3. Gotamakacetiyasuttavaṇṇanā
126. Tatiye sambahulāti pañcasatamattā .
Pañcasatā kira brāhmaṇā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū aparabhāge bhagavato dhammadesanaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ passamānā bhagavato santike pabbajitvā na cirasseva sabbaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhitvā pariyattiṃ nissāya mānaṃ uppādesuṃ –
‘‘ yaṃ yaṃ bhagavā katheti , taṃ taṃ mayaṃ khippameva jānāma .
Bhagavā hi itthiliṅgādīni tīṇi liṅgāni , nāmādīni cattāri padāni , paṭhamādayo satta vibhattiyo muñcitvā na kiñci katheti , evaṃ kathite ca amhākaṃ gaṇṭhipadaṃ nāma natthī ’’ ti , te bhagavati agāravā hutvā tato paṭṭhāya bhagavato upaṭṭhānampi dhammassavanampi abhiṇhaṃ na gacchanti .
Te sandhāya vuttaṃ ‘‘ sambahulā kira brāhmaṇapabbajitā … pe … dhammassavanaṃ na gacchantī ’’ ti .
Mukhapaṭiññaṃ gahetvāti ‘‘ saccaṃ kira tumhe , bhikkhave ’’ tiādinā tamatthaṃ paṭipucchitvā ‘‘ saccaṃ bhagavā ’’ ti tehi bhikkhūhi vuttaṃ paṭivacanaṃ gahetvā .
Tañhi attano mukheneva paṭiññātattā ‘‘ mukhapaṭiññā ’’ ti vuccati .
Neva
M2.210 āgataṭṭhānaṃ na gataṭṭhānaṃ addasaṃsu .Kasmā ?
Aññāṇato .
Te kira tassa suttassa atthaṃ na jāniṃsu .
Tesañhi tasmiṃ samaye vicitranayaṃ desanāvilāsayuttampi taṃ suttaṃ ghanaputhulena dussapaṭṭena mukhaṃ baddhaṃ katvā purato ṭhapitamanuññabhojanaṃ viya ahosi .
Nanu ca bhagavā attanā desitaṃ dhammaṃ pare ñāpetuṃ kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkheyyāni pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ patto , so kasmā yathā te na jānanti , tathā desetīti ?
Tesaṃ mānabhañjanatthaṃ .
Bhagavā hi ‘‘ abhabbā ime imaṃ mānakhilaṃ anupahacca maggaṃ vā phalaṃ vā sacchikātun ’’ ti tesaṃ sutapariyattiṃ nissāya uppannaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā desanākusalo mānabhañjanatthaṃ ‘‘ sabbadhammamūlapariyāyan ’’ tiādinā mūlapariyāyasuttaṃ ( ma . ni .1.1) abhāsi .
Sammāsambuddho
V2.191 ‘‘ mayhaṃ kathā niyyātī ’’ ti mukhasampattameva kathetīti cintayiṃsūti idaṃ aṅguttarabhāṇakānaṃ vaḷañjanakatantinīhārena vuttaṃ .Majjhimabhāṇakā pana evaṃ vadanti – evaṃ mānabhañjanatthaṃ desitañca pana taṃ suttaṃ sutvā te bhikkhū ‘‘ taṃyeva kira pathaviṃ diṭṭhigatiko sañjānāti , sekhopi arahāpi tathāgatopi abhijānāti , ki nāmidaṃ kathaṃ nāmidan ’’ ti cintentā ‘‘ pubbe mayaṃ bhagavatā kathitaṃ yaṃkiñci khippameva jānāma , idāni panimassa mūlapariyāyassa antaṃ vā koṭiṃ vā na jānāma na passāma , aho buddhā nāma appameyyā atulā ’’ ti uddhatadāṭhā viya sappā nimmadā hutvā buddhūpaṭṭhānañca dhammassavanañca sakkaccaṃ agamaṃsu .
Tena samayena dhammasabhāyaṃ sannisinnā bhikkhū ‘‘ aho buddhānaṃ ānubhāvo , te nāmabrāhmaṇapabbajitā tathā mānamadamattā bhagavatā mūlapariyāyadesanāya nihatamānā katā ’’ ti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ .
Taṃ sutvā bhagavā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi ahaṃ evaṃ ime mānapaggahitasīse carante nihatamāne akāsin ’’ ti vatvā atītaṃ āharanto ‘‘ bhūtapubbaṃ , bhikkhave , aññataro disāpāmokkho brāhmaṇo bārāṇasiyaṃ paṭivasati tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇṭukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo , so pañcamattāni māṇavakasatāni mante vāceti .
Paṇḍitamāṇavakā bahuñca gaṇhanti lahuñca , suṭṭhu ca upadhārentī ’’ tiādinā jātakaṃ kathesi .
Taṃ
M2.211 sutvā te bhikkhū ‘‘ pubbepi mayaṃ māneneva upahatā ’’ ti bhiyyosomattāya nihatamānā hutvā attano upakārakammaṭṭhānaparāyaṇā ahesuṃ .Tato bhagavā ekaṃ samayaṃ janapadacārikaṃ caranto vesāliṃ patvā gotamake cetiye viharanto imesaṃ pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ ñāṇaparipākaṃ viditvā idaṃ gotamakasuttaṃ kathesi .
Idañca suttaṃ sutvā te pañcasatā bhikkhū tasmiṃyeva āsane saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsūti .
Abhiññāyāti kusalādibhedaṃ khandhādibhedañca desetabbaṃ dhammaṃ , veneyyānañca āsayānusayacariyādhimuttiādibhedaṃ , tassa ca nesaṃ desetabbappakāraṃ yāthāvato abhijānitvāti attho .
Ime pañcakkhandhā dvādasāyatanānītiādi panettha nidassanamattaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Sappaccayan ti sakāraṇaṃ , veneyyānaṃ ajjhāsayena vā pucchāya vā aṭṭhuppattiyā vā sanimittaṃ hetūdāharaṇasahitañcāti attho .
Rāgādīnaṃ paṭiharaṇaṃ paṭihāriyaṃ , tadeva pāṭihāriyaṃ , saha pāṭihāriyenāti sappāṭihāriyaṃ .
Rāgādippaṭisedhanavaseneva hi satthā dhammaṃ deseti .
Tenāha ‘‘ paccanīkapaṭiharaṇena sappāṭihāriyameva katvā ’’ ti .
Apare pana ‘‘ yathārahaṃ iddhiādesanānusāsanipāṭihāriyasahitan ’’ ti
V2.192 vadanti anusāsanipāṭihāriyarahitā desanā natthīti katvā .Sesamettha uttānameva .
Gotamakacetiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .