5. Hatthakasuttavaṇṇanā
128. Pañcame
V2.193 abhikkantāti atikkantā , vigatāti atthoti āha ‘‘ khaye dissatī ’’ ti .Teneva hi ‘‘ nikkhanto paṭhamo yāmo ’’ ti anantaraṃ vuttaṃ .
Abhikkantataroti ativiya kantataro .
Tādiso ca sundaro bhaddako nāma hotīti āha ‘‘ sundare dissatī ’’ ti .
Koti devanāgayakkhagandhabbādīsu ko katamo ?
Meti mama .
Pādānīti pāde .
Iddhiyāti imāya evarūpāya deviddhiyā .
Yasasāti iminā edisena parivārena paricchedena .
Jalan ti vijjotamāno .
Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena abhirūpena .
Vaṇṇenāti chavivaṇṇena sarīravaṇṇanibhāya .
Sabbā obhāsayaṃ disāti dasa disā pabhāsento , cando viya sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekālokaṃ karontoti gāthāya attho .
Abhirūpeti uḷārarūpe sampannarūpe .
Abbhanumodaneti sampahaṃsane
M2.213 .Idha panāti ‘‘ abhikkantāya rattiyā ’’ ti etasmiṃ pade .
Tenāti sundarapariyāyattā .
Khaye vā idha abhikkantasaddo daṭṭhabbo , tena ‘‘ abhikkantāya parikkhīṇāya rattiyā ’’ ti vuttaṃ hoti .
Rūpāyatanādīsūti ādi saddena akkharādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Suvaṇṇavaṇṇoti suvaṇṇacchavīti ayamettha atthoti āha ‘‘ chaviyan ’’ ti .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ kañcanasannibhattaco ’’ ti ( ma . ni .2.399; su . ni .556).
Saññūḷhāti sambandhitā , ganthitāti attho .
Vaṇṇāti guṇavaṇṇāti āha ‘‘ thutiyan ’’ ti , thomanāyanti attho .
Kulavaggeti khattiyādikulakoṭṭhāse .
Tattha ‘‘ accho vippasanno ’’ tiādinā vaṇṇitabbaṭṭhena vaṇṇo , chavi .
Vaṇṇanaṭṭhena abhitthavaṭṭhena vaṇṇo , thuti .
Aññamaññaṃ asaṅkarato vaṇṇetabbato ṭhapetabbato vaṇṇo , khattiyādikulavaggo .
Vaṇṇīyati ñāpīyati etenāti vaṇṇo , ñāpakakāraṇaṃ .
Vaṇṇanato thūlarassādibhāvena upaṭṭhānato vaṇṇo , saṇṭhānaṃ .
Mahantaṃ khuddakaṃ majjhimanti vaṇṇetabbato pamitabbato vaṇṇo , pamāṇaṃ .
Vaṇṇīyati cakkhunā passīyatīti vaṇṇo , rūpāyatananti evaṃ tasmiṃ tasmiṃ atthe vaṇṇasaddassa pavatti veditabbā .
Soti vaṇṇasaddo .
Chaviyā daṭṭhabbo rūpāyatane gayhamānassapi chavimukheneva gahetabbato .
Chavigatā pana vaṇṇadhātu eva ‘‘ suvaṇṇavaṇṇo ’’ ti ettha vaṇṇaggahaṇena gahitāti apare .
Kevalaparipuṇṇan ti ekadesampi asesetvā niravasesatova paripuṇṇanti ayamettha atthoti āha ‘‘ anavasesatā attho ’’ ti .
Kevalakappāti kappa -saddo nipāto padapūraṇamattaṃ ,‘‘ kevalaṃ ’’ icceva attho .
Kevalasaddo ca bahulavācīti āha ‘‘ yebhuyyatā attho ’’ ti .
Keci pana
V2.194 ‘‘ īsakaṃ asamattaṃ kevalaṃ kevalakappan ’’ ti vadanti .Anavasesattho ettha kevalasaddo siyā , anatthantarena pana kappasaddena padavaḍḍhanaṃ kataṃ ‘‘ kevalā eva kevalakappā ’’ ti .
Tathā vā kappanīyattā paññapetabbattā kevalakappā .
Abyāmissatā vijātiyena asaṅkaro suddhatā .
Anatirekatā taṃparamatā visesābhāvo .
Kevalakappan ti kevalaṃ
M2.214 daḷhaṃ katvāti attho .Kevalaṃ vuccati nibbānaṃ sabbasaṅkhatavivittattā , taṃ etassa adhigataṃ atthīti kevalī , sacchikatanirodho khīṇāsavo .
Kappa -saddo panāyaṃ saupasaggo anupasaggo cāti adhippāyena okappaniyapade labbhamānaṃ okappasaddamattaṃ nidasseti , aññathā kappasaddassa atthuddhāre okappaniyapadaṃ anidassanameva siyā .
Samaṇakappehīti vinayasiddhehi samaṇavohārehi .
Niccakappan ti niccakālaṃ .
Paññattīti nāmaṃ .
Nāmañhetaṃ tassa āyasmato , yadidaṃ kappoti .
Kappitakesamassūti kattariyā cheditakesamassu .
Dvaṅgulakappoti majjhanhikavelāya vītikkantāya dvaṅgulatāvikappo .
Lesoti apadeso .
Anavasesaṃ pharituṃ samatthassa obhāsassa kenaci kāraṇena ekadesapharaṇampi siyā , ayaṃ pana sabbasseva pharatīti dassetuṃ samantattho kappasaddo gahitoti āha ‘‘ anavasesaṃ samantato ’’ ti .
Ābhāya pharitvāti vatthamālālaṅkārasarīrasamuṭṭhitāya ābhāya pharitvā .
Devatānañhi sarīrobhāsaṃ dvādasayojanamattaṃ ṭhānaṃ .
Tato bhiyyopi pharitvā tiṭṭhati , tathā vatthābharaṇādisamuṭṭhitā pabhā .
Hatthakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .