Issues
Select Version
Tikanipāta-ṭīkā
Tikanipāta-ṭīkā

3. Gotamakacetiyasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Gotamakacetiyasuttavaṇṇanā

126. Tatiye sambahulāti pañcasatamattā .
Pañcasatā kira brāhmaṇā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū aparabhāge bhagavato dhammadesanaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ passamānā bhagavato santike pabbajitvā na cirasseva sabbaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhitvā pariyattiṃ nissāya mānaṃ uppādesuṃ –
‘‘ yaṃ yaṃ bhagavā katheti , taṃ taṃ mayaṃ khippameva jānāma .
Bhagavā hi itthiliṅgādīni tīṇi liṅgāni , nāmādīni cattāri padāni , paṭhamādayo satta vibhattiyo muñcitvā na kiñci katheti , evaṃ kathite ca amhākaṃ gaṇṭhipadaṃ nāma natthī ’’ ti , te bhagavati agāravā hutvā tato paṭṭhāya bhagavato upaṭṭhānampi dhammassavanampi abhiṇhaṃ na gacchanti .
Te sandhāya vuttaṃ ‘‘ sambahulā kira brāhmaṇapabbajitā … pe … dhammassavanaṃ na gacchantī ’’ ti .
Mukhapaṭiññaṃ gahetvāti ‘‘ saccaṃ kira tumhe , bhikkhave ’’ tiādinā tamatthaṃ paṭipucchitvā ‘‘ saccaṃ bhagavā ’’ ti tehi bhikkhūhi vuttaṃ paṭivacanaṃ gahetvā .
Tañhi attano mukheneva paṭiññātattā ‘‘ mukhapaṭiññā ’’ ti vuccati .
NevaM2.210 āgataṭṭhānaṃ na gataṭṭhānaṃ addasaṃsu .
Kasmā ?
Aññāṇato .
Te kira tassa suttassa atthaṃ na jāniṃsu .
Tesañhi tasmiṃ samaye vicitranayaṃ desanāvilāsayuttampi taṃ suttaṃ ghanaputhulena dussapaṭṭena mukhaṃ baddhaṃ katvā purato ṭhapitamanuññabhojanaṃ viya ahosi .
Nanu ca bhagavā attanā desitaṃ dhammaṃ pare ñāpetuṃ kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkheyyāni pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ patto , so kasmā yathā te na jānanti , tathā desetīti ?
Tesaṃ mānabhañjanatthaṃ .
Bhagavā hi ‘‘ abhabbā ime imaṃ mānakhilaṃ anupahacca maggaṃ vā phalaṃ vā sacchikātun ’’ ti tesaṃ sutapariyattiṃ nissāya uppannaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā desanākusalo mānabhañjanatthaṃ ‘‘ sabbadhammamūlapariyāyan ’’ tiādinā mūlapariyāyasuttaṃ ( ma . ni .1.1) abhāsi .
SammāsambuddhoV2.191 ‘‘ mayhaṃ kathā niyyātī ’’ ti mukhasampattameva kathetīti cintayiṃsūti idaṃ aṅguttarabhāṇakānaṃ vaḷañjanakatantinīhārena vuttaṃ .
Majjhimabhāṇakā pana evaṃ vadanti – evaṃ mānabhañjanatthaṃ desitañca pana taṃ suttaṃ sutvā te bhikkhū ‘‘ taṃyeva kira pathaviṃ diṭṭhigatiko sañjānāti , sekhopi arahāpi tathāgatopi abhijānāti , ki nāmidaṃ kathaṃ nāmidan ’’ ti cintentā ‘‘ pubbe mayaṃ bhagavatā kathitaṃ yaṃkiñci khippameva jānāma , idāni panimassa mūlapariyāyassa antaṃ vā koṭiṃ vā na jānāma na passāma , aho buddhā nāma appameyyā atulā ’’ ti uddhatadāṭhā viya sappā nimmadā hutvā buddhūpaṭṭhānañca dhammassavanañca sakkaccaṃ agamaṃsu .
Tena samayena dhammasabhāyaṃ sannisinnā bhikkhū ‘‘ aho buddhānaṃ ānubhāvo , te nāmabrāhmaṇapabbajitā tathā mānamadamattā bhagavatā mūlapariyāyadesanāya nihatamānā katā ’’ ti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ .
Taṃ sutvā bhagavā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi ahaṃ evaṃ ime mānapaggahitasīse carante nihatamāne akāsin ’’ ti vatvā atītaṃ āharanto ‘‘ bhūtapubbaṃ , bhikkhave , aññataro disāpāmokkho brāhmaṇo bārāṇasiyaṃ paṭivasati tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇṭukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo , so pañcamattāni māṇavakasatāni mante vāceti .
Paṇḍitamāṇavakā bahuñca gaṇhanti lahuñca , suṭṭhu ca upadhārentī ’’ tiādinā jātakaṃ kathesi .
TaṃM2.211 sutvā te bhikkhū ‘‘ pubbepi mayaṃ māneneva upahatā ’’ ti bhiyyosomattāya nihatamānā hutvā attano upakārakammaṭṭhānaparāyaṇā ahesuṃ .
Tato bhagavā ekaṃ samayaṃ janapadacārikaṃ caranto vesāliṃ patvā gotamake cetiye viharanto imesaṃ pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ ñāṇaparipākaṃ viditvā idaṃ gotamakasuttaṃ kathesi .
Idañca suttaṃ sutvā te pañcasatā bhikkhū tasmiṃyeva āsane saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsūti .
Abhiññāyāti kusalādibhedaṃ khandhādibhedañca desetabbaṃ dhammaṃ , veneyyānañca āsayānusayacariyādhimuttiādibhedaṃ , tassa ca nesaṃ desetabbappakāraṃ yāthāvato abhijānitvāti attho .
Ime pañcakkhandhā dvādasāyatanānītiādi panettha nidassanamattaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Sappaccayan ti sakāraṇaṃ , veneyyānaṃ ajjhāsayena vā pucchāya vā aṭṭhuppattiyā vā sanimittaṃ hetūdāharaṇasahitañcāti attho .
Rāgādīnaṃ paṭiharaṇaṃ paṭihāriyaṃ , tadeva pāṭihāriyaṃ , saha pāṭihāriyenāti sappāṭihāriyaṃ .
Rāgādippaṭisedhanavaseneva hi satthā dhammaṃ deseti .
Tenāha ‘‘ paccanīkapaṭiharaṇena sappāṭihāriyameva katvā ’’ ti .
Apare pana ‘‘ yathārahaṃ iddhiādesanānusāsanipāṭihāriyasahitan ’’ tiV2.192 vadanti anusāsanipāṭihāriyarahitā desanā natthīti katvā .
Sesamettha uttānameva .
Gotamakacetiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .