Hatthakaāḷavakavatthu
251. Catutthe
M1.203 catubbidhena saṅgahavatthunāti dānapiyavacanaatthacariyāsamānattatāsaṅkhātena catubbidhena saṅgahavatthunā .‘‘ Sve bhattacāṭiyā saddhiṃ āḷavakassa pesetabbo ahosī ’’ ti vuttamatthaṃ pākaṭaṃ katvā dassetuṃ –
‘‘ tatrāyaṃ anupubbikathā ’’ tiādimāha .
Migavatthāya araññaṃ gantvāti āḷavako rājā vividhanāṭakūpabhogaṃ chaḍḍetvā corappaṭibāhanatthañca paṭirājanisedhanatthañca byāyāmakaraṇatthañca sattame sattame divase migavaṃ gacchanto ekadivasaṃ balakāyena saddhiṃ ‘‘ yassa passena
V1.189 migo palāyati , tasseva so bhāro ’’ ti katakatikavatto migavatthāya araññaṃ gantvā .
Ekaṃ migan ti attano ṭhitaṭṭhānena palātaṃ eṇimigaṃ .
Anubandhitvāti tiyojanamaggaṃ ekakova anubandhitvā .
Javasampanno hi rājā dhanuṃ gahetvā pattikova tiyojanaṃ taṃ migamanubandhi .
Ghātetvāti yasmā eṇimigā tiyojanavegā eva honti , tasmā parikkhiṇajavaṃ taṃ migaṃ udakaṃ pavisitvā ṭhitaṃ ghātetvā .
Dvidhā chetvā dhanukoṭiyaṃ lagetvā nivattetvā āgacchantoti anatthikopi maṃsena ‘‘ nāsakkhi migaṃ gahetun ’’ ti apavādamocanatthaṃ dvidhā chinnaṃ dhanukoṭiyaṃ lagetvā āgacchanto .
Sandacchāyan ti ghanacchāyaṃ bahalapattapalāsaṃ .Rukkhe adhivatthā devatāti āḷavakaṃ yakkhaṃ sandhāya vadati .
So hi mahārājūnaṃ santikā varaṃ labhitvā majjhanhikasamaye tassa rukkhassa chāyāya phuṭṭhokāsaṃ paviṭṭhe pāṇino khādanto tattha paṭivasati .
Āḷavakassa nisīdanapallaṅke nisīdīti yattha abhilakkhitesu maṅgaladivasādīsu āḷavako nisīditvā siriṃ anubhoti , tasmiṃyeva dibbaratanapallaṅke nisīdi .
Attano gamane asampajjamāne ‘‘ kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti āvajjentāti tadā kira sātāgirahemavatā bhagavantaṃ jetavaneyeva vanditvā ‘‘ yakkhasamāgamaṃ gamissāmā ’’ ti saparivārā nānāyānehi ākāsena gacchanti , ākāse ca yakkhānaṃ na sabbattha maggo atthi , ākāsaṭṭhāni vimānāni pariharitvā maggaṭṭhāneneva maggo hoti , āḷavakassa pana vimānaṃ bhūmaṭṭhaṃ suguttaṃ pākāraparikkhittaṃ susaṃvihitadvāraṭṭālakagopuraṃ upari kaṃsajālasañchannamañjūsāsadisaṃ tiyojanaṃ ubbedhena , tassa upari maggo hoti , te taṃ padesamāgamma gantumasamatthā
M1.204 ahesuṃ .
Buddhānañhi nisinnokāsassa uparibhāgena yāva bhavaggā koci gantumasamattho , tasmā attano gamane asampajjamāne ‘‘ kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti āvajjesuṃ .Tesaṃ kathaṃ sutvā cintesīti yasmā assaddhassa saddhākathā dukkathā hoti dussīlādīnaṃ sīlakathādayo viya , tasmā tesaṃ yakkhānaṃ santikā bhagavato pasaṃsaṃ sutvā eva aggimhi pakkhittaloṇasakkharā viya abbhantare uppannakopena paṭapaṭāyamānahadayo hutvā cintesi .
Pabbatakūṭan ti kelāsapabbatakūṭaṃ .
Ito paṭṭhāya āḷavakayuddhaṃ vitthāretabban ti so kira manosilātale vāmapādena ṭhatvā ‘‘ passatha dāni tumhākaṃ vā satthā mahānubhāvo , ahaṃ vā ’’ ti dakkhiṇapādena saṭṭhiyojanamattaṃ kelāsakūṭapabbataṃ akkami , taṃ ayokūṭappahato viya niddhantaayapiṇḍo papaṭikāyo muñci .
So tatra ṭhatvā ‘‘ ahaṃ āḷavako ’’ ti ugghosesi , sakalajambudīpaṃ saddo phari .
Tiyojanasahassavitthatahimavāpi sampakampi yakkhassānubhāvena .
So vātamaṇḍalaṃ samuṭṭhāpesi ‘‘ eteneva samaṇaṃ
V1.190 palāpessāmī ’’ ti .
Te puratthimādibhedā vātā samuṭṭhahitvā aḍḍhayojanayojanadviyojanatiyojanappamāṇāni pabbatakūṭāni padāletvā vanagaccharukkhādīni ummūletvā āḷavinagaraṃ pakkhandā jiṇṇahatthisālādīni cuṇṇentā chadaniṭṭhakā ākāse bhamentā .
Bhagavā ‘‘ mā kassaci uparodho hotū ’’ ti adhiṭṭhāsi .
Te vātā dasabalaṃ patvā cīvarakaṇṇamattampi cāletuṃ nāsakkhiṃsu .
Tato mahāvassaṃ samuṭṭhāpesi ‘‘ udakena ajjhottharitvā samaṇaṃ māressāmī ’’ ti .
Tassānubhāvena uparūpari satapaṭalasahassapaṭalādibhedā valāhakā uṭṭhahitvā pavassiṃsu .
Vuṭṭhidhārāvegena pathavī chiddā ahosi .
Vanarukkhādīnaṃ upari mahogho āgantvā dasabalassa cīvare ussāvabindumattampi temetuṃ nāsakkhi .
Tato pāsāṇavassaṃ samuṭṭhāpesi .
Mahantāni mahantāni pabbatakūṭāni dhūmāyantāni pajjalantāni ākāsenāgantvā dasabalaṃ patvā dibbamālāguḷāni sampajjiṃsu .
Tato paharaṇavassaṃ samuṭṭhāpesi .
Ekatodhārā ubhatodhārā asisattikhurappādayo dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni ahesuṃ .
TatoM1.205 aṅgāravassaṃ samuṭṭhāpesi .
Kiṃsukavaṇṇā aṅgārā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni hutvā vikiriṃsu .
Tato kukkuḷavassaṃ samuṭṭhāpesi .
Accuṇho kukkuḷo ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle candanacuṇṇaṃ hutvā nipati .
Tato vālikavassaṃ samuṭṭhāpesi .
Atisukhumā vālikā dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni hutvā nipatiṃsu .
Tato kalalavassaṃ samuṭṭhāpesi .
Taṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbagandhaṃ hutvā nipati .
Tato andhakāraṃ samuṭṭhāpesi ‘‘ bhiṃsetvā samaṇaṃ palāpessāmī ’’ ti .
Caturaṅgasamannāgataṃ andhakārasadisaṃ hutvā dasabalaṃ patvā sūriyappabhāvihatamivandhakāraṃ antaradhāyi .
Evaṃ yakkho imāhi navahi vātavassapāsāṇapaharaṇaṅgārakukkuḷavālikakalalandhakāravuṭṭhīhi bhagavantaṃ palāpetumasakkonto nānāvidhappaharaṇahatthaanekappakārarūpabhūtagaṇasamākulāya caturaṅginiyā senāya sayameva bhagavantaṃ abhigato .
Te bhūtagaṇā anekappakāravikāre katvā ‘‘ gaṇhatha hanathā ’’ ti bhagavato upari āgacchantā viya ca honti .
Apica kho niddhantalohapiṇḍaṃ viya makkhikā bhagavantaṃ allīyitumasamatthā eva ahesuṃ .
Evaṃ sabbarattiṃ anekappakāravibhiṃsākāradassanenapi bhagavantaṃ cāletumasakkonto āḷavako cintesi –
‘‘ yaṃnūnāhaṃ kenaci ajeyyaṃ dussāvudhaṃ muñceyyan ’’ ti .
Sace hi so duṭṭho ākāse taṃ dussāvudhaṃ muñceyya , dvādasa vassāni devo na vasseyya .
Sace pathaviyaṃ muñceyyaV1.191 , sabbarukkhatiṇādīni sussitvā dvādasavassantaraṃ na puna ruheyyuṃ .
Sace samudde muñceyya , tattakapāle udakabindu viya sabbaṃ susseyya .
Sace sinerupabbate muñceyya , khaṇḍākhaṇḍaṃ hutvā vikireyya .
So evaṃmahānubhāvaṃ dussāvudhaṃ uttarisāṭakaṃ muñcitvā aggahesi .
Yebhuyyena dasasahassilokadhātudevatā vegena sannipatiṃsu ‘‘ ajja bhagavā āḷavakaṃ damessati , tattha dhammaṃ sossāmā ’’ ti .
Yuddhadassanakāmāpi devatā sannipatiṃsu .
Evaṃ sakalampi ākāsaṃ devatāhi paripuṇṇaṃ ahosi .
Athāḷavako bhagavato samīpe uparūpari vicaritvā vatthāvudhaṃ muñciM1.206 .
Taṃ asanicakkaṃ viya ākāse bheravasaddaṃ karontaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ bhagavantaṃ patvā yakkhassa mānamaddanatthaṃ pādapuñchanacoḷaṃ hutvā pādamūle nipati .
Āḷavako taṃ disvā chinnavisāṇo viya usabho , uddhaṭadāṭho viya sappo nittejo nimmado nipātitamānaddhajo ahosi .
Evamidaṃ āḷavakayuddhaṃ vitthāretabbaṃ .Aṭṭha pañhe pucchīti –
‘‘ Kiṃ sūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ ,
Kiṃ su suciṇṇaṃ sukhamāvahāti ;
Kiṃ su have sādutaraṃ rasānaṃ ,
Kathaṃ jīviṃ jīvitamāhu seṭṭhan ’’ ti .( saṃ . ni .1.246; su . ni .183)–
Ādinā aṭṭha pañhe pucchi .
Satthā vissajjesīti –
‘‘ Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ ,
Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti ;
Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ ,
Paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhan ’’ ti .( saṃ . ni .1.246; su . ni .184)–
Ādinā vissajjesi .
Vikkandamānāyāti accantaṃ paridevamānāya .