10. Saṅgāravasuttavaṇṇanā
61. Dasame jiṇṇānaṃ hatthisālādīnaṃ paṭisaṅkharaṇaṃ puna pākatikakaraṇaṃ jiṇṇapaṭisaṅkharaṇaṃ
V2.127 , tassa kārako jiṇṇapaṭisaṅkharaṇakārako .Bāhirasamayeti satthusāsanato bāhire aññatitthiyasamaye .
Sabbacatukkenātiādīsu sabbesu dvipadacatuppadādibhedesu pāṇesu ekekasmiṃ cattāro cattāro pāṇe vadhitvā yajitabbaṃ yaññaṃ sabbacatukkaṃ nāma .
Sesesupi iminā nayena attho veditabbo .
Yassa vā tassa vāti nissakke sāmivacananti āha ‘‘ yasmā vā tasmā vā ’’ ti .
Evamassāyan ti ettha assūti nipātamattanti āha ‘‘ evaṃ santepi ayan ’’ ti .
Vaḍḍhentoti paṭṭhapento .
Maggabrahmacariyassa ogadhaṃ mūlaṃ patiṭṭhābhūtaṃ brahmacariyogadhaṃ .
Tenāha ‘‘ arahattamaggasaṅkhātassā ’’ tiādi .
Ukkaṭṭhaniddesena cettha arahattamaggasseva gahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ .
Uttamaṃ patiṭṭhābhūtaṃ ārammaṇūpanissayabhāvena .
Appehi veyyāvaccakarādīhi attho etissāti appaṭṭhā ttha-kārassa ṭṭha-kāraṃ katvā .
Tenāha ‘‘ yattha bahū ’’ tiādi .
Yatthāti yassaṃ paṭipadāyaṃ
M2.139 .Appo samārambho etassāti appasamārambho .
Pāsaṃsāti pasaṃsārahā .
Etaṃ yeva kathāpessāmīti eteneva brāhmaṇena kathāpessāmi .
Soppenāti niddāya .
Pamādenāti jāgariyādīsu ananuyuñjanato sativippavāsalakkhaṇena pamādena .
Paccanīkapaṭiharaṇavasenāti paṭipakkhāpanayanavasena .
Tathā hi bhagavato ca sāsanassa ca paṭipakkhā titthiyā , tesaṃ haraṇato paṭihāriyaṃ .
Te hi diṭṭhiharaṇavasena diṭṭhippakāsane asamatthabhāvena ca iddhiādesanānusāsanīhi haritā apanītā hontīti .
‘‘ Paṭī ’’ ti vā ayaṃ saddo ‘‘ pacchā ’’ ti etassa atthaṃ bodheti ‘‘ tasmiṃ paṭipaviṭṭhasmiṃ , añño āgañchi brāhmaṇo ’’ tiādīsu ( su . ni .985; cūḷani . vatthugāthā 4) viya , tasmā samāhite citte vigatūpakkilese katakiccena pacchā haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ , attano vā upakkilesesu catutthajjhānamaggehi haritesu pacchāharaṇaṃ paṭihāriyaṃ , iddhiādesanānusāsaniyo ca vigatūpakkilesena katakiccena ca sattahitatthaṃ puna pavattetabbā , haritesu ca attano upakkilesesu parasattānaṃ upakkilesaharaṇāni hontīti paṭihāriyāni bhavanti , paṭihāriyameva pāṭihāriyaṃ .
Paṭihāriye vā iddhiādesanānusāsanisamudāye bhavaṃ ekekaṃ pāṭihāriyan ti vuccati .
Paṭihāriyaṃ vā catutthajjhānaṃ maggo ca paṭipakkhaharaṇato , tattha jātaṃ nimittabhūte , tato vā āgatanti pāṭihāriyaṃ .
Āgatanimittenāti āgatākārasallakkhaṇavasena .
Esa nayo sesesupi .
Eko rājāti dakkhiṇamadhurādhipati
V2.128 eko paṇḍurājā .Evampi te manoti iminā ākārena tava mano pavattoti attho .
Tena pakārena pavattoti āha ‘‘ somanassito vā ’’ tiādi .
Sāmaññajotanā visese avatiṭṭhatīti adhippāyenevaṃ vuttaṃ .
‘‘ Evaṃ tava mano ’’ ti idañca manaso somanassitatādimattadassanaṃ , na pana yena so somanassito vā domanassito vā , taṃdassanaṃ .
Somanassaggahaṇena cettha tadekaṭṭhā rāgādayo saddhādayo ca dassitā honti , domanassaggahaṇena dosādayo .
Dutiyan ti ‘‘ itthampi te mano ’’ ti padaṃ .
Itipīti ettha iti -saddo nidassanattho ‘‘ atthīti
M2.140 kho , kaccāna , ayameko anto ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .2.15;3.90) viya .Tenāha ‘‘ imañca imañca atthaṃ cintayamānan ’’ ti .
Pi -saddo vuttatthasampiṇḍanattho .
Kathentānaṃ sutvāti kathentānaṃ saddaṃ sutvā .
Tassa vasenāti tassa vitakkitassa vasena .
Aṭṭakārakenāti vinicchayakārakena .
Na ariyānan ti ariyānaṃ maggaphalacittaṃ na jānātīti attho .
