Pabbajjāvasena paṭivedhavasena suciraṃ sunipuṇaṃ rattindivaparicchedajānanavasena ca rattaññutā veditabbāti taṃ dassento ‘‘ ṭhapetvā hi sammāsambuddhan ’’ tiādimāha .

Pākaṭova hotīti satipaññāvepullappattiko pākaṭo vibhūto hoti .

Aññāsikoṇḍaññoti sāvakesu sabbapaṭhamaṃ cattāri ariyasaccāni ñātakoṇḍañño .

Sabbesupi etadaggesūti sabbesupi etadaggasuttesu , sabbesu vā etadaggaṭṭhapanesu .

Dhurapattānīti pattānaṃ pamukhabhūtāni bāhirapattāni . Navutihatthānīti majjhimapurisassa hatthena navutiratanāni . Padumeneva taṃ taṃ padesaṃ uttarati atikkamatīti padumuttaro , bhagavā .

Gandhadāmamālādāmādīhīti ādisaddena pattadāmādiṃ saṅgaṇhāti . Tattha gandhadāmehi katamālā gandhadāmaṃ . Lavaṅgatakkolajātipupphādīhi katamālā mālādāmaṃ . Tamālapattādīhi katamālā pattadāmaṃ . Vaṅgapaṭṭeti vaṅgadese uppannaghanasukhumavatthe .

Uttamasukhumavatthan ti kāsikavatthamāha .

Teparivaṭṭadhammacakkappavattanasuttantapariyosāneti ettha ‘‘ idaṃ dukkhaṃ ariyasaccan ’’ tiādinā saccavasena ,‘‘ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyyan ’’ tiādinā kiccavasena ,‘‘ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññātan ’’ tiādinā katavasena ca tīhi ākārehi parivaṭṭetvā catunnaṃ saccānaṃ desitattā tayo parivaṭṭā etassa atthīti tiparivaṭṭaṃ , tiparivaṭṭameva teparivaṭṭaṃ , teparivaṭṭañca taṃ dhammacakkappavattanañcāti teparivaṭṭadhammacakkappavattanaṃ , tadeva suttantaṃ , tassa pariyosāneti attho .

Sāligabbhaṃ phāletvā ādāyāti sāligabbhaṃ phāletvā tattha labbhamānaṃ sālikhīrarasaṃ ādāya . Anucchavikan ti buddhānaṃ anucchavikaṃ khīrapāyasaṃ pacāpema .

Veṇiyo purisabhāvavasena bandhitvāV1.136 kalāpakaraṇeM1.149 kalāpaggaṃ . Khale kalāpānaṃ ṭhapanadivase khalaggaṃ . Madditvā vīhīnaṃ rāsikaraṇadivase khalabhaṇḍaggaṃ . Koṭṭhesu hi dhaññassa pakkhipanadivase koṭṭhaggaṃ .

Dve gatiyoti dve eva nipphattiyo , dve niṭṭhāti attho .

Tasmiṃ kumāre sabbaññutaṃ patteti koṇḍaññamāṇavasseva laddhiyaṃ ṭhatvā itarepi cha janā putte anusāsiṃsu .

Bodhirukkhamūle pācīnapassaṃ acalaṭṭhānaṃ nāma , yaṃ ‘‘ vajirāsanan ’’ tipi vuccati . Mahataṃ mahatiyo vahatīti ‘‘ pācīnamukho ’’ ti avatvā ‘‘ pācīnalokadhātuabhimukho ’’ ti vuttaṃ . Maṃsacakkhupi lokanāthassa appaṭighātaṃ mahāvisayañcāti . Caturaṅgasamannāgatan ti ‘‘ kāmaṃ taco ca nhāru ca , aṭṭhi ca avasissatū ’’ tiādinā ( ma . ni .2.184; saṃ . ni .2.22,237; a . ni .2.5; mahāni .196) vuttacaturaṅgasamannāgataṃ .

Idaṃ pana sabbamevāti ‘‘ kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ desessāmī ’’ tiādinayappavattaṃ ( ma . ni .1.284;2.341; mahāva .10) sabbameva . Parivitakkamattameva tathā atthasiddhiyā abhāvato .

Pupphitaphalitaṃ katvāti abhiññāpaṭisambhidāhi sabbapāliphullaṃ , maggaphalehi sabbaso phalabhārabharitañca karonto pupphitaṃ phalitaṃ katvā .

Apakkamitukāmo hutvāti dvepi aggasāvake attano nipaccakāraṃ karonte disvā tesaṃ guṇātirekataṃ bahu maññanto buddhānaṃ santikā apakkamitukāmo hutvā . Tatthevāti chaddantadahatīreyeva .