Soṇakuṭikaṇṇattheravatthu
206. Aṭṭhame kuṭikaṇṇoti vuccatīti ‘‘ koṭikaṇṇo ’’ ti vattabbe ‘‘ kuṭikaṇṇo ’’ ti voharīyati .
Kulaghare bhavā kulagharikā .
Sā kira avantiraṭṭhe kulaghare mahāvibhavassa seṭṭhissa bhariyā .
Dasabalassa dhammakathaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya cintesīti idaṃ aṅguttarabhāṇakānaṃ matena vuttaṃ .
Suttanipātaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamma dhammadesanaṃ assosi , na ca kañci visesaṃ adhigañchi .
Kasmā ?
So hi dhammaṃ suṇanto hemavataṃ anussaritvā ‘ āgato nu kho me sahāyako , no ’ ti disādisaṃ oloketvā taṃ apassanto ‘ vañcito me sahāyo , yo evaṃ vicittappaṭibhānaṃ bhagavato desanaṃ na suṇātī ’ ti vikkhittacitto ahosī ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā paṭisandhijātiabhinikkhamanabodhiparinibbānesveva dvattiṃsa pubbanimittāni hutvāva paṭivigacchanti , na ciraṭṭhitikāni honti , dhammacakkappavattane ( saṃ . ni .5.1081; paṭi . ma .2.30) pana tāni savisesāni hutvā cirataraṃ ṭhatvā nirujjhanti , tasmā vuttaṃ –
‘‘ tiyojanasahassaṃ himavantaṃ akālapupphitaṃ disvā ’’ tiādi .
Aggabalakāyāti sabbapurato gacchantā balakāyā .
Kena pupphitabhāvaṃ jānāsīti kena kāraṇena himavantassa pupphitabhāvaṃ jānāsīti , yena kāraṇena imaṃ akālapupphapāṭihāriyaṃ jātaṃ , taṃ jānāsīti vuttaṃ hoti .
Tassa pavattitabhāvan ti tassa dhammacakkassa bhagavatā pavattitabhāvaṃ .
Sadde nimittaṃ gaṇhīti sadde ākāraṃ sallakkhesi .
Tatoti ‘‘ ahaṃ ‘ etaṃ amatadhammaṃ tampi
M1.165 jānāpessāmī ’ ti tava santikaṃ āgatosmī ’’ ti yaṃ vuttaṃ , tadanantaranti attho .Sātāgiro
V1.151 hemavatassa buddhuppādaṃ kathetvā taṃ bhagavato santikaṃ ānetukāmo ‘‘ ajja pannaraso ’’ tiādigāthamāha .
Tattha ( su . ni . aṭṭha .1.153) ajjāti ayaṃ rattindivo pakkhagaṇanato pannaraso , upavasitabbato uposatho .
Tīsu vā uposathesu ajja pannaraso uposatho , na cātuddasiuposatho , na sāmaggīuposatho .
Divi bhavāni dibbāni , dibbāni ettha atthīti dibbāni .
Kāni tāni ?
Rūpāni .
Tañhi rattiṃ devānaṃ dasasahassilokadhātuto sannipatitānaṃ sarīravatthābharaṇavimānappabhāhi abbhādiupakkilesavirahitāya candappabhāya ca sakalajambudīpo alaṅkato ahosīti ativiya alaṅkato ca parivisuddhidevassa bhagavato sarīrappabhāya .
Tenāha –
‘‘ dibbā ratti upaṭṭhitā ’’ ti .
Evaṃ rattiguṇavaṇṇanāpadesenapi sahāyassa cittaṃ pasādaṃ janento buddhuppādaṃ kathetvā āha –
‘‘ anomanāmaṃ satthāraṃ , handa passāma gotaman ’’ ti .
Tattha anomehi alāmakehi sabbākāraparipūrehi guṇehi nāmaṃ assāti anomanāmo .
Tathā hissa ‘‘ bujjhitā saccānīti buddho , bodhetā pajāyāti buddho ’’ tiādinā ( mahāni .192; cūḷani . pārāyanatthutigāthāniddeso 97; paṭi . ma .1.162) nayena buddhoti anomehi guṇehi nāmaṃ .
‘‘ Bhaggarāgoti bhagavā , bhaggadosoti bhagavā ’’ tiādinā ( mahāni .84) nayena bhagavāti anomehi guṇehi nāmaṃ .
Esa nayo ‘‘ arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno ’’ tiādīsu .
Diṭṭhadhammikādiatthehi devamanusse anusāsati ‘‘ imaṃ pajahatha , imaṃ samādāya vattathā ’’ ti satthā .
Taṃ anomanāmaṃ satthāraṃ .
Handāti vacasāyatthe nipāto .
Passāmāti tena attānaṃ saha saṅgahetvā paccuppannabahuvacanaṃ .
Gotaman ti gotamagottaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ satthā , na satthā ’’ ti mā vimatiṃ akāsi , ekantabyavasito hutvāva ehi passāma gotamanti .Evaṃ vutte hemavato ‘‘ ayaṃ sātāgiro ‘ anomanāmaṃ satthāran ’ ti bhaṇanto tassa sabbaññutaṃ pakāseti , sabbaññuno ca dullabhā loke , sabbaññupaṭiññehi pūraṇādisadiseheva loko upadduto .
So pana yadi sabbaññū , addhā tādilakkhaṇaṃ patto bhavissati , tena evaṃ gahessāmī ’’ ti
M1.166 cintetvā tādilakkhaṇaṃ pucchanto āha –
‘‘ kacci mano ’’ tiādi .
Tattha kaccīti pucchā .
Manoti cittaṃ .
Supaṇihitoti suṭṭhu ṭhapito acalo asampavedhī .
Sabbesu bhūtesu sabbabhūtesu .
Tādinoti tādilakkhaṇaṃ pattasseva sato .
Pucchā eva vā ayaṃ ‘‘ so tava satthā sabbabhūtesu tādī , udāhu no ’’ ti .
Iṭṭhe aniṭṭhecāti evarūpe ārammaṇe .
Saṅkappāti vitakkā .
Vasīkatāti vasaṃ gamitā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ taṃ satthāraṃ vadasi , tassa te satthunoV1.152 kacci tādilakkhaṇaṃ sampattassa sato sabbabhūtesu mano supaṇihito , udāhu yāva paccayaṃ na labhati , tāva supaṇihito viya khāyati .
So vā te satthā kacci sabbabhūtesu sattesu tādī , udāhu no , ye ca iṭṭhāniṭṭhesu ārammaṇesu rāgadosavasena saṅkappā uppajjeyyuṃ , tyāssa kacci vasīkatā , udāhu kadāci tesampi vasena vattatīti .Tīṇi vassānīti soṇassa pabbajitadivasato paṭṭhāya tīṇi vassāni .
Tadā kira bhikkhū yebhuyyena majjhimadeseyeva vasiṃsu , tasmā tattha katipayā eva ahesuṃ .
Te ca ekasmiṃ nigame eko dveti evaṃ visuṃ visuṃ vasiṃsu , therānañca katipaye bhikkhū ānetvā aññesu ānīyamānesu pubbaṃ ānītā kenacideva karaṇīyena pakkamiṃsu , kañci kālaṃ āgametvā puna tesu ānīyamānesu itare pakkamiṃsu , evaṃ punappunaṃ ānayanena sannipāto cireneva ahosi , thero ca tadā ekavihārī ahosi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tīṇi vassāni gaṇaṃ pariyesitvā ’’ ti .
Tīṇi vassānīti ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .
Satthu adhippāyaṃ ñatvāti attano āṇāpaneneva ‘‘ iminā saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasitukāmo bhagavā ’’ ti satthu adhippāyaṃ jānitvā .
Bhagavā kira yena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasitukāmo , tassa senāsanapaññattiyaṃ ānandattheraṃ āṇāpeti .
Ajjhokāse vītināmetvāti ajjhokāse nisajjāya vītināmetvā .
Yasmā bhagavā āyasmato soṇassa samāpattisamāpajjanena paṭisanthāraṃ karonto sāvakasādhāraṇā sabbā samāpattiyo anulomappaṭilomaṃ samāpajjanto bahudeva rattiṃ ajjhokāse nisajjāya vītināmetvā pāde pakkhāletvā vihāraṃ pāvisi , tasmā āyasmāpi soṇo bhagavato adhippāyaṃ ñatvā tadanurūpaṃ sabbā tā samāpattiyo
M1.167 samāpajjanto bahudeva rattiṃ ajjhokāse nisajjāya vītināmetvā pāde pakkhāletvā vihāraṃ pāvisīti vadanti .
Pavisitvā ca bhagavatā anuññāto cīvaratirokaraṇiyaṃ katvā bhagavato pādapasse nisajjāya vītināmesi .Ajjhesīti āṇāpesi .
Paṭibhātu taṃ bhikkhu dhammo bhāsitun ti bhikkhu tuyhaṃ dhammo bhāsituṃ upaṭṭhātu , ñāṇamukhaṃ āgacchatu , yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ bhaṇāhīti attho .
Aṭṭhakavaggiyānīti aṭṭhakavaggabhūtāni kāmasuttā disoḷasasuttāni ( mahāni .1).
Suggahitoti sammā uggahito .
Sabbe vare yācīti vinayadharapañcamena gaṇena upasampadā dhuvanhānaṃ cammattharaṇaṃ gaṇaṅgaṇūpāhanaṃ cīvaravippavāsoti ime pañca vare yāci .
Sutte āgatamevāti udānapāḷiyaṃ āgatasuttaṃ sandhāya vadati .