4. Nidānasuttavaṇṇanā

34. Catutthe piṇḍakaraṇatthāyāti āyūhanavasena rāsikaraṇatthāya .

Abhinnānīti ekadesenapi akhaṇḍitāni .

Bhinnakālato paṭṭhāya hi bījaṃ bījakiccāya na upakappati .

Apūtīnīti udakatemanena pūtibhāvaṃ na upagatāni .

Pūtibījañhi bījatthāya na upakappati .

Tenāha ‘‘ pūtibhāvena abījattaṃ appattānī ’’ ti .

Na vātena na ca ātapena hatānītiM2.101 vātena ca ātapena ca na hatāni , nirojataṃ na pāpitāni .

Nirojañhi kasaṭabījaṃ bījatthāya na upakappati .

Sārādānīti taṇḍulasārassa ādānato sārādāni .

Nissārañhi bījaṃ bījatthāya na upakappati .

Tenāha ‘‘ gahitasārānī ’’ ti , patiṭṭhitasārānīti attho .

Sannicayabhāvena sukhaṃ sayitānīti cattāro māse koṭṭhapakkhittaniyāmeneva sukhasayitāni .

KammavibhattītiV2.94 kammavibhāgo .

Diṭṭhadhammo vuccati paccakkhabhūto paccuppanno attabhāvo , tattha veditabbaphalaṃ kammaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ .

Paccupannabhavato anantaraṃ veditabbaphalaṃ kammaṃ upapajjavedanīyaṃ .

Aparapariyāyavedanīyan ti diṭṭhadhammānantarabhavato aññasmiṃ attabhāvapariyāye attabhāvaparivatte veditabbaphalaṃ kammaṃ .

Paṭipakkhehi anabhibhūtatāya paccayavisesena paṭiladdhavisesatāya ca balavabhāvappattā tādisassa pubbābhisaṅkhārassa vasena sātisayā hutvā pavattā paṭhamajavanacetanā tasmiṃyeva attabhāve phaladāyinī diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ nāma .

Sā hi vuttākārena balavatī javanasantāne guṇavisesayuttesu upakārānupakāravasappavattiyā āsevanālābhena appavipākatāya ca paṭhamajavanacetanā itaradvayaṃ viya pavattasantānuparamāpekkhaṃ okāsalābhāpekkhañca kammaṃ na hotīti idheva pupphamattaṃ viya pavattivipākamattaṃ phalaṃ deti .

Tathā asakkontan ti kammassa vipākadānaṃ nāma upadhippayogādipaccayantarasamavāyeneva hotīti tadabhāvato tasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ dātuṃ asakkontaṃ .

Ahosikamman ti ahosi eva kammaṃ , na tassa vipāko ahosi atthi bhavissati cāti evaṃ veditabbaṃ kammaṃ .

Atthasādhikāti dānādipāṇātipātādiatthassa nipphādikā .

Kā pana sāti āha ‘‘ sattamajavanacetanā ’’ ti .

Sā hi sanniṭṭhāpakacetanā vuttanayena paṭiladdhavisesā purimajavanacetanāhi laddhāsevanā ca samānā anantarattabhāve vipākadāyinī upapajjavedanīyakammaṃ nāma .

Purimaupamāyayevāti migaluddakopamāyayeva .

Sati saṃsārappavattiyāti iminā asati saṃsārappavattiyaṃ ahosikammapakkhe tiṭṭhati vipaccanokāsassa abhāvatoti dīpeti .

Yaṃ garukan tiM2.102 yaṃ akusalaṃ mahāsāvajjaṃ , kusalañca mahānubhāvaṃ kammaṃ .

Kusalaṃ vā hi hotu akusalaṃ vā , yaṃ garukaṃ mātughātādikammaṃ vā mahaggatakammaṃ vā , tadeva paṭhamaṃ vipaccati .

Tenāha ‘‘ kusalākusalesu panā ’’ tiādi .

Yaṃ bahulan ti yaṃ bahulaṃ abhiṇhaso kataṃ samāsevitaṃ .

Tenāha ‘‘ kusalākusalesu pana yaṃ bahulaṃ hotī ’’ tiādi .

Yadāsannaṃ nāma maraṇakāle anussaritaṃ kammaṃ , āsannakāle kate pana vattabbameva natthīti āha ‘‘ yaṃ pana kusalākusalesu āsannamaraṇe ’’ tiādi .

Anussaritun ti paribyattabhāvena anussarituṃ .

Tesaṃ abhāveti tesaṃ yaṃgarukādīnaṃ tiṇṇaṃ kammānaṃ abhāve .

Yattha katthaci vipākaṃ detīti paṭisandhijanakavasena vipākaṃ deti .

Paṭisandhijanakavasena hi garukādikammacatukkaṃ vuttaṃ .

Tattha garukaṃ sabbapaṭhamaṃ vipaccati , garuke asati bahulīkataṃ , tasmiṃ asati yadāsannaṃV2.95 , tasmiṃ asati ‘‘ kaṭattā vā panā ’’ ti vuttaṃ purimajātīsu katakammaṃ vipaccati .

Bahulāsannapubbakatesu ca balābalaṃ jānitabbaṃ .

Pāpato pāpantaraṃ kalyāṇañca , kalyāṇato kalyāṇantaraṃ pāpañca bahulīkataṃ .

Tato mahatova pubbakatādi appañca bahulānussaraṇena vippaṭisārādijananato , paṭipakkhassa aparipuṇṇatāya āraddhavipākassa kammassa kammasesassa vā aparapariyāyavedanīyassa aparikkhīṇatāya santatiyā pariṇāmavisesatoti tehi tehi kāraṇehi āyūhitaphalaṃ paṭhamaṃ vipaccati .

Mahānāradakassapajātake ( jā .2.22.1153 ādayo ) videharañño senāpati alāto , bījako dāso , rājakaññā rucā ca ettha nidassanaṃ .

Tathā hi vuttaṃ bhagavatā –

‘‘ Tatrānanda , yvāyaṃ puggalo idha pāṇātipātī … pe … micchādiṭṭhi .

Kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati , pubbe vāssa taṃ kataṃ hoti pāpakammaṃ dukkhavedanīyaṃ , pacchā vāssa taṃ kataṃ hoti pāpakammaṃ dukkhavedanīyaṃ , maraṇakāle vāssa hoti micchādiṭṭhi samattā samādinnā , tena so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī ’’ ti –

ĀdiM2.103 .

Sabbaṃ mahākammavibhaṅgasuttaṃ ( ma . ni .3.303) vitthāretabbaṃ .

Kiṃ bahunā .

Yaṃ taṃ tathāgatassa mahākammavibhaṅgañāṇaṃ , tassevāyaṃ visayo , yadidaṃ tassa tassa kammassa tena tena kāraṇena pubbāparavipākatā samatthīyati .

Idāni janakādikammacatukkaṃ vibhajanto ‘‘ janakaṃ nāmā ’’ tiādimāha .

Pavattiṃ na janetīti pavattivipākaṃ na janeti .

Paṭhamanaye janakakammassa paṭisandhivipākamattasseva vuttattā tassa pavattivipākadāyakattampi anujānanto ‘‘ aparo nayo ’’ tiādimāha .

Tattha paṭisandhidānādivasena vipākasantānassa nibbattakaṃ janakaṃ .

Sukhadukkhasantānassa nāmarūpappabandhassa vā cirataraṃ pavattihetubhūtaṃ upatthambhakaṃ .

Tenāha ‘‘ sukhadukkhaṃ upatthambheti , addhānaṃ pavattetī ’’ ti .

Upapīḷakaṃ sukhadukkhappabandhe pavattamāne saṇikaṃ saṇikaṃ hāpeti .

Tenāha ‘‘ sukhadukkhaṃ pīḷeti bādheti , addhānaṃ pavattituṃ na detī ’’ ti .

Vātakāḷako mahallako core ghātetuṃ na sakkotīti so kira mahallakakāle ekappahārena sīsaṃ chindituṃ na sakkoti , dve tayo vāre paharanto manusse kilameti , tasmā te evamāhaṃsu .

Anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhitvāti sotāpattimaggassa orato anulomikaṃ khantiṃ labhitvāV2.96 .

Taruṇavacchāya gāviyā madditvā jīvitakkhayaṃ pāpitoti ekā kira yakkhinī dhenuvesena āgantvā ure paharitvā māresi , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Nagare bhavo nāgariyo .

