7-10.Dutiyasikkhāsuttādivaṇṇanā
88-91.
Sattame kulā kulaṃ gamanakoti kulato kulaṃ gacchanto .
Dve vā tayo vā bhaveti devamanussavasena dve vā tayo vā bhave .
Missakabhavavasena hetaṃ vuttaṃ .
Desanāmattameva cetaṃ ‘‘ dve vā tīṇi vā ’’ ti .
Yāva chaṭṭhabhavā saṃsarantopi kolaṃkolova hoti .
Tenevāha ‘‘ ayañhi dve vā bhave … pe … evamettha vikappo daṭṭhabbo ’’ ti .
Uḷārakulavacano vā ettha kulasaddo , kulato kulaṃ gacchatīti
M2.189 kolaṃkolo .Sotāpattiphalasacchikiriyato paṭṭhāya hi nīcakule uppatti nāma natthi , mahābhogakulesu eva nibbattatīti attho .
Kevalo hi kulasaddo mahākulameva vadati ‘‘ kulaputto ’’ tiādīsu viya .
Ekabījīti ettha khandhabījaṃ nāma kathitaṃ , khandhabījan ti ca paṭisandhiviññāṇaṃ vuccati .
Yassa hi sotāpannassa ekaṃ khandhabījaṃ atthi , ekaṃ bhavaggahaṇaṃ , so ekabījī nāma .
Tenāha ‘‘ ekasseva bhavassa bījaṃ etassa atthīti ekabījī ’’ ti .
‘‘ Mānusakaṃ bhavan ’’ ti idaṃ panettha desanāmattameva ,‘‘ devabhavaṃ nibbattetī ’’ tipi pana vattuṃ vaṭṭatiyeva .
Uddhaṃvāhibhāvena uddhamassa taṇhāsotaṃ vaṭṭasotaṃ vāti uddhaṃsoto , uddhaṃ vā gantvā paṭilabhitabbato uddhamassa maggasotanti uddhaṃsoto .
Paṭisandhivasena akaniṭṭhabhavaṃ gacchatīti akaniṭṭhagāmī .
Yattha katthacīti avihādīsu yattha katthaci .
Sappayogenāti vipassanāñāṇābhisaṅkhārasaṅkhātena payogena saha , mahatā vipassanāpayogenāti attho .
Upahaccāti etassa upagantvāti attho .
Tena vemajjhātikkamo kālakiriyāpagamanañca saṅgahitaṃ hoti , tasmā āyuvemajjhaṃ atikkamitvā parinibbāyanto upahaccaparinibbāyī nāma hotīti āha ‘‘ yo pana kappasahassāyukesu avihesū ’’ tiādi .
So tividho hotīti ñāṇassa tikkhamajjhamudubhāvena tividho hoti .
Tenāha ‘‘ kappasahassāyukesū ’’ tiādi .
Saddhādhurena
V2.172 abhinivisitvāti ‘‘ sace saddhāya sakkā nibbattetuṃ , nibbattessāmi lokuttaramaggan ’’ ti evaṃ saddhādhuravasena abhinivisitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā .Paññādhurena abhiniviṭṭhoti ‘‘ sace paññāya sakkā , nibbattessāmi lokuttaramaggan ’’ ti evaṃ paññādhuraṃ katvā abhiniviṭṭho .
Yathāvuttameva aṭṭhavidhattaṃ kolaṃkolasattakkhattuparamesu atidisanto ‘‘ tathā kolaṃkolā sattakkhattuparamā cā ’’ ti āha .
Vuttanayeneva aṭṭha kolaṃkolā , aṭṭha sattakkhattuparamāti vuttaṃ hoti .
Tattha sattakkhattuṃ paramā bhavūpapatti attabhāvaggahaṇaṃ assa , tato paraṃ aṭṭhamaṃ bhavaṃ nādiyatīti sattakkhattuparamo .
Bhagavatā gahitanāmavaseneva cetāni ariyāya jātiyā jātānaṃ tesaṃ nāmāni jātāni kumārānaṃ mātāpitūhi gahitanāmāni viya .
Ettakañhi ṭhānaṃ gato
M2.190 ekabījī nāma hoti , ettakaṃ kolaṃkolo , ettakaṃ sattakkhattuparamoti bhagavatā etesaṃ nāmaṃ gahitaṃ .Niyamato pana ayaṃ ekabījī , ayaṃ kolaṃkolo , ayaṃ sattakkhattuparamoti natthi .
Ko pana nesaṃ etaṃ pabhedaṃ niyametīti ?
Keci tāva therā ‘‘ pubbahetu niyametī ’’ ti vadanti , keci paṭhamamaggo , keci upari tayo maggā , keci tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanāti .
Tattha ‘‘ pubbahetu niyametī ’’ ti vāde paṭhamamaggassa upanissayo kato nāma hoti ,‘‘ upari tayo maggā nirupanissayā uppannā ’’ ti vacanaṃ āpajjati .
‘‘ Paṭhamamaggo niyamehī ’’ ti vāde upari tiṇṇaṃ maggānaṃ niratthakatā āpajjati .
‘‘ Upari tayo maggā niyamentī ’’ ti vāde paṭhamamagge anuppanneyeva upari tayo maggā uppannāti āpajjatīti .
‘‘ Tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā niyametī ’’ ti vādo pana yujjati .
Sace hi upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā balavatī hoti , ekabījī nāma hoti , tato mandatarāya kolaṃkolo , tato mandatarāya sattakkhattuparamoti .
Ekacco hi sotāpanno vaṭṭajjhāsayo hoti vaṭṭābhirato , punappunaṃ vaṭṭasmiṃyeva carati sandissati .
Anāthapiṇḍiko seṭṭhi , visākhā upāsikā , cūḷarathamahārathā devaputtā , anekavaṇṇo devaputto , sakko devarājā , nāgadatto devaputtoti ime hi ettakā janā vaṭṭajjhāsayā vaṭṭābhiratā ādito paṭṭhāya cha devaloke sodhetvā akaniṭṭhe ṭhatvā parinibbāyissanti , ime idha na gahitā .
Na kevalañcimeva , yopi manussesuyeva sattakkhattuṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti , yopi devaloke nibbatto devesuyeva sattakkhattuṃ aparāparaṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti .
Imepi idha na gahitā , kālena deve , kālena manusse saṃsaritvā
V2.173 pana arahattaṃ pāpuṇantova idha gahito , tasmā ‘‘ sattakkhattuparamo ’’ ti idaṃ idhaṭṭhakavokiṇṇabhavūpapattikasukkhavipassakassa nāmaṃ kathitanti veditabbaṃ .‘‘ Sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā ’’ ti ( pu . pa .34) vacanato pañcasu sakadāgāmīsu cattāro vajjetvā ekova gahito .
Ekacco hi idha sakadāgāmiphalaṃ patvā idheva parinibbāyati , ekacco idha patvā devaloke parinibbāyati
M2.191 , ekacco devaloke patvā tattheva parinibbāyati , ekacco devaloke patvā idhūpapajjitvā parinibbāyati .Ime cattāropi idha na gahitā .
Yo pana idha patvā devaloke yāvatāyukaṃ vasitvā puna idhūpapajjitvā parinibbāyissati , ayaṃ ekova idha gahitoti veditabbo .
Idāni tassa pabhedaṃ dassento ‘‘ tīsu pana vimokkhesū ’’ tiādimāha .
Imassa pana sakadāgāmino ekabījinā saddhiṃ kiṃ nānākaraṇanti ?
Ekabījissa ekāva paṭisandhi , sakadāgāmissa dve paṭisandhiyo , idaṃ tesaṃ nānākaraṇaṃ .
Suññatavimokkhena vimuttakhīṇāsavo paṭipadāvasena catubbidho hoti , tathā animittaappaṇihitavimokkhehīti evaṃ dvādasa arahantā hontīti āha ‘‘ yathā pana sakadāgāmino , tatheva arahanto dvādasa veditabbā ’’ ti .
Aṭṭhamanavamadasamāni uttānatthāneva .
Dutiyasikkhāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .