Issues
Select Version
Ekakanipāta-aṭṭhakathā
Ekakanipāta-aṭṭhakathā

(14)2. Dutiyaetadaggavaggavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

(14)2. Dutiyaetadaggavaggavaṇṇanā

Cūḷapanthakattheravatthu

198-200.
DutiyassaV1.146 paṭhame manena nibbattitan ti abhiññāmanena uppāditaṃ .
Manena katakāyoti abhiññācittena desantaraṃ pattakāyo .
Manena nibbattitakāyoti abhiññāmanasā nimmitakāyo ‘‘ aññaṃ kāyaṃ abhinimminātī ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.236-237; paṭi . ma .3.14) viya .
Ekasadiseyevāti attasadiseyeva .
Ekavidhamevāti attanā katappakārameva . Etapparamo hi yebhuyyena sāvakānaṃ iddhinimmānavidhi .
Aggo nāma jāto ekadesena satthu iddhinimmānānuvidhānato .
LābhitāyātiM1.160 ettha lābhīti īkāro atisayattho . Tena therassa catunnaṃ rūpāvacarajjhānānaṃ atisayena savisesalābhitaṃ dasseti . Arūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāyāti etthāpi eseva nayo . Na kevalañcetā cetosaññāvivaṭṭakusalatā rūpārūpajjhānalābhitāya eva , atha kho imehipi kāraṇehīti dassetuṃ – ‘‘ cūḷapanthako cā ’’ tiādi vuttaṃ . Cetoti cettha cittasīsena samādhi vutto , tasmā cetaso samādhissa vivaṭṭanaṃ cetovivaṭṭo , ekasmiṃyevārammaṇe samādhicittaṃ vivaṭṭetvā heṭṭhimassa heṭṭhimassa uparūpari hāpanato rūpāvacarajjhānalābhī cetovivaṭṭakusalo nāma . ‘‘ Sabbaso rūpasaññānan ’’ tiādinā ( dha . sa .265) vuttasaññā atikkamitvā ‘‘ ākāsānañcāyatanasaññāsahagataṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagatan ’’ ti ( dha . sa .265-268) saññāsīsena vuttajjhānānaṃ vivaṭṭakusalo , tathā itthipurisādisaññā niccasaññādito cittaṃ vivaṭṭetvā kevale rūpārūpadhammamatte asaṅkhate nibbāne ca visesato vaṭṭanato ca suññatānupassanābahulo saññāvivaṭṭakusalo .
Samādhikusalatāya cetovivaṭṭakusalatā tabbahulavihāritāya . Tathā vipassanākusalatāya saññāvivaṭṭakusalatā . Ekoti cūḷapanthakattheraṃ vadati . Samādhilakkhaṇeti savitakkasavicārādisamādhisabhāve . Puna ekoti mahāpanthakattheramāha . Vipassanālakkhaṇeti sattaanupassanā aṭṭhārasamahāvipassanādivipassanāsabhāve . Samādhigāḷhoti samādhismiṃ ogāḷhacitto subhāvitabhāvanatā . AṅgasaṃkhittetiV1.147 caturaṅgikativaṅgikādivasena jhānaṅgānaṃ saṅkhipane . Ārammaṇasaṃkhitteti kasiṇugghāṭimākāsādinibbattanena kasiṇādiārammaṇānaṃ saṃkhipane . Aṅgavavatthāpaneti vitakkādīnaṃ jhānaṅgānaṃ vavatthāpane . Ārammaṇavavatthāpaneti pathavīkasiṇādijjhānārammaṇānaṃ vavatthāpane .
Samādhikusalatāya cetovivaṭṭakusalatā tabbahulavihāritāya . Tathā vipassanākusalatāya saññāvivaṭṭakusalatā .
Ekoti cūḷapanthakattheraṃ vadati . Samādhilakkhaṇeti savitakkasavicārādisamādhisabhāve . Puna ekoti mahāpanthakattheramāha . Vipassanālakkhaṇeti sattaanupassanā aṭṭhārasamahāvipassanādivipassanāsabhāve .
Samādhigāḷhoti samādhismiṃ ogāḷhacitto subhāvitabhāvanatā .
AṅgasaṃkhittetiV1.147 caturaṅgikativaṅgikādivasena jhānaṅgānaṃ saṅkhipane . Ārammaṇasaṃkhitteti kasiṇugghāṭimākāsādinibbattanena kasiṇādiārammaṇānaṃ saṃkhipane .
Aṅgavavatthāpaneti vitakkādīnaṃ jhānaṅgānaṃ vavatthāpane . Ārammaṇavavatthāpaneti pathavīkasiṇādijjhānārammaṇānaṃ vavatthāpane .
Jhānaṅgehīti rūpāvacarajjhānaṅgehi , jhānaṅgāneva jhānaṃ . Puna jhānaṅgehīti arūpāvacarajjhānaṅgehi .
Bhātāti jeṭṭhabhātā .
Assāti kuṭumbiyassa .
Suvaṇṇapūjan ti sovaṇṇamayaṃ pupphapūjaṃ katvā .
Devapureti tāvatiṃsabhavane sudassanamahānagare .
Aggadvārenāti tasmiṃ divase aggaṃ sabbapaṭhamaṃ vivaṭena nagaradvārena nikkhamitvā .
Aggadvārenāti tasmiṃ divase aggaṃ sabbapaṭhamaṃ vivaṭena nagaradvārena nikkhamitvā .
Kokanadan tiM1.161 padumavisesanaṃ yathā ‘‘ kokāsakan ’’ ti . Taṃ kira bahupattaṃ vaṇṇasampannaṃ atisugandhañca hoti . ‘‘ Kokanadaṃ nāma setapaduman ’’ tipi vadanti .
Pātoti pageva .
Ayañhettha attho – yathā kokanadasaṅkhātaṃ padumaṃ pāto sūriyuggamanavelāyaṃ phullaṃ vikasitaṃ avītagandhaṃ siyā virocamānaṃ , evaṃ sarīragandhena guṇagandhena ca sugandhaṃ saradakāle antalikkhe ādiccamiva attano tejasā tapantaṃ aṅgehi niccharaṇakajutiyā aṅgīrasaṃ sammāsambuddhaṃ passāti .
Cūḷapanthako kira kassapasammāsambuddhakāle pabbajitvā paññavā hutvā aññatarassa dandhabhikkhuno uddesagahaṇakāle parihāsakeḷiṃ akāsi . So bhikkhu tena parihāsena lajjito neva uddesaṃ gaṇhi , na sajjhāyamakāsi . Tena kammenāyaṃ pabbajitvāva dandho jāto , tasmā gahitagahitapadaṃ upariuparipadaṃ gaṇhantassa nassati .
Iddhiyā abhisaṅkharitvā suddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ adāsīti tassa pubbahetuṃ disvā tadanurūpe kammaṭṭhāne niyojento suddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ adāsi . So kira pubbe rājā hutvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto nalāṭato sede muccante parisuddhena sāṭakena nalāṭaṃ puñchi , sāṭako kiliṭṭho ahosi . So ‘‘ imaṃ sarīraṃ nissāya evarūpo parisuddhasāṭako pakatiṃ jahitvā kiliṭṭho jāto , aniccā vata saṅkhārā ’’ ti aniccasaññaṃ paṭilabhi . Tena kāraṇenassa rajoharaṇameva paccayo jāto .
Lomānīti coḷakhaṇḍatantagataaṃsuke vadati . ‘‘ Kiliṭṭhadhātukānī ’’ ti kiliṭṭhasabhāvāni .
Evaṃgatikamevāti idaṃ cittampi bhavaṅgavasena pakatiyā paṇḍaraṃ parisuddhaṃ rāgādisampayuttadhammavasena saṃkiliṭṭhaṃ jātanti dasseti .
Nakkhattaṃ samānetvāti nakkhattaṃ samannāharitvā , āvajjetvāti atthoV1.148 .
Biḷārassatthāyāti biḷārassa gocaratthāya .
Jalapathakammikenāti samuddakammikena .
Cārin ti khāditabbatiṇaṃ .
Saccakāran ti saccabhāvāvahaṃ kāraṃ ,‘‘ attanā gahite bhaṇḍe aññesaṃ na dātabban ’’ ti vatvā dātabbalañjanti vuttaṃ hoti .
Tatiyena paṭihārenāti tatiyena sāsanena .
Pattikā hutvāti sāmino hutvā .
Appakenapīti thokenapi parittenapi . Medhāvīti paññavā . Pābhatenāti bhaṇḍamūlena . Vicakkhaṇoti vohārakusalo .
Samuṭṭhāpeti attānan ti mahantaṃ dhanaṃ yasañca uppādetvā tattha attānaṃ saṇṭhapeti patiṭṭhāpetiM1.162 . Yathā kiṃ ? Aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ , yathā paṇḍito puriso parittakaṃ aggiṃ anukkamena gomayacuṇṇādīni pakkhipitvā mukhavātena dhamento samuṭṭhāpeti vaḍḍheti , mahantaṃ aggikkhandhaṃ karoti , evameva paṇḍito thokampi pābhataṃ labhitvā nānāupāyehi payojetvā dhanañca yasañca vaḍḍheti , vaḍḍhetvā puna tattha attānaṃ patiṭṭhāpeti . Tāya eva vā pana dhanassa mahantatāya attānaṃ samuṭṭhāpeti , abhiññātaṃ pākaṭaṃ karotīti attho .