Tañhi tena anadhigatattā cetopariyañāṇenapi na sakkā viññātuṃ , aññaṃ pana cittaṃ jānātiyeva .
Heṭṭhimo uparimassa cittaṃ na jānātītiādīnipi maggaphalacittameva sandhāya vuttānīti veditabbāni .
Sotāpannādayopi hi attanā adhigatameva maggaphalaṃ parehi uppāditaṃ sammā cetopariyañāṇena jānituṃ sakkonti , na attanā anadhigataṃ .
Sabbepi ariyā attano phalaṃ samāpajjanti adhigatattāti dassento ‘‘ etesu cā ’’ tiādimāha .
Yadi ariyā attanā adhigataphalaṃ samāpajjanti , uparimāpi heṭṭhimaṃ phalaṃ samāpajjanti adhigatattā lokiyasamāpattiyo viyāti kassaci āsaṅkā siyā , tannivattanatthamāha ‘‘ uparimo heṭṭhimaṃ na samāpajjatī ’’ ti .
Uparimoti sakadāgāmiādiariyapuggalo .
Heṭṭhiman ti sotāpattiphalādiṃ .
Na samāpajjatīti satipi adhigatatte na samāpajjati .
Kasmāti ce ?
Kāraṇamāha ‘‘ tesañhī ’’ tiādi , tesaṃ sakadāgāmiādīnaṃ heṭṭhimā heṭṭhimā phalasamāpatti tesu tesuyeva heṭṭhimesu ariyapuggalesu pavattati , na uparimesūti attho .
Iminā heṭṭhimaṃ phalacittaṃ uparimassa na uppajjatīti dasseti .
Kasmāti ce ?
Puggalantarabhāvūpagamanena paṭippassaddhattā .
Etena uparimo ariyo heṭṭhimaṃ phalasamāpattiṃ samāpajjati attanā adhigatattā yathā taṃ lokiyasamāpattinti evaṃ pavatto hetu byabhicāritoti daṭṭhabbaṃ .
Na hi lokiyajjhānesu puggalantarabhāvūpagamanaṃ nāma atthi visesābhāvato , idha pana asamugghāṭitakammakilesanirodhanena puthujjanehi
V2.129 viya sotāpannassa sotāpannādīhi sakadāgāmiādīnaṃ puggalantarabhāvūpagamanaṃ atthi .Yato heṭṭhimā heṭṭhimā phaladhammā uparūparimaggadhammehi nivattitā paṭipakkhehi viya abhibhūtā appavattidhammataṃyeva āpannā .
Teneva vuttaṃ ‘‘ paṭippassaddhattā ’’ ti .
Apica
M2.141 kusalakiriyappavatti nāma aññā , vipākappavatti ca aññāti anantaraphalattā ca lokuttarakusalānaṃ heṭṭhimato uparimo bhavantaragato viya hoti .Taṃtaṃphalavaseneva hi ariyānaṃ sotāpannādināmalābho .
Te sace aññaphalasamaṅginopi honti , sotāpannādināmampi tesaṃ avavatthitaṃ siyā .
Tassa tassa vā ariyassa taṃ taṃ phalaṃ sadisanti katvā na uparimassa heṭṭhimaphalasamaṅgitāya lesopi sambhavati , kuto tassā samāpajjananti daṭṭhabbaṃ .
Heṭṭhimā ca sotāpannādayo uparimaṃ sakadāgāmiphalādiṃ na samāpajjanti anadhigatattā .
Na hi anadhigataṃ samāpattiṃ samāpajjituṃ sakkā , tasmā sabbepi ariyā attanoyeva phalaṃ samāpajjantīti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
Pavattentāti pavattakā hutvā , pavattanavasenāti attho .
Evan ti yathānusiṭṭhāya anusāsaniyā vidhivasena paṭisedhavasena ca pavattitākāraparāmasanaṃ .
Sā ca sammāvitakkā nāma micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena pavattati .
Tattha ānisaṃsassa ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ aniccasaññameva , na niccasaññanti attho .
Paṭiyoginivattanatthañhi eva -kāraggahaṇaṃ .
Idhāpi evasaddaggahaṇassa attho payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ .
Idaṃ -gahaṇepi eseva nayo .
Pañcakāmaguṇarāgan ti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ tadaññarāgassa dosādīnañca pahānassa icchitattā tappahānassa ca tadaññarāgādikhepassa upāyabhāvato .
Tathā vuttaṃ duṭṭhalohitavimocanassa pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya .
Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭikkhepabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ , tassa adhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantariyabhāvato .
Cintāmaṇikavijjāsarikkhakatan ti iminā ‘‘ cintāmaṇī ’’ ti evaṃ laddhanāmā loke ekā vijjā atthi , yāya paresaṃ cittaṃ vijānantīti dīpeti .
‘‘ Tassā kira vijjāya sādhako puggalo tādise desakāle mantaṃ parijappitvā yassa cittaṃ jānitukāmo , tassa diṭṭhahatthādivisesasañjānanamukhena cittācāraṃ anuminanto kathetī ’’ ti keci .
Apare ‘‘ vācaṃ niccharāpetvā tattha akkharasallakkhaṇavasenā ’’ ti vadanti .
Idañca
M2.142V2.130 pana sabban ti ‘‘ bhavaṃ gotamo anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhotī ’’ tiādinayappavattaṃ sabbampi .Saṅgāravasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Brāhmaṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .