(16)3. Ekadhammapāḷi-tatiyavaggavaṇṇanā
308. Tatiyassa
V1.214 paṭhame ayāthāvadiṭṭhikoti aniccādibhāvesu dhammesu niccātiādinā uppannadiṭṭhiko .
Tenāha –‘‘ tāyeva micchādiṭṭhiyā viparītadassano ’’ ti saddhammāti ettha santo pasattho sundaro dhammo , yo manussadhammotipi vuccati .
Tato hi micchādiṭṭhiko paraṃ vuṭṭhāpeyya , na ariyadhammato .
Tenāha –
‘‘ dasakusalakammapathadhammato ’’ ti .
Evarūpāti iminā pāthikaputtādike saṅgaṇhāti .
309. Sabbaññubodhisattoti sabbaññubhāgī bodhisatto .
Ādi -saddena pūritapāramikā paccekabodhisattā ekaccasāvakabodhisattā ca saṅgayhanti .
310. Paramāti mahāsāvajjabhāvena paramā , ukkaṃsagatāti attho .
Tesan ti ānantariyakammānaṃ .
Paricchedoti vipākavasena pariyosānaṃ .
Vaṭṭassa mūlaṃ , tato taṃsamaṅgīpuggalo vaṭṭassa khāṇūti vuccati .
Tenāha –
‘‘ tāyā ’’ tiādi .
Tañce gāhaṃ na vissajjeti , tassa punapi tabbhāvāvahattā vuttaṃ –
‘‘ bhavato vuṭṭhānaṃ natthī ’’ ti , na pana sabbaso vuṭṭhānassa abhāvato .
Yādise hi paccaye paṭicca ayaṃ taṃ dassanaṃ okkanto puna kadāci tappaṭipakkhe paccaye paṭicca tato sīsukkhipanamassa na hotīti na
M1.228 vattabbaṃ .
Akusalañhi nāmetaṃ abalaṃ dubbalaṃ , na kusalaṃ viya mahābalaṃ .
Aññathā sammattaniyāmo viya micchattaniyāmopi accantiko siyā , na ca micchattaniyāmo accantiko .
Teneva papañcasūdaniyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .2.100)–
‘‘ Kiṃ panesa ekasmiṃyeva attabhāve niyato hoti , udāhu aññasmimpīti ?
Ekasmiṃyeva niyato , āsevanavasena bhavantarepi taṃ diṭṭhiṃ roceti evā ’’ ti –
Vuttaṃ .
Tatoyeva ca sumaṅgalavilāsiniyampi ( dī . ni . aṭṭha .1.170-172) vuttaṃ –
‘‘ YeV1.215 vā pana tesaṃ laddhiṃ gahetvā rattiṭṭhāne divāṭṭhāne nisinnā sajjhāyanti vīmaṃsanti , tesaṃ ‘ karoto na karīyati pāpaṃ , natthi hetu , natthi paccayo , mato ucchijjatī ’ ti tasmiṃ ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati , cittaṃ ekaggaṃ hoti , javanāni javanti .
Paṭhamajavane satekicchā honti , tathā dutiyādīsu .
Sattame buddhānampi atekicchā anivattino ariṭṭhakaṇṭakasadisā , tattha koci ekaṃ dassanaṃ okkamati , koci dve , koci tīṇipi , ekasmiṃ okkantepi dvīsu tīsu okkantesupi niyatamicchādiṭṭhikova hoti .
Patto saggamaggāvaraṇañceva mokkhamaggāvaraṇañca , abhabbo tassattabhāvassa anantaraṃ saggampi gantuṃ , pageva mokkhaṃ , vaṭṭakhāṇu nāmesa satto pathavigopako , yebhuyyena evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthī ’’ ti .Piṭṭhicakkavāḷeti jhāyamānacakkavāḷassa parato ekasmiṃ okāse .
Yaṃ jhāyamānānaṃ ajjhāyamānānañca cakkavāḷānamantaraṃ , yattha lokantarikanirayasamaññā , tādise ekasmiṃ okāse .
Paccatiyevāti cakkavāḷe jhāyamāne ajjhāyamānepi attano kammabalena paccatiyeva .
311. Catutthe ‘‘ mā khalī ’’ ti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmoti taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ ,‘‘ tāta , mā khalī ’’ ti sāmiko āha .
So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho .
Sāmiko upadhāvitvā sāṭakakaṇṇe aggahesi .
So sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāto paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃ
M1.229 pāvisi .
Manussā taṃ disvā ‘‘ ayaṃ samaṇo arahā appiccho , natthi iminā sadiso ’’ ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamitvā ‘‘ mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppannan ’’ ti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi , tadeva ca pabbajjaṃ aggahesi .
Tassa santike aññepi aññepīti pañcasatā manussā pabbajiṃsu .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ –
‘‘ mā khalīti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmo titthakaro ’’ ti .Samāgataṭṭhāneti dvinnaṃ nadīnaṃ udakappavāhassa sannipātaṭṭhāne .
Dvinnaṃ udakānan ti dvinnaṃ udakappavāhānaṃ .
Yathāvuttaṭṭhāne macchaggahaṇatthaṃ khipitabbato khippaṃ , kuminaṃ , tadeva idha khippan ti vuttaṃ .
Tenāha –
‘‘ kuminan ’’ ti .
Ucchūhīti udakaucchūhi .
Tucchapuriso ariyadhammābhāvato .
Jhānamattampi
V1.216 hi tassa nattheva , kuto ariyamaggo .Manussakhippaṃ maññeti manussā patitvā byasanappattiatthaṃ oṭṭitaṃ kuminaṃ viya .
Tenāha –
‘‘ mahājanassā ’’ tiādi .
312. Pañcamādīsu bāhirakasāsanan ti avisesena vuttaṃ – tassa sabbassapi aniyyānikattā satthupaṭiññassapi asabbaññubhāvato .
Tenāha –
‘‘ tattha hī ’’ tiādi .
Gaṇoti sāvakagaṇo .
Tathābhāvāyāti ācariyena vuttākāratāya samaṅgibhāvatthaṃ .
Jaṅghasatan ti bahū aneke satte .
Samakameva akusalaṃ pāpuṇātīti tesaṃ sabbesaṃ ekajjhaṃ samādapanepi tesaṃ akusalena samakameva akusalaṃ pāpuṇāti ekajjhaṃ bahūnaṃ samādapanepi tathā ussahanassa balavabhāvato .
Visuṃ visuṃ samādapane vattabbameva natthi .
Yathā hi dhammacariyāyaṃ samakamevāti vattabbā kalyāṇamittatā , evaṃ adhammacariyāyaṃ akalyāṇamittatāti .
313. Suṭṭhu akkhāteti ekantato niyyānikabhāvena akkhāte .
Satthā ca sabbaññū hotīti asabbaññuno niyyānikabhāvena kathetuṃ asakkuṇeyyattā .
Dhammo ca svākkhāto sammāsambuddhappaveditattā .
Gaṇo ca suppaṭipanno satthārā suvinītattā .
Samādapako hītiādi suppaṭipattiyā nidassanaṃ daṭṭhabbaṃ .
314. Pamāṇaṃ jānitabban ti ‘‘ ayaṃ ettakena yāpeti , imassa ettakaṃ dātuṃ yuttan ’’ ti evaṃ pamāṇaṃ jānitabbaṃ .
Atireke … pe … nibbānasampatti vā natthi durakkhātattā dhammassa .
Tassāti paṭiggāhakassa .
Appicchapaṭipadā nāma natthi durakkhāte dhammavinayeti adhippāyo .
315. Dāyakassa
M1.230 vaso nāma uḷāruḷāratābhedo ajjhāsayo .
Deyyadhammassa pana thokabahutāva deyyadhammassa vaso nāma .
Attano thāmoti yāpanappamāṇaṃ .
Yadi hītiādi ‘‘ kathan ’’ tiādinā saṅkhepato vuttassa atthassa vivaraṇaṃ .Anuppannassāti anuppanno assa puggalassa .
Cakkhubhūto hotīti mahājanassa cakkhu viya hoti .
Sāsanaṃ ciraṭṭhititaṃ karotīti anuppannalābhuppādanena mahājanassa pasāduppādanena ca ciraṭṭhitikaṃ karoti .
Kuṭumbariyavihāreti kuṭumbariyagāmasannissitavihāre .
Bhuñjanatthāyāti tasmiṃyeva gehe nisīditvā bhuñjanatthāya .
Gahetvā gamanatthāyāti gehato bahi gahetvā gamanatthāya .
Dhurabhattānīti niccabhattāni .
Cūḷupaṭṭhākan ti veyyāvaccakaraṃ .
Vīmaṃsitvāti yathā uddissa kataṃ na hoti , evaṃ vīmaṃsitvā
V1.217 .Mahājano appiccho bhavituṃ maññatīti mahājano sayaṃ appiccho bhavituṃ maññati diṭṭhānugatiṃ āpajjanena .
Mahājanassāti bahujanassa .
Avattharitvāti vitthārikaṃ katvā .
316. Pañcātapatappanaṃ catūsu passesu aggisantāpassa upari sūriyasantāpassa ca tappanaṃ , tañca kho gimhakāle .
Chinnappapātapabbatasikharato patanaṃ maruppapātapatanaṃ .
Pubbaṇhādīsu ādiccābhimukhāvaṭṭanaṃ ādiccānuparivattanaṃ .
317. Ayampīti svākkhāte dhammavinaye kusītopi .
Sāmaññan ti tapacaraṇaṃ .
Dupparāmaṭṭhan ti micchācaritaṃ saṃkiliṭṭhaṃ .
Nirayāyupakaḍḍhatīti nirayadukkhāya naṃ kaḍḍhati .
318. Vuttappakāreti pañcātapatappanādike vuttappakāre .
319. Evan ti vuttappakārāya cittappasādavhayasuppaṭipattiyā .
Tena samaṇadhammakaraṇasukhañca saṅgaṇhāti .
320. Navakanipāteti imasmiṃyeva aṅguttaranikāye vakkhamānaṃ navakanipātaṃ sandhāyāha .
Nava puggalāti sattakkhattuparamakolaṃkolādayo nava puggalā .
Sabbatthāti imasmiṃ sutte vuttāvasiṭṭhesu sabbesu suttesu .
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
16. Ekadhammapāḷi
(16)4. Ekadhammapāḷi-catutthavaggavaṇṇanā