Issues
Select Version
Ekakanipāta-aṭṭhakathā
Ekakanipāta-aṭṭhakathā

(16)3. Ekadhammapāḷi-tatiyavaggavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

(16)3. Ekadhammapāḷi-tatiyavaggavaṇṇanā

308. TatiyassaV1.214 paṭhame ayāthāvadiṭṭhikoti aniccādibhāvesu dhammesu niccātiādinā uppannadiṭṭhiko . Tenāha –
‘‘ tāyeva micchādiṭṭhiyā viparītadassano ’’ ti saddhammāti ettha santo pasattho sundaro dhammo , yo manussadhammotipi vuccati . Tato hi micchādiṭṭhiko paraṃ vuṭṭhāpeyya , na ariyadhammato . Tenāha –
‘‘ dasakusalakammapathadhammato ’’ ti .
Evarūpāti iminā pāthikaputtādike saṅgaṇhāti .
309. Sabbaññubodhisattoti sabbaññubhāgī bodhisatto . Ādi -saddena pūritapāramikā paccekabodhisattā ekaccasāvakabodhisattā ca saṅgayhanti .
310. Paramāti mahāsāvajjabhāvena paramā , ukkaṃsagatāti attho .
Tesan ti ānantariyakammānaṃ . Paricchedoti vipākavasena pariyosānaṃ .
Vaṭṭassa mūlaṃ , tato taṃsamaṅgīpuggalo vaṭṭassa khāṇūti vuccati . Tenāha – ‘‘ tāyā ’’ tiādi . Tañce gāhaṃ na vissajjeti , tassa punapi tabbhāvāvahattā vuttaṃ – ‘‘ bhavato vuṭṭhānaṃ natthī ’’ ti , na pana sabbaso vuṭṭhānassa abhāvato . Yādise hi paccaye paṭicca ayaṃ taṃ dassanaṃ okkanto puna kadāci tappaṭipakkhe paccaye paṭicca tato sīsukkhipanamassa na hotīti naM1.228 vattabbaṃ . Akusalañhi nāmetaṃ abalaṃ dubbalaṃ , na kusalaṃ viya mahābalaṃ . Aññathā sammattaniyāmo viya micchattaniyāmopi accantiko siyā , na ca micchattaniyāmo accantiko . Teneva papañcasūdaniyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .2.100)– ‘‘ Kiṃ panesa ekasmiṃyeva attabhāve niyato hoti , udāhu aññasmimpīti ? Ekasmiṃyeva niyato , āsevanavasena bhavantarepi taṃ diṭṭhiṃ roceti evā ’’ ti – Vuttaṃ . Tatoyeva ca sumaṅgalavilāsiniyampi ( dī . ni . aṭṭha .1.170-172) vuttaṃ – ‘‘ YeV1.215 vā pana tesaṃ laddhiṃ gahetvā rattiṭṭhāne divāṭṭhāne nisinnā sajjhāyanti vīmaṃsanti , tesaṃ ‘ karoto na karīyati pāpaṃ , natthi hetu , natthi paccayo , mato ucchijjatī ’ ti tasmiṃ ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati , cittaṃ ekaggaṃ hoti , javanāni javanti . Paṭhamajavane satekicchā honti , tathā dutiyādīsu . Sattame buddhānampi atekicchā anivattino ariṭṭhakaṇṭakasadisā , tattha koci ekaṃ dassanaṃ okkamati , koci dve , koci tīṇipi , ekasmiṃ okkantepi dvīsu tīsu okkantesupi niyatamicchādiṭṭhikova hoti . Patto saggamaggāvaraṇañceva mokkhamaggāvaraṇañca , abhabbo tassattabhāvassa anantaraṃ saggampi gantuṃ , pageva mokkhaṃ , vaṭṭakhāṇu nāmesa satto pathavigopako , yebhuyyena evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthī ’’ ti .
Piṭṭhicakkavāḷeti jhāyamānacakkavāḷassa parato ekasmiṃ okāse . Yaṃ jhāyamānānaṃ ajjhāyamānānañca cakkavāḷānamantaraṃ , yattha lokantarikanirayasamaññā , tādise ekasmiṃ okāse .
Paccatiyevāti cakkavāḷe jhāyamāne ajjhāyamānepi attano kammabalena paccatiyeva .
311. Catutthe ‘‘ mā khalī ’’ ti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmoti taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ ,‘‘ tāta , mā khalī ’’ ti sāmiko āha . So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho . Sāmiko upadhāvitvā sāṭakakaṇṇe aggahesi . So sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāto paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃM1.229 pāvisi . Manussā taṃ disvā ‘‘ ayaṃ samaṇo arahā appiccho , natthi iminā sadiso ’’ ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamitvā ‘‘ mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppannan ’’ ti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi , tadeva ca pabbajjaṃ aggahesi . Tassa santike aññepi aññepīti pañcasatā manussā pabbajiṃsu . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘ mā khalīti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmo titthakaro ’’ ti .
Samāgataṭṭhāneti dvinnaṃ nadīnaṃ udakappavāhassa sannipātaṭṭhāne . Dvinnaṃ udakānan ti dvinnaṃ udakappavāhānaṃ .
Yathāvuttaṭṭhāne macchaggahaṇatthaṃ khipitabbato khippaṃ , kuminaṃ , tadeva idha khippan ti vuttaṃ . Tenāha – ‘‘ kuminan ’’ ti .
Ucchūhīti udakaucchūhi .
Tucchapuriso ariyadhammābhāvato . JhānamattampiV1.216 hi tassa nattheva , kuto ariyamaggo .
Manussakhippaṃ maññeti manussā patitvā byasanappattiatthaṃ oṭṭitaṃ kuminaṃ viya . Tenāha – ‘‘ mahājanassā ’’ tiādi .
312. Pañcamādīsu bāhirakasāsanan ti avisesena vuttaṃ – tassa sabbassapi aniyyānikattā satthupaṭiññassapi asabbaññubhāvato . Tenāha – ‘‘ tattha hī ’’ tiādi . Gaṇoti sāvakagaṇo .
Tathābhāvāyāti ācariyena vuttākāratāya samaṅgibhāvatthaṃ .
Jaṅghasatan ti bahū aneke satte . Samakameva akusalaṃ pāpuṇātīti tesaṃ sabbesaṃ ekajjhaṃ samādapanepi tesaṃ akusalena samakameva akusalaṃ pāpuṇāti ekajjhaṃ bahūnaṃ samādapanepi tathā ussahanassa balavabhāvato . Visuṃ visuṃ samādapane vattabbameva natthi . Yathā hi dhammacariyāyaṃ samakamevāti vattabbā kalyāṇamittatā , evaṃ adhammacariyāyaṃ akalyāṇamittatāti .
313. Suṭṭhu akkhāteti ekantato niyyānikabhāvena akkhāte .
Satthā ca sabbaññū hotīti asabbaññuno niyyānikabhāvena kathetuṃ asakkuṇeyyattā . Dhammo ca svākkhāto sammāsambuddhappaveditattā . Gaṇo ca suppaṭipanno satthārā suvinītattā .
Samādapako hītiādi suppaṭipattiyā nidassanaṃ daṭṭhabbaṃ .
314. Pamāṇaṃ jānitabban ti ‘‘ ayaṃ ettakena yāpeti , imassa ettakaṃ dātuṃ yuttan ’’ ti evaṃ pamāṇaṃ jānitabbaṃ .
Atireke … pe … nibbānasampatti vā natthi durakkhātattā dhammassa .
Tassāti paṭiggāhakassa .
Appicchapaṭipadā nāma natthi durakkhāte dhammavinayeti adhippāyo .
315. DāyakassaM1.230 vaso nāma uḷāruḷāratābhedo ajjhāsayo . Deyyadhammassa pana thokabahutāva deyyadhammassa vaso nāma . Attano thāmoti yāpanappamāṇaṃ . Yadi hītiādi ‘‘ kathan ’’ tiādinā saṅkhepato vuttassa atthassa vivaraṇaṃ .
Anuppannassāti anuppanno assa puggalassa .
Cakkhubhūto hotīti mahājanassa cakkhu viya hoti . Sāsanaṃ ciraṭṭhititaṃ karotīti anuppannalābhuppādanena mahājanassa pasāduppādanena ca ciraṭṭhitikaṃ karoti .
Kuṭumbariyavihāreti kuṭumbariyagāmasannissitavihāre . Bhuñjanatthāyāti tasmiṃyeva gehe nisīditvā bhuñjanatthāya . Gahetvā gamanatthāyāti gehato bahi gahetvā gamanatthāya .
Dhurabhattānīti niccabhattāni .
Cūḷupaṭṭhākan ti veyyāvaccakaraṃ . Vīmaṃsitvāti yathā uddissa kataṃ na hoti , evaṃ vīmaṃsitvāV1.217 .
Mahājano appiccho bhavituṃ maññatīti mahājano sayaṃ appiccho bhavituṃ maññati diṭṭhānugatiṃ āpajjanena . Mahājanassāti bahujanassa .
Avattharitvāti vitthārikaṃ katvā .
316. Pañcātapatappanaṃ catūsu passesu aggisantāpassa upari sūriyasantāpassa ca tappanaṃ , tañca kho gimhakāle . Chinnappapātapabbatasikharato patanaṃ maruppapātapatanaṃ . Pubbaṇhādīsu ādiccābhimukhāvaṭṭanaṃ ādiccānuparivattanaṃ .
317. Ayampīti svākkhāte dhammavinaye kusītopi .
Sāmaññan ti tapacaraṇaṃ . Dupparāmaṭṭhan ti micchācaritaṃ saṃkiliṭṭhaṃ . Nirayāyupakaḍḍhatīti nirayadukkhāya naṃ kaḍḍhati .
318. Vuttappakāreti pañcātapatappanādike vuttappakāre .
319. Evan ti vuttappakārāya cittappasādavhayasuppaṭipattiyā . Tena samaṇadhammakaraṇasukhañca saṅgaṇhāti .
320. Navakanipāteti imasmiṃyeva aṅguttaranikāye vakkhamānaṃ navakanipātaṃ sandhāyāha .
Nava puggalāti sattakkhattuparamakolaṃkolādayo nava puggalā .
Sabbatthāti imasmiṃ sutte vuttāvasiṭṭhesu sabbesu suttesu .
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
16. Ekadhammapāḷi
(16)4. Ekadhammapāḷi-catutthavaggavaṇṇanā