1. Bālavaggo
1. Bhayasuttavaṇṇanā
1. Tikanipātassa
M2.75V2.69 paṭhame bhayan ti bhīti cetaso byadhoti āha ‘‘ cittutrāso ’’ ti .Upaddavoti antarāyo .
Tassa pana vikkhepakāraṇattā vuttaṃ ‘‘ anekaggatākāro ’’ ti .
Upasaggoti upasajjanaṃ , devatopapīḷādinā appaṭikāravighātāpatti .
Sā pana yasmā paṭikārābhāvena vihaññamānassa kiñci kātuṃ asamatthassa osīdanakāraṇaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ tattha tattha lagganākāro ’’ ti .
Yathāvutte divase anāgacchantesūti vañcetvā āgantuṃ niyamitadivase anāgacchantesu .
Dvāre aggiṃ datvāti bahi anikkhamanatthāya dvāre aggiṃ datvā .
Naḷehi
V2.70 channapaṭicchannāti naḷehi tiṇacchadanasaṅkhepena upari chādetvā tehiyeva dārukuṭikaniyāmena paritopi chāditā .Eseva nayoti iminā tiṇehi channataṃ sesasambhārānaṃ rukkhamayatañca atidisati .
Vidhavaputteti antabhāvopalakkhaṇaṃ .
Te hi nippitikā avinītā asaṃyatā yaṃ kiñci kārino .
Sesamettha uttānameva .
Bhayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Lakkhaṇasuttavaṇṇanā
2. Dutiye lakkhīyati bālo ayanti ñāyati etenāti lakkhaṇaṃ , kammaṃ lakkhaṇametassāti kammalakkhaṇoti āha ‘‘ kāyadvārādipavattaṃ kamman ’’ tiādi .
Apadīyanti dosā etena rakkhīyanti , lūyanti chijjanti vāti apadānaṃ , sattānaṃ sammā , micchā vā pavattappayogo .
Tena sobhatīti apadānasobhanī
M2.76 .Tenāha ‘‘ paññā nāmā ’’ tiādi .
Attano caritenevāti attano cariyāya eva .
Sesamettha uttānameva .
Lakkhaṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3-4.Cintīsuttādivaṇṇanā
3-4.
Tatiye etehīti duccintitacintitādīhi .
Etena lakkhaṇasaddassa saraṇatthatamāha .
Tānevāti lakkhaṇāni eva .
Assāti bālassa .
Bālo ayanti nimīyati sañjānīyati etehīti bālanimittāni .
Apadānaṃ vuccati , vikhyātaṃ kammaṃ , duccintitacintitādīni ca bāle vikhyātāni asādhāraṇabhāvena .
Tasmā ‘‘ bālassa apadānānī ’’ ti .
Abhijjhādīhi duṭṭhaṃ dūsitaṃ cintitaṃ duccintitaṃ , taṃ cintetīti duccintitacintī .
Lobhādīhi duṭṭhaṃ bhāsitaṃ musāvādādiṃ bhāsatīti dubbhāsitabhāsī .
Tesaṃyeva vasena kattabbato dukkaṭakammaṃ pāṇātipātādiṃ karotīti dukkaṭakammakārī .
Tenāha ‘‘ cintayanto ’’ tiādi .
Vuttānusārenāti ‘‘ bālo ayan ’’ tiādinā vuttassa atthavacanassa ‘‘ paṇḍito ayanti etehi lakkhīyatī ’’ tiādinā anussaraṇena .
Manosucaritādīnaṃ vasenāti ‘‘ cintayanto anabhijjhābyāpādasammādassanavasena
V2.71 sucintitameva cintetī ’’ tiādinā manosucaritādīnaṃ tiṇṇaṃ sucaritānaṃ vasena yojetabbāni .Catutthaṃ vuttanayattā uttānatthameva .
Cintīsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
5-10.Ayonisosuttādivaṇṇanā
5-10.
Pañcame kati nu kho anussatiṭṭhānānītiādi chakke āvi bhavissatīti .
Evaṃ cintitan ti ayoniso cintitaṃ .
Apañhameva pañhanti kathesīti apañhameva pañho ayanti maññamāno vissajjesi .
Dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ aparihāpetvāti –
‘‘ Sithilaṃ
M2.77 dhanitañca dīgharassaṃ , garukaṃ lahukañca niggahītaṃ ;Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ , dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo ’’ ti .( dī . ni . aṭṭha .1.190; ma . ni . aṭṭha .2.291; pari . aṭṭha .485; vi . saṅga . aṭṭha .252)–
Evaṃ vuttaṃ dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ aparihāpetvā .
Tattha ṭhānakaraṇāni sithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ sithilaṃ , tāniyeva dhanitāni asithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ dhanitaṃ .
Dvimattakālaṃ dīghaṃ , ekamattakālaṃ rassaṃ .
Garukan ti dīghameva , yaṃ vā ‘‘ āyasmato buddharakkhitattherassā ’’ ti saṃyogaparaṃ katvā vuccati , lahukan ti rassameva , yaṃ vā ‘‘ āyasmato buddharakkhitatherassā ’’ ti evaṃ visaṃyogaparaṃ katvā vuccati .
Niggahītan ti yaṃ karaṇāni niggahetvā avissajjetvā avivaṭena mukhena sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ .
Sambandhan ti yaṃ parapadena sambandhitvā ‘‘ tuṇhassā ’’ ti vuccati .
Vavatthitan ti yaṃ parapadena asambandhaṃ katvā vicchinditvā ‘‘ tuṇhī assā ’’ ti vuccati .
Vimuttan ti yaṃ karaṇāni aniggahetvā vissajjetvā vivaṭena mukhena sānunāsikaṃ akatvā vuccati .
Dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedoti evaṃ sithilādivasena byañjanabuddhiyā akkharuppādakacittassa dasappakārena pabhedo .
Sabbāni hi akkharāni cittasamuṭṭhānāni yathādhippetatthabyañjanato byañjanāni ca .
‘‘ Aṭṭhānaṃ
V2.72 kho etaṃ , āvuso sāriputtā ’’ tiādi pañcake āvi bhavissati .‘‘ Kati nu kho , ānanda , anussatiṭṭhānānī ’’ tiādi pana chakke āvi bhavissati .
Chaṭṭhādīsu natthi vattabbaṃ .
Ayonisosuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Bālavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .