3. Āsaṃsasuttavaṇṇanā
13. Tatiye santoti ettha santa -saddo ‘‘ dīghaṃ santassa yojanan ’’ tiādīsu ( dha . pa .60) kilantabhāve āgato .
‘‘ Ayañca vitakko , ayañca vicāro
M2.79 santo honti samitā ’’ tiādīsu ( vibha .576) niruddhabhāve .‘‘ Adhigato kho myāyaṃ dhammo , gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.67; ma . ni .1.281; saṃ . ni .1.172; mahāva .7-8) santañāṇagocaratāyaṃ .
‘‘ Upasantassa sadā satimato ’’ tiādīsu ( udā .27) kilesavūpasame .
‘‘ Santo have sabbhi pavedayantī ’’ tiādīsu ( dha . pa .151) sādhūsu .
‘‘ Pañcime , bhikkhave , mahācorā santo saṃvijjamānā ’’ tiādīsu ( pārā .195) atthibhāve .
Idhāpi atthibhāveyevāti āha ‘‘ santoti atthi upalabbhantī ’’ ti .
Tattha atthīti lokasaṅketavasena saṃvijjanti .
Atthibhāvo hettha puggalasambandhena vuttattā lokasamaññāvaseneva veditabbo , na paramatthavasena .
Atthīti cetaṃ nipātapadaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ atthi imasmiṃ kāye kesā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.110) viya .
Saṃvijjamānāti upalabbhamānā .
Yañhi saṃvijjati , taṃ upalabbhati .
Tenāha ‘‘ saṃvijjamānāti tasseva vevacanan ’’ ti .
Anāsoti patthanārahito .
Tenāha ‘‘ apatthano ’’ ti .
Āsaṃsati patthetīti āsaṃso .
Veṇuvettādivilīvehi suppādibhājanakārakā vilīvakārakā .
Migamacchādīnaṃ nisādanato nesādā , māgavikamacchabandhādayo .
Rathesu cammena nahanakaraṇato rathakārā
V2.74 , dhammakārā .Puiti karīsassa nāmaṃ , taṃ kusenti apanentīti pukkusā , pupphacchaḍḍakā .
Dubbaṇṇoti virūpo .
Okoṭimakoti ārohābhāvena heṭṭhimako , rassakāyoti attho .
Tenāha ‘‘ lakuṇḍako ’’ ti .
Laku viya ghaṭikā viya ḍeti pavattatīti hi lakuṇḍako , rasso .
Kaṇati nimīlatīti kāṇo .
Taṃ panassa nimīlanaṃ ekena akkhinā dvīhipi cāti āha ‘‘ ekakkhikāṇo vā ubhayakkhikāṇo vā ’’ ti .
Kuṇanaṃ kuṇo , hatthavekallaṃ .
Taṃ etassa atthīti kuṇī .
Khañjo vuccati pādavikalo .
Heṭṭhimakāyasaṅkhāto sarīrassa pakkho padeso hato assāti pakkhahato .
Tenāha ‘‘ pīṭhasappī ’’ ti .
Padīpe padīpane etabbaṃ netabbanti padīpeyyaṃ , telādiupakaraṇaṃ .
Āsaṃ na karotīti rajjābhiseke kaniṭṭho patthanaṃ na karoti jeṭṭhe sati kaniṭṭhassa anadhikārattā .
Abhisekaṃ arahatīti abhisekāraho , na abhisekāraho kāṇakuṇiādidosasamannāgato .
Sīlassa
M2.80 duṭṭhu nāma natthi , tasmā abhāvattho idha du-saddoti āha ‘‘ nissīlo ’’ ti .‘‘ Pāpaṃ pāpena sukaran ’’ tiādīsu ( udā .48; cūḷava .343) viya pāpa-saddo nihīnapariyāyoti āha ‘‘ lāmakadhammo ’’ ti .
Sīlavipattiyā vā dussīlo .
Diṭṭhivipattiyā pāpadhammo .
Kāyavācāsaṃvarabhedena vā dussīlo , manosaṃvarabhedena , satisaṃvarādibhedena vā pāpadhammo .
Asuddhappayogatāya dussīlo , asuddhāsayatāya pāpadhammo .
Kusalasīlavirahena dussīlo , akusalasīlasamannāgamena pāpadhammo .
Asucīhīti aparisuddhehi .
Saṅkāhi saritabbasamācāroti ‘‘ imassa maññe idaṃ kamman ’’ ti evaṃ parehi saṅkāya saritabbasamācāro .
Tenāha ‘‘ kiñcidevā ’’ tiādi .
Attanāyeva vā saṅkāhi saritabbasamācāroti etenapi kammasādhanataṃyeva saṅkassarasaddassa dasseti .
Attano saṅkāya paresaṃ samācārakiriyaṃ sarati āsaṅkati vidhāvatītipi saṅkassarasamācāroti evamettha kattusādhanatāpi daṭṭhabbā .
Tassa hi dve tayo jane kathente disvā ‘‘ mama dosaṃ maññe kathentī ’’ ti tesaṃ samācāraṃ saṅkāya sarati dhāvati .
Evaṃpaṭiññoti salākaggahaṇādīsu ‘‘ kittakā vihāre samaṇā ’’ ti gaṇanāya āraddhāya ‘‘ ahampi samaṇo , ahampi samaṇo ’’ ti paṭiññaṃ datvā salākaggahaṇādīni karotīti samaṇo ahanti
V2.75 evaṃsamaṇappaṭiñño .Sumbhakapattadhareti mattikāpattadhare .
Pūtinā kammenāti saṃkiliṭṭhakammena , nigguṇatāya vā guṇasāravirahitattā antopūti .
Kasambukacavaro jāto sañjāto assāti kasambujātoti āha ‘‘ sañjātarāgādikacavaro ’’ ti .
Atha vā kasambu vuccati tintakuṇapakasaṭaṃ udakaṃ , imasmiñca sāsane dussīlo nāma jigucchanīyattā tintakuṇapaudakasadiso , tasmā kasambu viya jātoti kasambujāto .
Lokuttaradhammaupanissayassa natthitāyāti yattha patiṭṭhitena sakkā bhaveyya arahattaṃ laddhuṃ , tassā patiṭṭhāya bhinnattā vuttaṃ .
Mahāsīlasmiṃ paripūrakāritāyāti yattha patiṭṭhitena sakkā bhaveyya arahattaṃ pāpuṇituṃ , tasmiṃ paripūrakāritāya .
Āsaṃsasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .