3. Venāgapurasuttavaṇṇanā

64. Tatiye evaṃnāmake janapadeti yattha nāmaggahaṇena kosalasaddassa ruḷhīsaddataṃ dasseti .

Tathā hi kosalā nāma jānapadino rājakumārā , tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘ kosalā ’’ ti vuccati .

Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu yutte viya saliṅgavacanāni ( pāṇini 1.2.51) icchanti .

Ayamettha ruḷhī yathā aññatthāpi ‘‘ kurūsu viharati , aṅgesu viharatī ’’ ti ca .

Tabbisesane pana janapadasadde jātisadde ekavacanamevaM2.151 yathā ‘‘ kosalesu janapade ’’ ti .

Cārikan ti caraṇaṃ .

Caraṇaṃ vā cāro , so eva cārikā .

Tayidaṃ maggagamanaṃ idhādhippetaṃ , na cuṇṇikagamanamattanti āha ‘‘ addhānagamanaṃ gacchanto ’’ ti .

Taṃ vibhāgena dassetuṃ ‘‘ cārikā ca nāmesā ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha dūrepīti dūrepi nātidūrepi .

Sahasā gamanan ti sīghagamanaṃ .

Mahākassapapaccuggamanādīsūti ādi -saddena āḷavakādīnaṃ atthāya gamanaṃ saṅgaṇhāti .

Bhagavā hi mahākassapattheraṃ paccuggacchanto muhuttena tigāvutamaggamagamāsi .

ĀḷavakassatthāyaV2.138 tiṃsayojanaṃ , tathā aṅgulimālassa , pukkusātissa pana pañcacattālīsayojanaṃ , mahākappinassa vīsayojanasataṃ , dhaniyassatthāya satta yojanasatāni , dhammasenāpatino saddhivihārikassa vanavāsissa tissasāmaṇerassa tigāvutādhikaṃ vīsayojanasataṃ agamāsi .

Imaṃ sandhāyāti imaṃ aturitacārikaṃ sandhāya .

Upalabhiṃsūti ettha savanavasena upalabhiṃsūti imamatthaṃ dassento ‘‘ sotadvāra … pe … jāniṃsū ’’ ti āha .

Sabbampi vākyaṃ avadhāraṇaphalattā antogadhāvadhāraṇanti āha ‘‘ padapūraṇamatte vā nipāto ’’ ti .

Avadhāraṇatthenāti pana iminā iṭṭhatthatovadhāraṇatthaṃ kho-saddaggahaṇanti dasseti .

Assosīti padaṃ kho-sadde gahite tena phullitamaṇḍitavibhūsitaṃ viya hontaṃ pūritaṃ nāma hoti , tena ca purimapacchimapadāni saṃsiliṭṭhāni nāma honti , na tasmiṃ aggahiteti āha ‘‘ padapūraṇena byañjanasiliṭṭhatāmattamevā ’’ ti .

Matta saddo visesanivattiattho .

Tenassa anatthantaradīpanatā dassitā hoti , eva saddena pana byañjanasiliṭṭhatāya ekantikatā .

Samitapāpattāti accantaṃ anavasesato savāsanaṃ samitapāpattā .

Evañhi bāhirakavītarāgasekkhāsekkhapāpasamanato bhagavato pāpasamanaṃ visesitaṃ hoti .

Tenassa yathābhūtaguṇādhigatametaṃ nāmaṃ yadidaṃ samaṇoti dīpeti .

Anekatthattā nipātānaṃ idha anussavattho adhippetoti āha ‘‘ khalūti anussavatthe nipāto ’’ ti .

Ālapanamattan ti piyālāpavacanamattaṃ .

Piyasamudāhārā hete ‘‘ bho ’’ ti vā ‘‘ āvuso ’’ ti vā ‘‘ devānaṃ piyā ’’ ti vā .

Gottavasenāti ettha gaṃ tāyatīti gottaṃ .

Gotamoti hi pavattamānaṃ vacanaṃ buddhiñca tāyati ekaṃsikavisayatāya rakkhatīti gottaṃ .

Yathā hi buddhi ārammaṇabhūtena atthenaM2.152 vinā na vattati , tathā abhidhānaṃ abhidheyyabhūtena , tasmā so gottasaṅkhāto attho tāni tāyati rakkhatīti vuccati .

Ko pana soti ?

Aññakulaparamparāsādhāraṇaṃ tassa kulassa ādipurisasamudāgataṃ taṃkulapariyāpannasādhāraṇaṃ sāmaññarūpanti daṭṭhabbaṃ .

Ettha ca samaṇoti iminā parikkhakajanehi bhagavato bahumatabhāvo dassito samitapāpatākittanato .

Gotamoti iminā lokiyajanehi uccākulasambhūtatā dīpitā tena uditoditavipulakhattiyakulavibhāvanato .

Sabbakhattiyānañhi ādibhūtamahāsammatamahārājato paṭṭhāya asambhinnaṃ uḷāratamaṃ sakyarājakulaṃ .

Kenaci pārijuññenāti ñātipārijuññabhogapārijuññādinā kenacipi pārijuññena parihāniyā anabhibhūto anajjhotthaṭo .

Tathā hi tassa kulassa na kiñci pārijuññaṃ lokanāthassa abhijātiyaṃ , atha kho vaḍḍhiyeva .

Abhinikkhamane ca tatopi samiddhatamabhāvo lokeV2.139 pākaṭo paññātoti .

Sakyakulā pabbajitoti idaṃ vacanaṃ bhagavato saddhāpabbajitabhāvadīpanaṃ vuttaṃ mahantaṃ ñātiparivaṭṭaṃ mahantañca bhogakkhandhaṃ pahāya pabbajitabhāvasiddhito .

Itthambhūtākhyānattheti itthaṃ evaṃpakāro bhūto jātoti evaṃ kathanatthe .

Upayogavacanan ti ‘‘ abbhuggato ’’ ti ettha abhi-saddo itthambhūtākhyānatthajotako , tena yogato ‘‘ taṃ kho pana bhavantan ’’ ti idaṃ sāmiatthe upayogavacanaṃ .

Tenāha ‘‘ tassa kho pana bhoto gotamassāti attho ’’ ti .

Kalyāṇaguṇasamannāgatoti kalyāṇehi guṇehi yutto , tannissito tabbisayatāyāti adhippāyo .

Seṭṭhoti etthāpi eseva nayo .

Kittetabbato kitti , sā eva saddanīyato saddoti āha ‘‘ kittisaddoti kittiyevā ’’ ti .

Abhitthavanavasena pavatto saddo thutighoso .

Sadevakaṃ lokaṃ ajjhottharitvā uggatoti anaññasādhāraṇe guṇe ārabbha pavattattā sadevakaṃ lokaṃ ajjhottharitvā abhibhavitvā uggato .

So bhagavāti yo so samatiṃsa pāramiyo pūretvā sabbakilese bhañjitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho devānaṃ atidevoM2.153 sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā lokanātho bhāgyavantatādīhi kāraṇehi sadevake loke ‘‘ bhagavā ’’ ti patthaṭakittisaddo , so bhagavā .

‘‘ Bhagavā ’’ ti ca idaṃ satthu nāmakittanaṃ .

Tenāha āyasmā dhammasenāpati ‘‘ bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā katan ’’ tiādi ( mahāni .84).

Parato pana bhagavāti guṇakittanaṃ .

Yathā kammaṭṭhānikena ‘‘ arahan ’’ tiādīsu navasu ṭhānesu paccekaṃ iti -saddaṃ yojetvā buddhaguṇā anussariyanti , evaṃ buddhaguṇasaṃkittanenapīti dassento ‘‘ itipi arahaṃ itipi sammāsambuddho … pe … itipi bhagavā ’’ ti āha .

‘‘ Itipetaṃ bhūtaṃ itipetaṃ tacchan ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.6) viya idha iti saddo āsannapaccakkhakaraṇattho , pi -saddo sampiṇḍanattho , tena ca tesaṃ guṇānaṃ bahubhāvo dīpito , tāni ca saṃkittentena viññunā cittassa sammukhībhūtāneva katvā saṃkittetabbānīti dassento ‘‘ iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hotī ’’ ti āha .

Evaṃ nirūpetvā kittento yo kitteti , tassa bhagavati ativiya abhippasādo hoti .

Ārakattāti suvidūrattā .

Arīnan ti kilesārīnaṃ .

Arānan ti saṃsāracakkassa arānaṃ .

Hatattāti viddhaṃsitattā .

Paccayādīnan ti cīvarādipaccayānañceva pūjāvisesānañca .

Tatoti visuddhimaggato ( visuddhi .1.125-127).

Yathā ca visuddhimaggato , evaṃ taṃsaṃvaṇṇanātopi nesaṃ vitthāro gahetabbo .

ImaṃV2.140 lokan ti nayidaṃ mahājanassa sammukhamattaṃ sandhāya vuttaṃ , atha kho anavasesaṃ pariyādāyāti dassetuṃ ‘‘ sadevakan ’’ tiādi vuttaṃ .

Tenāha ‘‘ idāni vattabbaṃ nidassetī ’’ ti .

Pajātattāti yathāsakaṃ kammakilesehi nibbattattā .

Pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ pārisesanayena itaresaṃ padantarena gahitattā .

Sadevakan ti ca avayavena viggaho samudāyo samāsattho .

Chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ paccāsattinayena .

Tattha hi so jāto tannivāsī ca .

Sabrahmakavacanena brahmakāyikādibrahmaggahaṇan ti etthāpi eseva nayo .

Paccatthikasamaṇabrāhmaṇaggahaṇan ti nidassanamattametaṃ apaccatthikānaṃ samitabāhitapāpānañca samaṇabrāhmaṇānaṃ samaṇabrāhmaṇavacanena gahitattā .

Kāmaṃ ‘‘ sadevakan ’’ tiādivisesanānaṃ vasena sattavisayo lokasaddoti viññāyati tulyayogavisayattāM2.154 tesaṃ ,‘‘ salomako sapakkhako ’’ tiādīsu pana atulyayogepi ayaṃ samāso labbhatīti byabhicāradassanato pajāgahaṇanti āha ‘‘ pajāvacanena sattalokaggahaṇan ’’ ti .

Arūpino sattā attano āneñjavihārena viharantā dibbantīti devāti imaṃ nibbacanaṃ labhantīti āha ‘‘ sadevakaggahaṇena arūpāvacaraloko gahito ’’ ti .

Tenāha ‘‘ ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyatan ’’ ti ( a . ni .3.117).

Samārakaggahaṇena chakāmāvacaradevaloko gahito tassa savisesaṃ mārassa vase vattanato .

Sabrahmakaggahaṇena rūpībrahmaloko gahito arūpībrahmalokassa gahitattā .

Catuparisavasenāti khattiyādicatuparisavasena .

Itarā pana catasso parisā samārakādiggahaṇena gahitā evāti .

Avasesasattaloko nāgagaruḷādibhedo .

Tīhākārehīti devamārabrahmasahitatāsaṅkhātehi tīhi pakārehi .

Tīsu padesūti ‘‘ sadevakan ’’ tiādīsu tīsu padesu .

Tena tenākārenāti sadevakattādinā tena tena pakārena .

Tedhātukameva pariyādinnan ti porāṇā āhūti yojanā .

Abhiññāti yakāralopenāyaṃ niddeso , abhijānitvāti ayamettha atthoti āha ‘‘ abhiññāya adhikena ñāṇena ñatvā ’’ ti .

Anumānādipaṭikkhepoti anumānaatthāpattiādippaṭikkhepo ekappamāṇattā .

Sabbattha appaṭihatañāṇacāratāya hi sabbapaccakkhā buddhā bhagavanto .

Anuttaraṃ vivekasukhan ti phalasamāpattisukhaṃ .

Tena vimissāpi kadāci bhagavato dhammadesanā hotīti ‘‘ hitvāpī ’’ ti pi -saddaggahaṇaṃ .

Bhagavā hi dhammaṃ desento yasmiṃ khaṇe parisā sādhukāraṃ vā deti , yathāsutaṃ vā dhammaṃ paccavekkhati , taṃ khaṇaṃ pubbabhāgena paricchinditvā phalasamāpattiṃ samāpajjati , yathāparicchedañca samāpattito vuṭṭhāya ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāyaV2.141 dhammaṃ deseti .

Appaṃ vā bahuṃ vā desentoti ugghaṭitaññussa vasena appaṃ vā , vipañcitaññussa neyyassa vā vasena bahuṃ vā desento .

Dhammassa kalyāṇatā ca niyyānikatā ca sabbaso anavajjabhāvenevāti āha ‘‘ anavajjameva katvā ’’ ti .

DesakāyattenaM2.155 āṇādividhinā atisajjanaṃ pabodhanaṃ desanāti sā pariyattidhammavasena veditabbāti āha ‘‘ desanāya tāva cātuppadikagāthāyapī ’’ tiādi .

Nidānanigamānipi satthu desanāya anuvidhānato tadantogadhāni evāti āha ‘‘ nidānaṃ ādi , idamavocāti pariyosānan ’’ ti .

Sāsitabbapuggalagatena yathāparādhādisāsitabbabhāvena anusāsanaṃ tadaṅgavinayādivasena vinayanaṃ sāsananti taṃ paṭipattidhammavasena veditabbanti āha ‘‘ sīlasamādhivipassanā ’’ tiādi .

Kusalānan ti anavajjadhammānaṃ sīlasamathavipassanānaṃ sīladiṭṭhīnañca ādibhāvo taṃmūlikattā uttarimanussadhammānaṃ .

Ariyamaggassa antadvayavigamena majjhimāpaṭipadābhāvo viya sammāpaṭipattiyā ārabbha nibbattīnaṃ vemajjhatāpi majjhabhāvoti vuttaṃ ‘‘ atthi , bhikkhave … pe … majjhimaṃ nāmā ’’ ti .

Phalaṃ pariyosānaṃ nāma saupādisesatāvasena .

Nibbānaṃ pariyosānaṃ nāma anupādisesatāvasena .

Idāni tesaṃ dvinnampi sāsanassa pariyosānataṃ āgamena dassetuṃ ‘‘ tasmātiha tvan ’’ tiādi vuttaṃ .

‘‘ Sātthaṃ sabyañjanan ’’ tiādivacanato dhammadesanāya ādimajjhapariyosānaṃ adhippetanti āha ‘‘ idha … pe … adhippetan ’’ ti .

Tasmiṃ tasmiṃ atthe kathāvadhisaddappabandho gāthāvasena suttavasena ca vavatthito pariyattidhammo , so idha desanāti vutto , tassa pana attho visesato sīlādi evāti āha ‘‘ bhagavā hi dhammaṃ desento … pe … dassetī ’’ ti .

Tattha sīlaṃ dassetvāti sīlaggahaṇena sasambhāraṃ sīlaṃ gahitaṃ , tathā maggaggahaṇena sasambhāro maggoti tadubhayavasena anavasesato pariyattiatthaṃ pariyādāya tiṭṭhati .

Tenāti sīlādidassanena .

Atthavasena hi idha desanāya ādikalyāṇādibhāvo adhippeto .

Kathikasaṇṭhitīti kathikassa saṇṭhānaṃ kathanavasena samavaṭṭhānaṃ .

Na so sātthaṃ deseti niyyānatthavirahato tassā desanāya .

Ekabyañjanādiyuttā vāti sithilādibhedesu byañjanesu ekappakāreneva dvippakāreneva vā byañjanena yuttā damiḷabhāsā viya .

Vivaṭakaraṇatāya oṭṭhe aphusāpetvā uccāretabbato sabbaniroṭṭhabyañjanā vā kirātabhāsā viya .

Sabbasseva vissajjanīyayuttatāya sabbavissaṭṭhabyañjanāM2.156 vā yavanabhāsā viya .

Sabbasseva sānusāratāyaV2.142 sabbaniggahitabyañjanā vā pārasikādimilakkhabhāsā viya .

Sabbāpesā byañjanekadesavaseneva pavattiyā aparipuṇṇabyañjanāti katvā ‘‘ abyañjanā ’’ ti vuttā .

Ṭhānakaraṇāni sithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ pañcasu vaggesu paṭhamatatiyanti evamādi sithilaṃ .

Tāni asithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ vaggesu dutiyacatutthanti evamādi dhanitaṃ .

Dvimattakālaṃ dīghaṃ .

Ekamattakālaṃ rassaṃ .

Tadeva lahukaṃ lahukameva .

Saṃyogaparaṃ dīghañca garukaṃ .

Ṭhānakaraṇāni niggahetvā uccāretabbaṃ niggahitaṃ .

Parena sambandhaṃ katvā uccāretabbaṃ sambandhaṃ .

Tathā na sambandhaṃ vavatthitaṃ .

Ṭhānakaraṇāni vissaṭṭhāni katvā uccāretabbaṃ vimuttaṃ .

Dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedoti evaṃ sithilādivasena byañjanabuddhiyā akkharuppādakacittassa dasappakārena pabhedo .

Sabbāni hi akkharāni cittasamuṭṭhānāni yathādhippetatthabyañjanato byañjanāni ca .

Amakkhetvāti amilecchetvā , avināsetvā , ahāpetvāti attho .

Bhagavā yamatthaṃ ñāpetuṃ ekagāthaṃ ekavākyampi deseti , tamatthaṃ tāya desanāya parimaṇḍalapadabyañjanāya eva desetīti āha ‘‘ paripuṇṇabyañjanameva katvā dhammaṃ desetī ’’ ti .

Idha kevala saddo anavasesavācako , na avomissatādivācakoti āha ‘‘ sakalādhivacanan ’’ ti .

Paripuṇṇan ti sabbaso puṇṇaṃ .

Taṃ pana kiñci ūnaṃ vā adhikaṃ vā na hotīti ‘‘ anūnādhikavacanan ’’ ti vuttaṃ .

Tattha yadatthaṃ desitaṃ , tassa sādhakattā anūnatā veditabbā , tabbidhurassa pana asādhakattā anadhikatā .

Sakalan ti sabbabhāgavantaṃ .

Paripuṇṇamevāti sabbaso paripuṇṇameva .

Tenāha ‘‘ ekadesanāpi aparipuṇṇā natthī ’’ ti .

Aparisuddhā desanā nāma hoti taṇhāsaṃkilesattā .

Lokāmisaṃ cīvarādayo paccayā , tattha agadhitacittatāya lokāmisanirapekkho .

Hitapharaṇenāti hitūpasaṃharaṇena .

Mettābhāvanāya muduhadayoti mettābhāvanāya karuṇāya vā muduhadayo .

Ullumpanasabhāvasaṇṭhitenāti sakalasaṃkilesato vaṭṭadukkhato ca uddharaṇākārāvaṭṭhitena cittena , karuṇādhippāyenāti attho .

Tasmāti yasmāM2.157 sikkhattayasaṅgahaṃ sakalaṃ sāsanaṃ idha brahmacariyanti adhippetaṃ , tasmā .

Brahmacariyan ti iminā samānādhikaraṇāni sabbapadāni yojetvā atthaṃ dassento ‘‘ so dhammaṃ deseti … pe … pakāsetīti evamettha attho daṭṭhabbo ’’ ti āha .

Sundaran ti bhaddakaṃ .

Bhaddakatā ca passantassa hitasukhāvahabhāvena veditabbāti āha ‘‘ atthāvahaṃ sukhāvahan ’’ ti .

Tattha atthāvahan ti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthasaṃhitahitāvahaṃ .

Sukhāvahan ti yathāvuttatividhasukhāvahaṃ .

Tathānurūpānan ti tādisānaṃ .

Yādisehi pana guṇehi bhagavāV2.143 samannāgato , tehi catuppamāṇikassa lokassa sabbathāpi accantappasādanīyo tesaṃ yathābhūtasabhāvattāti dassento ‘‘ yathārūpo ’’ tiādimāha .

Tattha yathābhūta … pe … arahatan ti iminā dhammappamāṇalūkhappamāṇānaṃ sattānaṃ bhagavato pasādāvahatā dassitā , itarena itaresaṃ .

Dassanamattampi sādhu hotīti ettha kosiyavatthu kathetabbaṃ .

Ubhatopakkhikāti micchādiṭṭhisammādiṭṭhivasena ubhayapakkhikā .

Kerāṭikāti saṭhā .

Anekatthattā nipātānaṃ yāvañcidan ti nipātasamudāyo adhimattappamāṇaparicchedaṃ dīpetīti āha ‘‘ adhimattappamāṇaparicchedavacanametan ’’ ti .

Adhimattavippasannānīti adhikappamāṇena vippasannāni .

Vippasannānīti ca pakatiākāraṃ atikkamitvā vippasannānīti attho .

Nanu ca cakkhādīnaṃ indriyānaṃ manoviññeyyattā kathaṃ tena tesaṃ vippasannatā viññāyatīti āha ‘‘ tassa hī ’’ tiādi .

Tassāti brāhmaṇassa .

Tesan ti cakkhādīnaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ .

Evampi manindriyena patiṭṭhitokāsassa adiṭṭhattā kathaṃ manindriyassa vippasannatā tena viññāyatīti āha ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .

Nayaggāhapaññā hesā tassa brāhmaṇassa .

Mane vippasanneyeva hoti pasannacittasamuṭṭhitarūpasampadāhi eva cakkhādīnaṃ patiṭṭhitokāsassa pasannatāsambhavato .

Jambonadasuvaṇṇaṃ rattavaṇṇameva hotīti āha ‘‘ surattavaṇṇassā ’’ ti .

Jambonadasuvaṇṇassa ghaṭikāti jambonadasuvaṇṇapiṇḍaṃ .

Iminā nekkhan ti nekkhappamāṇajambonadasuvaṇṇena kataṃ akatabhaṇḍaṃ vuttanti dasseti .

Nekkhan ti vā atirekapañcasuvaṇṇena katapilandhanaṃ katabhaṇḍaṃ vuttaṃ .

Tañhi ghaṭṭanamajjanakkhamaṃ hotīti .

Suvaṇṇan ti ca pañcadharaṇassaM2.158 samaññā , tasmā pañcavīsatidharaṇahiraññavicitaṃ ābharaṇaṃ idha nekkhanti adhippetaṃ .

Jambonadan ti mahājambusākhāya pavattanadiyaṃ nibbattaṃ .

Taṃ kira ratanaṃ rattaṃ .

Suvaṇṇākāre mahājambuphalarase vā pathaviyaṃ paviṭṭhe suvaṇṇaṅkurā uṭṭhahanti , tena suvaṇṇena katapilandhanantipi attho .

Suparikammakatan ti suṭṭhu kataparikammaṃ .

Sampahaṭṭhan ti sammā pahaṭṭhaṃ ghaṭṭanādivasena sukataparikammaṃ .

Tenāha ‘‘ suvaṇṇakāra … pe … suparimajjitanti attho ’’ ti .

Vāḷarūpānīti āharimāni vāḷarūpāni .

‘‘ Akappiyarūpākulo akappiyamañco pallaṅkoti sārasamāse .

Ratanacitran ti bhitticchedādivasena ratanacitraṃ .

Rukkhatūlalatātūlapoṭakitūlānaṃ vasena tiṇṇaṃ tūlānaṃ .

Uddalomiyaṃ kecīti sārasamāsācariyā uttaravihārino ca .

Tathā ekantalomiyaṃ .

Koseyyakaṭṭissamayan ti koseyyakasaṭamayaṃ .

AjinacammehītiV2.144 ajinamigacammehi .

Tāni kira cammāni sukhumatarāni .

Tasmā dupaṭṭatipaṭṭāni katvā sibbanti .

Tena vuttaṃ ‘‘ ajinappaveṇī ’’ tiādi .

Nikāmalābhīti yathicchitalābhī .

Tenāha ‘‘ icchiticchitalābhī ’’ ti .

Vipulalābhīti uḷāralābhī .

Kasiranti hi parittaṃ vuccati , tappaṭikkhepena akasiraṃ uḷāraṃ .

Tenāha ‘‘ mahantalābhī ’’ tiādi .

Laddhā ca na kappantīti sāmaññena paṭisiddhattā sabbathā na kappatīti kassaci āsaṅkā siyā , tannivattanatthaṃ ‘‘ kiñci kiñci kappatī ’’ tiādimāha .

Tattha suddhakoseyyan ti ratanaparisibbanarahitaṃ .

Ettha ca ‘‘ suddhakoseyyaṃ pana vaṭṭatī ’’ ti vinaye ( mahāva . aṭṭha .254) vuttattā idhāpi ettakameva vuttaṃ .

Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .1.15) pana ‘‘ ṭhapetvā tūlikaṃ sabbāneva gonakādīni ratanaparisibbitāni na vaṭṭantī ’’ ti vuttaṃ .

Tattha ‘‘ ṭhapetvā tūlikan ’’ ti etena ratanasibbanarahitāpī tūlikā na vaṭṭatīti dīpeti .

Vacanatoti etena vinaye ( cūḷava .297) vuttabhāvaṃ dasseti .

Ekena vidhānenāti yathāvuttameva vidhānaṃ sandhāya vadati .

Yadi evaṃ kasmā bhagavatā ‘‘ laddhā ca na kappantī ’’ ti sāmaññena paṭisedho katoti āha ‘‘ akappiyaṃ pana upādāyā ’’ tiādi .

Pallaṅkan ti ettha pari -saddo samantatoti etasmiṃ atthe vattati , tasmā vāmūruṃ dakkhiṇūruñca samaṃ ṭhapetvā ubho pāde aññamaññasambandhe katvāM2.159 nisajjā pallaṅkanti āha ‘‘ samantato ūrubaddhāsanan ’’ ti .

Ūrūnaṃ bandhanavasena nisajjā .

Pallaṅkaṃ ābhujitvāti ca yathā pallaṅkavasena nisajjā hoti , evaṃ ubho pāde ābhuje samiñjite katvāti attho .

Taṃ pana ubhinnaṃ pādānaṃ tathā sambandhatākaraṇanti āha ‘‘ bandhitvā ’’ ti .

Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti uparimaṃ sarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādetvā .

Evañhi nisinnassa cammamaṃsanhārūni na paṇamanti .

Athassa yā tesaṃ paṇamanapaccayā khaṇe khaṇe vedanā uppajjeyyuṃ , tā na uppajjanti .

Tāsu anuppajjamānāsu cittaṃ ekaggaṃ hoti , kammaṭṭhānaṃ na paripatati , vuddhiṃ phātiṃ gacchati .

Tenāha ‘‘ aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake ’’ tiādi .

Ujuṃ kāyaṃ ṭhapetvāti uparimaṃ kāyaṃ ujukaṃ ṭhapetvā , ayameva vā pāṭho .

Heṭṭhimakāyassa hi anujukaṭṭhapanaṃ nisajjāvacaneneva bodhitanti .

Ujuṃ kāyan ti ettha kāya -saddo uparimakāyavisayo .

Parimukhan tiV2.145 ettha pari -saddo abhisaddena samānatthoti āha ‘‘ kammaṭṭhānābhimukhan ’’ ti , bahiddhā puthuttārammaṇato nivāretvā kammaṭṭhānaṃyeva purakkhatvāti attho .

Ettha yathā ‘‘ vanantaññeva pavisāmī ’’ tiādinā bhāvanānurūpaṃ senāsanaṃ dassitaṃ , evaṃ ‘‘ nisīdāmī ’’ ti iminā alīnānuddhaccapakkhiyo santo iriyāpatho dassito ,‘‘ pallaṅkaṃ ābhujitvā ’’ ti iminā nisajjāya daḷhabhāvo ,‘‘ parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti iminā ārammaṇapariggahūpāyo .

Pariggahitaniyyānan ti sabbathā gahitāsammosaṃ pariccattasammosaṃ satiṃ katvā , paramasatinepakkaṃ upaṭṭhapetvāti attho .

Parīti pariggahaṭṭho ‘‘ pariṇāyikā ’’ tiādīsu ( dha . sa .16.20) viya .

Mukhanti niyyānaṭṭho ‘‘ suññatavimokkhan ’’ tiādīsu ( paṭi . ma .1.209-210) viya .

Paṭipakkhato niggamanaṭṭho hi niyyānaṭṭho .

Cattāri rūpāvacarajjhānāni dibbabhāvāvahattā dibbavihārā nāma hontīti tadāsannappavattacaṅkamopi tadupacārato dibbo nāma hotīti āha ‘‘ cattāri hi rūpajjhānānī ’’ tiādi .

Samāpajjitvā caṅkamantassāti idañca caṅkamantassa antarantarā samāpattiṃ samāpajjitvā uṭṭhāyuṭṭhāya caṅkamanaṃ sandhāya vuttaṃ .

Na hi samāpattiṃ samāpajjitvā avuṭṭhitena sakkā caṅkamituṃ .

Samāpattito vuṭṭhāya caṅkamantassapi caṅkamoti idaṃ pana samāpattito vuṭṭhahitvā antarantarā samāpajjitvā caṅkamantassa vasena vuttaṃ .

Dvīsu vihāresūtiM2.160 brahmavihāre , ariyavihāre ca .

Mettājhānādayo hitūpasaṃhārādivasena pavattiyā brahmabhūtā seṭṭhabhūtā vihārāti brahmavihārā .

Anaññasādhāraṇattā pana ariyānaṃ vihārāti ariyavihārā , catassopi phalasamāpattiyo .

Idha pana arahattaphalasamāpattiyeva āgatā .

Paccavekkhaṇāya phalasamāpatti kathitā samāpattiṃ samāpajjitvā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāsambhavato .

Caṅkamādayoti phalasamāpattiṃ samāpannassapi samāpattito vuṭṭhitassapi caṅkamaṭṭhānanisajjādayo .

Ariyacaṅkamādayo honti na pana paccavekkhantassāti adhippāyo .

Venāgapurasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

问题

Tikanipāta-ṭīkā

Tikanipāta-ṭīkā