iti kasiṇanti vā abhibhāyatananti vā vimokkhoti vā rūpāvacarajjhānameva
V0.236 .Tañhi ārammaṇassa sakalaṭṭhena kasiṇaṃ nāma , ārammaṇaṃ abhibhavanaṭṭhena abhibhāyatanaṃ nāma , ārammaṇe adhimuccanaṭṭhena paccanīkadhammehi ca vimuccanaṭṭhena
P0.192 vimokkho nāmāti vuttaṃ .Tattha kasiṇadesanā abhidhammavasena , itarā pana suttantadesanāvasena vuttāti veditabbā .
Ayamettha apubbapadavaṇṇanā .
Ekekasmiṃ pana vimokkhe pathavīkasiṇe viya pañcavīsati pañcavīsatīti katvā pañcasattati navakā veditabbā .
Vimokkhakathā .