Ghātetvāti upacchinditvā .

Kammassa upacchindanaṃ nāma tassa vipākappaṭibāhanamevāti āha ‘‘ tassa vipākaṃ paṭibāhitvā ’’ ti .

Tañca attano vipākuppattiyā okāsakaraṇanti vuttaṃ ‘‘ attano vipākassa okāsaṃ karotī ’’ ti .

Vipaccanāya katokāsaṃ kammaṃ vipakkammeva nāma hotīti āha ‘‘ evaṃ pana kammena kate okāse taṃ vipākaṃ uppannaṃ nāma vuccatī ’’ ti .

Upapīḷakaṃ aññassa vipākaṃ upacchindati , na sayaṃ attano vipākaṃ deti .

Upaghātakaṃ pana dubbalakammaṃ upacchinditvā attano vipākaṃ uppādetīti ayametesaṃ viseso .

Kiñci bahvābādhatādipaccayūpasannipātena vipākassa vibādhakaṃ upapīḷakaṃ , tathā vipākasseva upacchedakaṃ .

Upaghātakakammaṃ pana upaghātetvā attano vipākassa okāsakaraṇena vipaccaneM2.104 sati janakameva siyā .

Janakādibhāvo nāma vipākaṃ pati icchitabbo , na kammaṃ patīti vipākasseva upaghātakatā yuttā viya dissati , vīmaṃsitabbaṃ .

Aparo nayo – yasmiṃ kamme kate paṭisandhiyaṃ pavatte ca vipākakaṭattārūpānaṃ uppatti hoti , taṃ janakaṃ .

Yasmiṃ pana kate aññena janitassa iṭṭhassa vā aniṭṭhassa vā phalassa vibādhakavicchedakapaccayānuppattiyā upabrūhanapaccayuppattiyā janakasāmatthiyānurūpaṃ parisuddhiciratarappabandhā hoti , taṃ upatthambhakaṃ .

Janakena nibbattitaṃ kusalaphalaṃ vā akusalaphalaṃ vā yena paccanīkabhūtena rogadhātuvisamatādinimittatāya vibādhayati , taṃ upapīḷakaṃ .

Yena pana kammunā janakasāmatthiyavasena ciratarappabandhārahampi samānaṃ phalaṃ vicchedakapaccayuppattiyā upahaññati vicchijjati , taṃ upaghātakan ti ayamettha sāro .

Tattha keci dutiyassa kusalabhāvaṃ itthattamāgatassa appābādhadīghāyukatāsaṃvattanavasena , pacchimānaṃ dvinnaṃ akusalabhāvaṃ bahvābādhaappāyukatāsaṃvattanavasena vaṇṇenti .

Tathā ca vuttaṃ majjhimanikāye cūḷakammavibhaṅgasuttavaṇṇanāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .3.290)–

‘‘ Cattāri hi kammāni – upapīḷakaṃ , upacchedakaṃ , janakaṃ , upatthambhakanti .

Balavakammena hi nibbattaṃ pavatte upapīḷakaṃ āgantvā atthato evaṃ vadati nāma ‘ sacāhaṃ paṭhamataraṃ jāneyyaṃ , na te idha nibbattituṃ dadeyyaṃ , catūsuyeva taṃ apāyesu nibbattāpeyyaṃ .

Hotu , tvaṃ yattha katthaci nibbatta , ahaṃ upapīḷakakammaṃ nāma taṃ pīḷetvāV2.97 nirojaṃ niyūsaṃ kasaṭaṃ karissāmī ’ ti .

Tato paṭṭhāya taṃ tādisaṃ karoti .

Kiṃ karoti ?

Parissayaṃ upaneti , bhoge vināseti .

‘‘ Tattha dārakassa mātukucchiyaṃ nibbattakālato paṭṭhāya mātu assādo vā sukhaṃ vā na hoti , mātāpitūnaṃ pīḷāva uppajjati .

Evaṃ parissayaṃ upaneti .

Dārakassa pana mātukucchimhi nibbattakālato paṭṭhāya gehe bhogā udakaṃ patvā loṇaṃ viya rājādīnaṃ vasena nassanti , kumbhadohanadhenuyoM2.105 khīraṃ na denti , sūratā goṇā caṇḍā honti , kāṇā honti , khañjā honti , gomaṇḍale rogo patati , dāsādayo vacanaṃ na karonti , vāpitaṃ sassaṃ na jāyati , gehagataṃ gehe , araññagataṃ araññe nassati , anupubbena ghāsacchādanamattaṃ dullabhaṃ hoti , gabbhaparihāro na hoti , vijātakāle mātu thaññaṃ chijjati , dārako parihāraṃ alabhanto pīḷito nirojo niyūso kasaṭo hoti .

Idaṃ upapīḷakakammaṃ nāma .

‘‘ Dīghāyukakammena pana nibbattassa upacchedakakammaṃ āgantvā āyuṃ chindati .

Yathā hi puriso aṭṭhusabhagamanaṃ katvā saraṃ khipeyya , tamañño dhanuto muttamattaṃ muggarena paharitvā tattheva pāteyya , evaṃ dīghāyukakammena nibbattassa upacchedakakammaṃ āyuṃ chindati .

Kiṃ karoti ?

Corānaṃ aṭaviṃ paveseti , vāḷamacchodakaṃ otāreti , aññataraṃ vā pana saparissayaṭhānaṃ upaneti .

Idaṃ upacchedakakammaṃ nāma .

‘ Upaghātakan ’ tipi etasseva nāmaṃ .

Paṭisandhinibbattakaṃ pana kammaṃ janakakammaṃ nāma .

Appabhogakulādīsu nibbattassa bhogasampadādikaraṇena upatthambhakakammaṃ upatthambhakakammaṃ nāma .

‘‘ Parittakammenapi nibbattaṃ etaṃ pavatte pāṇātipātādiviratikammaṃ āgantvā atthato evaṃ vadati nāma ‘ sacāhaṃ paṭhamataraṃ jāneyyaṃ , na te idha nibbattituṃ dadeyyaṃ , devalokeyeva taṃ nibbattāpeyyaṃ , hotu , tvaṃ yattha katthaci nibbatta , ahaṃ upatthambhakakammaṃ nāma upatthambhaṃ te karissāmī ’ ti upatthambhaṃ karoti .

Kiṃ karoti ?

Parissayaṃ nāseti , bhoge uppādeti .

‘‘ Tattha dārakassa mātukucchiyaṃ nibbattakālato paṭṭhāya mātāpitūnaṃ sukhameva sātameva hoti .

Yepi pakatiyā manussāmanussaparissayā honti , te sabbe apagacchantiV2.98 .

Evaṃ parissayaṃ nāseti .

Dārakassa pana mātukucchimhi nibbattakālato paṭṭhāya gehe bhogānaṃ pamāṇaṃ na hoti , nidhikumbhiyo puratopi pacchatopi gehaṃ parivaṭṭamānā pavisanti .

MātāpitaroM2.106 parehi ṭhapitadhanassapi sammukhībhāvaṃ gacchanti , dhenuyo bahukhīrā honti , goṇā sukhasīlā honti , vappaṭṭhāne sassāni sampajjanti , vaḍḍhiyā vā sampayuttaṃ , tāvakālikaṃ vā dinnaṃ dhanaṃ acoditā sayameva āharitvā denti , dāsādayo subbacā honti , kammantā na parihāyanti , dārako gabbhato paṭṭhāya parihāraṃ labhati , komārikavejjā sannihitāva honti .

Gahapatikule jāto seṭṭhiṭṭhānaṃ , amaccakulādīsu jāto senāpatiṭṭhānādīni labhati .

Evaṃ bhoge uppādeti .

So aparissayo sabhogo ciraṃ jīvati .

Idaṃ upatthambhakakammaṃ nāma .

Imesu catūsu purimāni dve akusalāneva , janakaṃ kusalampi akusalampi , upatthambhakaṃ kusalamevā ’’ ti .

Ettha vibādhūpaghātā nāma kusalavipākamhi na yuttāti adhippāyena ‘‘ dve akusalānevā ’’ ti vuttaṃ .

Devadattādīnaṃ pana nāgādīnaṃ ito anuppadinnayāpanakapetānañca narakādīsu akusalavipākūpatthambhanūpapīḷanūpaghātakāni santīti catunnampi kusalākusalabhāvo na virujjhati .

Evañca katvā yā bahūsu ānantariyesu katesu ekena gahitappaṭisandhikassa itaresaṃ tassa anubalappadāyitā vuttā , sāpi samatthitā hoti .

Suttantapariyāyena ekādasa kammāni vibhajitvā idāni abhidhammapariyāpannaṃ dassento ‘‘ atthekaccāni pāpakāni kammasamādānānī ’’ tiādinā vibhaṅgapāḷiṃ ( vibha .810) dasseti .

Tattha gatisampattipaṭibāḷhānīti gatisampattiyā paṭibāhitāni nivāritāni paṭisedhitāni .

Sesapadesupi eseva nayo .

Tattha ca gatisampattīti sampannagati devaloko ca manussaloko ca .

Gativipattīti vipannagati cattāro apāyā .

Upadhisampattīti attabhāvasamiddhi .

Upadhivipattīti hīnaattabhāvatā .

Kālasampattīti surājasumanussakālasaṅkhāto sampannakālo .

Kālavipattīti durājadummanussakālasaṅkhāto vipannakālo .

Payogasampattīti sammāpayogo .

Payogavipattīti micchāpayogo .

IdāniM2.107 yathāvuttapāḷiyā atthaṃ dassento ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .

Tattha aniṭṭhārammaṇānubhavanārahe kamme vijjamāneyevāti iminā aniṭṭhārammaṇānubhavananimmittakassa pāpakammassa sabbhāvaṃ dasseti .

Taṃ kamman ti taṃ pāpakaṃ kammaṃ .

Ekaccassa hi aniṭṭhārammaṇānubhavananimittaṃV2.99 bahupāpakammaṃ vijjamānampi gativipattiyaṃ ṭhitasseva vipaccati .

Yadi pana so ekena kalyāṇakammena gatisampattiyaṃ devesu vā manussesu vā nibbatteyya , tādise ṭhāne akusalassa vāro natthi , ekantaṃ kusalassevāti taṃ kammaṃ gatisampattipaṭibāḷhaṃ na vipaccati .

Patibāhitaṃ hutvāti bādhitaṃ hutvā .

Attabhāvasamiddhiyan ti sarīrasampattiyaṃ .

Kiliṭṭhakammassāti hatthimeṇḍaassabandhakagopālakādikammassa .

Palāyitabbayuttakāleti hatthiādipaccatthikasamāgamakāle .

Lañjaṃ detīti evaṃ me bādhataṃ paresaṃ vase na hotīti deti .

Corikayuttakāleti pakkhabalādīnaṃ labbhamānakāle .

Antarakappeti pariyosānappatte antarakappe .

Abhidhammanayena soḷasa kammāni vibhajitvā paṭisambhidāmaggapariyāyena ( paṭi . ma .1.234-235) dvādasa kammāni vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ aparānipī ’’ tiādimāha .

Tattha atītabhavesu katassa kammassa atītabhavesuyeva vipakkavipākaṃ gahetvā ‘‘ ahosi kammaṃ ahosi kammavipāko ’’ ti vuttanti āha ‘‘ yaṃ kammaṃ atīte āyūhitan ’’ tiādi .

Vipākavāran ti vipaccanāvasaraṃ vipākavāraṃ .

‘‘ Vipākavāraṃ labhatī ’’ ti iminā vuttamevatthaṃ ‘‘ paṭisandhiṃ janesī ’’ tiādinā vibhāveti .

Tattha paṭisandhiṃ janesīti iminā ca paṭisandhidāyakassa kammassa pavattivipākadāyitāpi vuttā hoti .

Pavattivipākasseva pana dāyakaṃ rūpajanakasīsena vadati .

Tasseva atītassa kammassa diṭṭhadhammavedanīyassa upapajjavedanīyassa ca paccayavekallena atītabhavesuyeva avipakkavipākañca , atīteyeva parinibbutassa diṭṭhadhammavedanīyaupapajjavedanīyaaparapariyāyavedanīyassa kammassa avipakkavipākañca gahetvā ‘‘ ahosi kammaṃ nāhosi kammavipāko ’’ tipi vuttanti āha ‘‘ yaṃ pana vipākavāraṃ na labhī ’’ tiādi .

Atītasseva kammassa avipakkavipākassa paccuppannabhave paccayasampattiyā vipaccamānaṃ vipākaṃ gahetvā ‘‘ ahosi kammaṃ atthi kammavipāko ’’ ti vuttanti āha ‘‘ yaṃ pana atīte āyūhitan ’’ tiādimāha .

Atītasseva kammassaM2.108 atikkantavipākakālassa ca paccuppannabhave parinibbāyantassa ca avipaccamānavipākaṃ gahetvā ‘‘ ahosi kammaṃ natthi kammavipāko ’’ ti vuttanti āha ‘‘ aladdhavipākavāran ’’ tiādi .

Atītasseva kammassa vipākārahassa avipakkavipākassa anāgatabhave paccayasampattiyā vipaccitabbaṃ vipākaṃ gahetvā ‘‘ ahosi kammaṃ bhavissati kammavipāko ’’ ti vuttanti dassento ‘‘ yaṃ pana atīte āyūhitan ’’ tiādimāha .

Atītasseva kammassa atikkantavipākakālassa ca anāgatabhave parinibbāyitabbassa avipaccitabbavipākañca gahetvā ‘‘ ahosi kammaṃ na bhavissati kammavipāko ’’ tiV2.100 vuttanti āha ‘‘ yaṃ anāgate vipākavāraṃ na labhissatī ’’ tiādi .

Evaṃ tāva atītakammaṃ atītapaccuppannānāgatavipākāvipākavasena chadhā dassitaṃ .

Idāni paccuppannabhave katassa diṭṭhadhammavedanīyassa idheva vipaccamānaṃ vipākaṃ gahetvā ‘‘ atthi kammaṃ atthi kammavipāko ’’ ti vuttanti dassento ‘‘ yaṃ pana etarahi āyūhitan ’’ tiādimāha .

Yaṃ pana etarahi vipākavāraṃ na labhatītiādinā tasseva paccuppannassa kammassa paccayavekallena idha avipaccamānañca diṭṭheva dhamme parinibbāyantassa idha avipaccamānañca vipākaṃ gahetvā ‘‘ atthi kammaṃ natthi kammavipāko ’’ ti vuttanti dasseti .

Paccuppannasseva kammassa upapajjavedanīyassa aparapariyāyavedanīyassa ca anāgatabhave vipaccitabbavipākaṃ gahetvā ‘‘ atthi kammaṃ bhavissati kammavipāko ’’ ti vuttanti āha ‘‘ yaṃ pana etarahi āyūhitaṃ anāgate vipākavāraṃ labhissatī ’’ tiādi .

Paccuppannasseva kammassa upapajjavedanīyassa paccayavekallena anāgatabhave avipaccitabbañca anāgatabhave parinibbāyitabbassa aparapariyāyavedanīyassa avipaccitabbañca vipākaṃ gahetvā ‘‘ atthi kammaṃ na bhavissati kammavipāko ’’ ti vuttanti āha ‘‘ yaṃ pana vipākavāraṃ na labhissatī ’’ tiādi .

Evañca paccuppannakammaṃ paccuppannānāgatavipākāvipākavasena catudhā dassetvā idāni anāgatabhave katassa kammassa anāgate vipaccitabbavipākaṃ gahetvā ‘‘ bhavissati kammaṃ bhavissati kammavipāko ’’ ti vuttanti dassento ‘‘ yaṃ panānāgate āyūhissatī ’’ tiādimāha .

Tasseva anāgatassa kammassa paccayavekallena avipaccitabbañca anāgatabhave parinibbāyitabbassa avipaccitabbañca vipākaṃ gahetvā ‘‘ bhavissati kammaṃ na bhavissati kammavipāko ’’ ti vuttanti āha ‘‘ yaṃ pana vipākavāraṃ na labhissatī ’’ tiādiM2.109 .

Evaṃ anāgatakammaṃ anāgatavipākāvipākavasena dvidhā dassitaṃ .

Evan tiādinā yathāvuttadvādasakammāni nigameti .

Idāni sabbesu yathāvuttappabhedesu kammesu yāni abhidhammanayena vibhattāni soḷasa kammāni , yāni ca paṭisambhidāmaggapariyāyena vibhattāni dvādasa kammāni , tāni sabbāni suttantikapariyāyena vibhattesu ekādasavidhesuyeva kammesu antogadhāni , tāni ca diṭṭhadhammavedanīyaupapajjavedanīyaaparapariyāyavedanīyesu tīsuyeva antogadhānīti dassento ‘‘ iti imāni cevā ’’ tiādimāha .

Tattha attano ṭhānā osakkitvāti attano yathāvuttadvādasasoḷasappabhedasaṅkhātaṭṭhānato parihāpetvā , taṃ taṃ pabhedaṃ hitvāti vuttaṃ hoti .

Ekādasa kammāniyevaV2.101 bhavantīti taṃsabhāvānaṃyeva kammānaṃ dvādasadhā soḷasadhā ca vibhajitvā vuttattā evamāha .

Yasmā ekādasadhā vuttakammāni diṭṭhadhammavedanīyāni vā siyuṃ upapajjavedanīyāni vā aparapariyāyavedanīyāni vā , tasmā vuttaṃ ‘‘ tīṇiyeva kammāni hontī ’’ ti .

Tesaṃ saṅkamanaṃ natthīti tesaṃ diṭṭhadhammavedanīyādīnaṃ saṅkamanaṃ natthi , saṅkamanaṃ upapajjavedanīyādibhāvāpatti .

Tenāha ‘‘ yathāṭhāneyeva tiṭṭhantī ’’ ti , attano diṭṭhadhammavedanīyādiṭṭhāneyeva tiṭṭhantīti attho .

Diṭṭhadhammavedanīyameva hi paṭhamajavanacetanā , upapajjavedanīyameva sattamajavanacetanā , majjhe pañca aparapariyāyavedanīyamevāti natthi tesaṃ aññamaññaṃ saṅgaho , tasmā attano attano diṭṭhadhammavedanīyādisabhāveyeva tiṭṭhanti .

Teneva bhagavatā –

‘‘ diṭṭhe vā dhamme , upapajja vā , apare vā pariyāye ’’ ti tayo vikappā dassitā .

Tenevāha ‘‘ diṭṭhadhammavedanīyaṃ kamman ’’ tiādi .

Tattha ‘‘ diṭṭhe vā dhamme ’’ ti satthā na vadeyyāti asati niyāme na vadeyya .

Yasmā pana tesaṃ saṅkamanaṃ natthi , niyatasabhāvā hi tāni , tasmā satthā ‘‘ diṭṭhe vā dhamme ’’ tiādimavoca .

Sukkapakkheti ‘‘ alobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā ’’ tiādinā āgate kusalapakkhe .

Niruddheti ariyamaggādhigamena anuppādanirodhena niruddhe .

Tālavatthu viya katan ti yathā tāle chinne ṭhitaṭṭhāne kiñci na hoti , evaṃ kamme pahīne kiñci na hotīti attho .

Tālavatthūti vā matthakacchinno tālo vutto pattaphalamakulasūciādīnaṃ abhāvato .

Tato eva so aviruḷhidhammo .

Evaṃ pahīnakammo sattasantāno .

TenāhaM2.110 ‘‘ matthakacchinnatālo viyā ’’ ti .

Anuabhāvaṃ kataṃ pacchato dhammappavattiyā abhāvato .

Tenāha ‘‘ yathā ’’ tiādi .

Appavattikatakālo viyāti bījānaṃ sabbaso appavattiyā katakālo viya .

Chinnamūlakānan ti kilesamūlassa sabbaso chinnattā chinnamūlakānaṃ .

Kilesā hi khandhānaṃ mūlāni .

Vedanīyan ti veditabbaṃ .

Aññaṃ vatthu natthīti aññaṃ adhiṭṭhānaṃ natthi .

Sugatisaññitāpi heṭṭhimantena saṅkhāradukkhato anapagatattā duggatiyo evāti vuttaṃ ‘‘ sabbā duggatiyo ’’ ti , evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo .

Lobho etassa kāraṇabhūto atthīti lobhaṃ , lobhanimittaṃ kammaṃ .

Tathā dosan ti etthāpi .

Tenāha ‘‘ lobhadosasīsena lobhajañca dosajañca kammameva niddiṭṭhan ’’ ti .

Vaṭṭavivaṭṭan ti vaṭṭañca vivaṭṭañca .

Nidānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Tikanipāta-ṭīkā

Tikanipāta-ṭīkā