Kammapathasaṃsandanakathā
Idāni
M0.148 imasmiṃ ṭhāne kammapathasaṃsandanaṃ nāma veditabbaṃ .Pañcaphassadvāravasena hi uppanno asaṃvaro akusalaṃ manokammameva hoti .
Manophassadvāravasena uppanno tīṇipi kammāni
V0.151 honti – so hi kāyadvāre copanappatto akusalaṃ kāyakammaṃ hoti , vacīdvāre akusalaṃ vacīkammaṃ , ubhayattha copanaṃ appatto akusalaṃ manokammaṃ .Pañcaasaṃvaradvāravasena uppannopi akusalaṃ manokammameva hoti .
Copanakāyaasaṃvaradvāravasena uppanno akusalaṃ kāyakammameva hoti , vācāasaṃvaradvāravasena uppanno akusalaṃ vacīkammameva hoti , manoasaṃvaradvāravasena uppanno
P0.105 akusalaṃ manokammameva hoti .Tividhaṃ kāyaduccaritaṃ akusalaṃ kāyakammameva hoti , catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ akusalaṃ vacīkammameva hoti , tividhaṃ manoduccaritaṃ akusalaṃ manokammameva hoti .
Pañcaphassadvāravasena uppanno saṃvaropi kusalaṃ manokammameva hoti .
Manophassadvāravasena uppanno pana ayampi , asaṃvaro viya , tīṇipi kammāni honti .
Pañcasaṃvaradvāravasena uppannopi kusalaṃ manokammameva hoti , copanakāyasaṃvaradvāravasena uppanno kusalaṃ kāyakammameva hoti , vācāsaṃvaradvāravasena uppanno kusalaṃ vacīkammameva hoti , manosaṃvaradvāravasena uppanno kusalaṃ manokammameva hoti .
Tividhaṃ kāyasucaritaṃ kusalaṃ kāyakammameva hoti , catubbidhaṃ vacīsucaritaṃ kusalaṃ vacīkammameva hoti , tividhaṃ manosucaritaṃ kusalaṃ manokammameva hoti .
Akusalaṃ kāyakammaṃ pañcaphassadvāravasena nuppajjati ;
manophassadvāravaseneva uppajjati .
Tathā akusalaṃ vacīkammaṃ .
Akusalaṃ manokammaṃ pana chaphassadvāravasena uppajjati ;
taṃ kāyavacīdvāresu copanaṃ pattaṃ akusalaṃ kāyavacīkammaṃ hoti , copanaṃ appattaṃ akusalaṃ manokammameva .
Yathā ca pañcaphassadvāravasena , evaṃ pañcaasaṃvaradvāravasenapi akusalaṃ kāyakammaṃ nuppajjati , copanakāyaasaṃvaradvāravasena pana vācāasaṃvaradvāravasena ca uppajjati ;
manoasaṃvaradvāravasena nuppajjati .
Akusalaṃ vacīkammampi pañcaasaṃvaradvāravasena nuppajjati , copanakāyavācāasaṃvaradvāravasena uppajjati ;
manoasaṃvaradvāravasena nuppajjati .
Akusalaṃ manokammaṃ aṭṭhaasaṃvaradvāravasenapi uppajjateva .
Kusalakāyakammādīsupi eseva nayo .
Ayaṃ
M0.149 pana viseso – yathā akusalakāyakammavacīkammāni manoasaṃvaradvāravasena nuppajjanti , na tathā etāni .Etāni pana kāyaṅgavācaṅgaṃ acopetvā sikkhāpadāni gaṇhantassa manosaṃvaradvārepi uppajjanti eva .
Tattha kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ tividhakammadvāravasena uppajjati , pañcaviññāṇadvāravasena nuppajjati ;
‘ yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā
V0.152 uppajjati vedayitaṃ , sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā ’ ti iminā pana nayena chaphassadvāravasena uppajjati ;aṭṭhaasaṃvaradvāravasena nuppajjati , aṭṭhasaṃvaradvāravasena uppajjati ;
dasaakusalakammapathavasena
P0.106 nuppajjati , dasakusalakammapathavasena uppajjati ;tasmā idampi cittaṃ tividhakammadvāravasena vā uppannaṃ hotu , chaphassadvāravasena vā , aṭṭhasaṃvaradvāravasena vā dasakusalakammapathavasena vā .
‘‘ Kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti … pe … rūpārammaṇaṃ vā … pe … dhammārammaṇaṃ vā ’’ ti vutte sabbaṃ vuttameva hotīti .
Dvārakathā niṭṭhitā .
Yaṃ yaṃ vā panārabbhāti ettha ayaṃ yojanā – heṭṭhā vuttesu rūpārammaṇādīsu rūpārammaṇaṃ vā ārabbha , ārammaṇaṃ katvāti attho .
Saddārammaṇaṃ vā … pe … dhammārammaṇaṃ vā ārabbha uppannaṃ hoti .
Ettāvatā etassa cittassa etesu ārammaṇesu yaṃkiñci ekameva ārammaṇaṃ anuññātasadisaṃ hoti .
Idañca ekasmiṃ samaye ekassa vā puggalassa rūpārammaṇaṃ ārabbha uppannaṃ puna aññasmiṃ samaye aññassa vā puggalassa saddādīsupi aññataraṃ ārammaṇaṃ ārabbha uppajjati eva .
Evaṃ uppajjamānassa cassa ekasmiṃ bhave paṭhamaṃ rūpārammaṇaṃ ārabbha pavatti hoti , pacchā saddārammaṇanti ayampi kamo natthi .
Rūpādīsu cāpi paṭhamaṃ nīlārammaṇaṃ pacchā pītārammaṇanti ayampi niyamo natthi .
Iti imaṃ sabbārammaṇatañceva , kamābhāvañca , kamābhāvepi ca nīlapītādīsu niyamābhāvaṃ dassetuṃ ‘ yaṃ yaṃ vā panārabbhā ’ ti āha .
Idaṃ vuttaṃ hoti – imesu rūpādīsu na yaṃkiñci ekameva , atha kho yaṃ yaṃ vā panārabbha uppannaṃ hoti .
Evaṃ uppajjamānampi ca ‘ paṭhamaṃ rūpārammaṇaṃ pacchā saddārammaṇaṃ ārabbhā ’ ti evampi anuppajjitvā yaṃ yaṃ vā panārabbha uppannaṃ hoti ;
‘ paṭilomato vā anulomato vā , ekantarikadvantarikādinayena vā , rūpārammaṇādīsu yaṃ vā taṃ vā ārammaṇaṃ katvā uppannaṃ hotī ’ ti attho .
Rūpārammaṇesupi ca ‘ paṭhamaṃ
M0.150 nīlārammaṇaṃ pacchā pītārammaṇan ’ ti imināpi niyamena anuppajjitvā , yaṃ yaṃ vā panārabbha ‘ nīlapītakādīsu rūpārammaṇesu yaṃ vā taṃ vā rūpārammaṇaṃ ārabbha uppannaṃ hotī ’ ti attho .Saddārammaṇādīsupi eseva nayo .
Ayaṃ tāva ekā yojanā .
Ayaṃ pana aparā – rūpaṃ ārammaṇaṃ etassāti rūpārammaṇaṃ … pe … dhammo ārammaṇaṃ etassāti
V0.153 dhammārammaṇaṃP0.107 .Iti rūpārammaṇaṃ vā … pe … dhammārammaṇaṃ vā cittaṃ uppannaṃ hotīti vatvā puna ‘ yaṃ yaṃ vā panārabbhā ’ ti āha .
Tassattho – etesu rūpādīsu heṭṭhā vuttanayeneva yaṃ vā taṃ vā pana ārabbha uppannaṃ hotīti .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana yevāpanake abhinavaṃ natthi , heṭṭhā gahitameva gahitan ’ ti vatvā ‘ rūpaṃ vā ārabbha … pe … dhammaṃ vā ārabbha , idaṃ vā idaṃ vā ārabbhāti kathetuṃ idaṃ vuttan ’ ti ettakameva āgataṃ .