7. Kathāvatthusuttavaṇṇanā
68. Sattame
V2.152 kathāvatthūnīti kathāya pavattiṭṭhānāni .Yasmā tehi vinā kathā na pavattati , tasmā ‘‘ kathākāraṇānī ’’ ti vuttaṃ .
Atati satati satataṃ gacchati pavattatīti addhā , kāloti āha ‘‘ atītamaddhānaṃ nāma kālopi vattatī ’’ ti .
Dhammappavattimattatāya hi paramatthato avijjamānopi kālo tasseva dhammassa pavattiavatthāvisesaṃ upādāya teneva vohārena atītotiādinā voharīyati , atītādibhedo ca nāmāyaṃ nippariyāyato dhammānaṃyeva hoti , na kālassāti āha ‘‘ khandhāpi vattantī ’’ ti .
Yathāvuttamatthaṃ itaresu dvīsu atidisati ‘‘ anāgatapaccuppannesupi eseva nayo ’’ ti .
Atītamaddhānan tiādīsu ca dve pariyāyā suttantapariyāyo , abhidhammapariyāyo ca .
Suttantapariyāyena paṭisandhito pubbe atīto addhā nāma , cutito pacchā anāgato addhā nāma , saha cutipaṭisandhīti tadantaraṃ paccuppanno addhā nāma .
Abhidhammapariyāyena tīsu khaṇesu uppādato pubbe atīto addhā nāma , uppādato uddhaṃ anāgato addhā
M2.168 nāma , khaṇattayaṃ paccuppanno addhā nāma .Tatthāyaṃ suttantadesanāti suttantapariyāyeneva atītādivisayaṃ kathaṃ dassento ‘‘ atīte kassapo nāmā ’’ tiādimāha .
Ekaṃseneva byākātabbo vissajjetabboti ekaṃsabyākaraṇīyo .
‘‘ Cakkhu aniccan ’’ ti pañhe uttarapadāvadhāraṇaṃ sandhāya ‘‘ ekaṃseneva byākātabban ’’ ti vuttaṃ niccatāya lesassapi tattha abhāvato , purimapadāvadhāraṇe pana vibhajjabyākaraṇīyatāya .
Tenāha ‘‘ aniccaṃ nāma cakkhūti puṭṭhena panā ’’ tiādi .
Cakkhusote visesatthasāmaññatthānaṃ asādhāraṇabhāvato dvinnaṃ tesaṃ sadisacodanā paṭicchannamukheneva byākaraṇīyā paṭikkhepavasena anuññātavasena ca vissajjitabbatoti āha ‘‘ yathā cakkhu , tathā sotaṃ … pe … ayaṃ paṭipucchābyākaraṇīyo pañho ’’ ti .
Taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ti jīvasarīrānaṃ anaññatāpañhe yassa yena anaññatā coditā , so eva paramatthato nupalabbhatīti ca jhānattayassa metteyyatākittanasadisoti abyākātabbatāya ṭhapanīyo vutto .
Evarūpo hi pañho tidhā avissajjanīyattā byākaraṇaṃ akatvā ṭhapetabbo .
Tiṭṭhati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti ṭhānaṃ , kāraṇanti āha ‘‘ kāraṇākāraṇe ’’ ti .
Yuttena kāraṇenāti anurūpena kāraṇena .
Pahotīti niggaṇhituṃ samattho hoti .
Sassatavādibhāvameva dīpetīti attanā gahite ucchedavāde dosaṃ disvā attanopi sassatavādibhāvameva
V2.153 dīpeti .Puggalavādimhīti iminā vacchakuttiyavādiṃ dasseti .
Pañhaṃ pucchantehi paṭipajjitabbā paṭipadā pañhapucchanakānaṃ vattaṃ .
Paṭicaratīti paṭicchādanavasena carati pavattati .
Paṭicchādanattho eva vā caratisaddo anekatthattā dhātūnanti āha ‘‘ paṭicchādetī ’’ ti .
Aññenaññan ti pana paṭicchādanākāradassananti āha ‘‘ aññena vacanenā ’’ tiādi .
Tattha aññena vacanenāti yaṃ codakena cuditakassa dosavibhāvanaṃ vacanaṃ vuttaṃ , taṃ tato aññena vacanena paṭicchādeti .
Yo hi ‘‘ āpattiṃ āpannosī ’’ ti vutte ‘‘ ko āpanno , kiṃ āpanno , kismiṃ āpanno , kaṃ bhaṇatha , kiṃ bhaṇathā ’’ ti vadati .
‘‘ Evarūpaṃ kiñci tayā diṭṭhan ’’ ti vutte ‘‘ na suṇāmī ’’ ti sotaṃ vā upaneti , ayaṃ aññenaññaṃ paṭicarati nāma .
‘‘ Ko āpanno ’’ tiādinā hi codanaṃ avissajjetvāva vikkhepāpajjanaṃ aññenaññaṃ
M2.169 paṭicaraṇaṃ , bahiddhā kathāpanāmanaṃ vissajjetvāti ayametesaṃ viseso .Tenevāha ‘‘ āgantukakathaṃ otārento ’’ tiādi .
Tattha apanāmetīti vikkhepeti .
Tatrāti tasmiṃ bahiddhākathāya apanāmane .
Upanisīdati phalaṃ etthāti kāraṇaṃ upanisā , upecca nissayatīti vā upanisā , saha upanisāyāti saupanisoti āha ‘‘ saupanissayo sapaccayo ’’ ti .
Ohitasototi anaññavihitattā dhammassavanāya apanāmitasoto .
Tato eva tadatthaṃ ṭhapitasoto .
Kusaladhamman ti ariyamaggo adhippetoti āha ‘‘ ariyamaggan ’’ ti .
Kathāvatthusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .