6. Paṭhamasikkhāsuttavaṇṇanā
87. Chaṭṭhe samattakārīti anūnena paripūrena ākārena samannāgato .
Sikkhāpadānaṃ khuddānukhuddakattaṃ apekkhāsiddhanti āha ‘‘ tatrāpi saṅghādisesaṃ khuddakan ’’ tiādi .
Aṅguttaramahānikāyavaḷañjanakaācariyāti aṅguttaranikāyaṃ pariharantā ācariyā , aṅguttarabhāṇakāti vuttaṃ hoti .
Lokavajjaṃ nāpajjati lokavajjasikkhāpadānaṃ vītikkamasādhakassa kilesagahanassa sabbaso pahīnattā .
Paṇṇattivajjameva āpajjati paṇṇattivītikkamaṃ vā ajānatopi āpattisambhavato .
Cittena āpajjanto rūpiyappaṭiggahaṇaṃ āpajjatīti upanikkhittasādiyena āpajjati .
Brahmacariyassa ādibhūtāni ādibrahmacariyāni , tāni eva ādibrahmacariyakāni yathā ‘‘ vinayo eva venayiko ’’ ti āha ‘‘ maggabrahmacariyassā ’’ tiādi .
Cattāri mahāsīlasikkhāpadānīti cattāri pārājikāni sandhāya
M2.187 vadati .Paṭipakkhadhammānaṃ anavasesato savanato paggharaṇato soto , ariyamaggoti āha ‘‘ sotasaṅkhātena maggenā ’’ ti .
Vinipāteti virūpaṃ sadukkhaṃ saupāyāsaṃ nipātetīti vinipāto , apāyadukkhe khipanako .
Dhammoti sabhāvo .
Nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo , na attānaṃ apāyesu vinipātanasabhāvoti vuttaṃ hoti .
Kasmā ?
Ye dhammā apāyagamanīyā , tesaṃ pahīnattā .
Tenāha ‘‘ avinipātadhammoti catūsu apāyesu apatanasabhāvo ’’ ti .
Tattha apatanasabhāvoti anuppajjanasabhāvo .
Sotāpattimagganiyāmena
V2.170 niyatoti uparimaggādhigamassa avassaṃbhāvībhāvato niyato .Tenevāha ‘‘ sambodhiparāyaṇo ’’ ti .
Heṭṭhimantato sattamabhavato upari anuppajjanadhammatāya vā niyato .
Sambujjhatīti sambodhi , ariyamaggo .
So pana paṭhamamaggassa adhigatattā avasiṭṭho ca adhigantabbabhāvena icchitabboti uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi paraṃ ayanaṃ parā gati assāti sambodhiparāyaṇo .
Tenāha ‘‘ uparimaggattayasambodhiparāyaṇo ’’ ti .
Tanubhāvāti pariyuṭṭhānamandatāya ca kadāci karahaci uppattiyā ca tanubhāvena .
Tanuttañhi dvīhi kāraṇehi veditabbaṃ adhiccuppattiyā ca pariyuṭṭhānamandatāya ca .
Sakadāgāmissa hi vaṭṭānusārimahājanassa viya kilesā abhiṇhaṃ na uppajjanti , kadāci karahaci uppajjanti viraḷākārā hutvā viraḷavāpite khette aṅkurā viya .
Uppajjamānāpi ca vaṭṭānusārimahājanasseva maddantā pharantā chādentā andhakāraṃ karontā na uppajjanti , mandamandā uppajjanti tanukākārā hutvā abbhapaṭalamiva makkhikāpattamiva ca .
Tattha keci therā bhaṇanti ‘‘ sakadāgāmissa kilesā kiñcāpi cirena uppajjanti , bahalāva uppajjanti .
Tathā hissa puttā ca dhītaro ca dissantī ’’ ti .
Etaṃ pana appamāṇaṃ .
Puttadhītaro hi aṅgapaccaṅgaparāmasanamattenapi hontīti .
Dvīhiyeva kāraṇehissa kilesānaṃ tanuttaṃ veditabbaṃ adhiccuppattiyā ca pariyuṭṭhānamandatāya cāti .
Heṭṭhābhāgiyānan ti ettha heṭṭhāti mahaggatabhūmito heṭṭhā , kāmabhūmiyanti attho .
Tesaṃ paccayabhāvena heṭṭhābhāgassa hitāti heṭṭhābhāgiyā , tesaṃ heṭṭhābhāgiyānaṃ , heṭṭhābhāgassa kāmabhavassa paccayabhāvena gahitānanti attho .
Saṃyojenti bandhanti khandhagatibhavādīhi
M2.188 khandhagatibhavādayo , kammaṃ vā phalenāti saṃyojanānīti āha ‘‘ saṃyojanānanti bandhanānan ’’ ti .Asamucchinnarāgādikassa hi etarahi khandhādīnaṃ āyatiṃ khandhādīhi sambandho , samucchinnarāgādikassa pana taṃ natthi , katānampi kammānaṃ asamatthabhāvāpattito rāgādīnaṃ anvayato byatirekato ca saṃyojanaṭṭho siddho .
Parikkhayenāti samucchedena .
Opapātikoti upapātikayoniko upapatane sādhukārī .
Sesayonipaṭikkhepavacanametaṃ .
Tena gabbhavāsadukkhābhāvamāha .
Tattha parinibbāyīti iminā sesadukkhābhāvaṃ .
Tattha parinibbāyitā cassa kāmaloke khandhabījassa apunāgamanavasenevāti dassetuṃ ‘‘ anāvattidhammo ’’ ti vuttaṃ .
Upariyevāti brahmalokeyeva .
Anāvattidhammoti tato brahmalokā punappunaṃ paṭisandhivasena na āvattanadhammo .
Tenāha ‘‘ yonigativasena anāgamanadhammo ’’ ti .
Padesaṃ
V2.171 padesakārī ārādhetīti sīlakkhandhādīnaṃ pāripūriyā ekadesabhūtaṃ heṭṭhimamaggattayaṃ padeso , taṃ karonto padesaṃ ekadesabhūtaṃ heṭṭhimaṃ phalattayameva ārādheti , nipphādetīti attho .Tenāha ‘‘ padesakārī puggalo nāma sotāpanno ’’ tiādi .
Paripūraṃ paripūrakārīti sīlakkhandhādīhi saddhindriyādīhi ca parito pūraṇena paripūrasaṅkhātaṃ arahattamaggaṃ karonto nibbattento paripūraṃ arahattaphalaṃ ārādheti , nipphādetīti attho .
Tenāha ‘‘ paripūrakārī nāma arahā ’’ tiādi .
Paṭhamasikkhāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .