10. Cūḷanikāsuttavaṇṇanā
81. Dasame aruṇavatisuttantaaṭṭhuppattiyan ti ‘‘ bhūtapubbaṃ , bhikkhave , rājā ahosi aruṇavā nāma .
Rañño kho pana , bhikkhave , aruṇavato aruṇavatī nāma rājadhānī ahosi .
Aruṇavatiṃ kho pana , bhikkhave , rājadhāniṃ sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho upanissāya vihāsi .
Sikhissa
M2.184 kho pana , bhikkhave , bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ .Atha kho , bhikkhave , sikhī bhagavā arahaṃ
V2.167 sammāsambuddho abhibhuṃ bhikkhuṃ āmantesī ’’ tiādinā brahmasaṃyutte ( saṃ . ni .1.185) āgatassa aruṇavatisuttantassa aṭṭhuppattiyaṃ .Atippagoti ativiya pago , ativiya pātoti attho , na tāva kulesu bhattaṃ niṭṭhātīti vuttaṃ hoti .
Ujjhāyantīti avajhāyanti , heṭṭhā katvā cintenti , lāmakato cintenti .
Anekavihitaṃ iddhivikubbanaṃ katvāti ‘‘ pakativaṇṇaṃ vijahitvā nāgavaṇṇaṃ vā dasseti , supaṇṇavaṇṇaṃ vā dassetī ’’ tiādinā ( paṭi . ma .3.13) nayena āgataṃ anekappakāraṃ iddhivikubbanaṃ katvā .
Sahassilokadhātun ti cakkavāḷasahassaṃ .
Gāthādvayaṃ abhāsīti thero kira ‘‘ kathaṃ desitā kho dhammadesanā sabbesaṃ piyā manāpā ’’ ti cintetvā ‘‘ sabbepi pāsaṇḍā sabbe devamanussā attano attano samaye purisakāraṃ vaṇṇayanti , vīriyassa avaṇṇavādī nāma natthi , vīriyappaṭisaṃyuttaṃ katvā desessāmi .
Evamassa dhammadesanā sabbesaṃ piyā bhavissati manāpā ’’ ti ñatvā tīsu piṭakesu vicinitvā ‘‘ ārambhatha nikkamathā ’’ ti ( saṃ . ni .1.186) idaṃ gāthādvayaṃ abhāsi .
Kiṃ āloko ayan ti kassa nu kho ayaṃ ālokoti .
Vicinantānan ti cintentānaṃ .
Sabbeti lokadhātuyaṃ sabbe devā ca manussā ca .
Osaṭāya parisāyāti dhammassavanatthaṃ samosaṭāya parimitaparicchinnāya parisāya .
Atthopi nesaṃ pākaṭo ahosīti na kevalaṃ te saddameva assosuṃ , atha kho atthopi tesaṃ pakatisavanūpacāre viya pākaṭo ahosi .
Tena sahassaṃ lokadhātuṃ viññāpetīti adhippāyo .
Pariharantīti sineruṃ dakkhiṇato katvā parivattenti .
Virocamānāti attano jutiyā dibbamānā , sobhamānā vā .
Tāva sahassadhā lokoti yattako candimasūriyehi obhāsiyamāno lokadhātusaṅkhāto ekeko loko , tattakena pamāṇena sahassadhā loko , iminā cakkavāḷena saddhiṃ cakkavāḷasahassanti attho .
Kasmā panesā ānītāti esā cūḷanikā lokadhātu
M2.185 kasmā bhagavatā ānītā , desitāti attho .Majjhimikāya lokadhātuyā paricchedadassanatthan ti dvisahassilokadhātuyā parimāṇadassanatthaṃ .
Sahassilokadhātuyā sahassī dvisahassilokadhātu , sā cakkavāḷagaṇanāya dasasatasahassacakkavāḷaparimāṇā .
Tenāha ‘‘ sahassacakkavāḷāni sahassabhāgena gaṇetvā ’’ tiādi .
Kampanadevatūpasaṅkamanādinā jātacakkavāḷena saha yogakkhemaṃ ṭhānaṃ jātikkhettaṃ .
Tattakāya eva jātikkhettabhāvo
V2.168 dhammatāvaseneva veditabbo ,‘‘ pariggahavasenā ’’ ti keci .Sabbesampi buddhānaṃ evaṃ jātikkhettaṃ tannivāsīnaṃyeva ca devatānaṃ dhammābhisamayoti vadanti .
Paṭisandhiggahaṇā dīnaṃ sattannaṃyeva gahaṇaṃ nidassanamattaṃ mahābhinīhārādikālepi tassa pakampanassa labbhanato .
Sahassaṃ sahassadhā katvā gaṇitaṃ majjhimikan tiādinā majjhimikāya lokadhātuyā sahassaṃ tisahassilokadhātu , sāyeva ca mahāsahassilokadhātūti dasseti .
Saraseneva āṇāpavattanaṃ āṇākkhettaṃ , yaṃ ekajjhaṃ saṃvaṭṭati vivaṭṭati ca .
Āṇā pharatīti tannivāsidevatānaṃ sirasā sampaṭicchanena vattati , tañca kho kevalaṃ buddhānubhāveneva , adhippāyavasena ca pana ‘‘ yāvatā pana ākaṅkheyyā ’’ ti ( a . ni .3.81) vacanato buddhānaṃ avisayo nāma natthi , visayakkhettassa pamāṇaparicchedo nāma natthi .
Visamoti sūriyuggamanādīnaṃ visamabhāvato visamo .
Tenevāha ‘‘ ekasmiṃ ṭhāne sūriyo uggato hotī ’’ tiādi .
Sesamettha suviññeyyameva .
Cūḷanikāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ānandavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .