(14)2. Dutiyaetadaggavaggavaṇṇanā
Cūḷapanthakattheravatthu
198-200.
Dutiyassa
V1.146 paṭhame manena nibbattitan ti abhiññāmanena uppāditaṃ .Manena katakāyoti abhiññācittena desantaraṃ pattakāyo .
Manena nibbattitakāyoti abhiññāmanasā nimmitakāyo ‘‘ aññaṃ kāyaṃ abhinimminātī ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.236-237; paṭi . ma .3.14) viya .
Ekasadiseyevāti attasadiseyeva .
Ekavidhamevāti attanā katappakārameva .
Etapparamo hi yebhuyyena sāvakānaṃ iddhinimmānavidhi .
Aggo nāma jāto ekadesena satthu iddhinimmānānuvidhānato .
Lābhitāyāti
M1.160 ettha lābhīti īkāro atisayattho .
Tena therassa catunnaṃ rūpāvacarajjhānānaṃ atisayena savisesalābhitaṃ dasseti .
Arūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāyāti etthāpi eseva nayo .
Na kevalañcetā cetosaññāvivaṭṭakusalatā rūpārūpajjhānalābhitāya eva , atha kho imehipi kāraṇehīti dassetuṃ –
‘‘ cūḷapanthako cā ’’ tiādi vuttaṃ .
Cetoti cettha cittasīsena samādhi vutto , tasmā cetaso samādhissa vivaṭṭanaṃ cetovivaṭṭo , ekasmiṃyevārammaṇe samādhicittaṃ vivaṭṭetvā heṭṭhimassa heṭṭhimassa uparūpari hāpanato rūpāvacarajjhānalābhī cetovivaṭṭakusalo nāma .
‘‘ Sabbaso rūpasaññānan ’’ tiādinā ( dha . sa .265) vuttasaññā atikkamitvā ‘‘ ākāsānañcāyatanasaññāsahagataṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagatan ’’ ti ( dha . sa .265-268) saññāsīsena vuttajjhānānaṃ vivaṭṭakusalo , tathā itthipurisādisaññā niccasaññādito cittaṃ vivaṭṭetvā kevale rūpārūpadhammamatte asaṅkhate nibbāne ca visesato vaṭṭanato ca suññatānupassanābahulo saññāvivaṭṭakusalo .Samādhikusalatāya cetovivaṭṭakusalatā tabbahulavihāritāya .
Tathā vipassanākusalatāya saññāvivaṭṭakusalatā .
Ekoti cūḷapanthakattheraṃ vadati .
Samādhilakkhaṇeti savitakkasavicārādisamādhisabhāve .
Puna ekoti mahāpanthakattheramāha .
Vipassanālakkhaṇeti sattaanupassanā aṭṭhārasamahāvipassanādivipassanāsabhāve .
Samādhigāḷhoti samādhismiṃ ogāḷhacitto subhāvitabhāvanatā .
Aṅgasaṃkhitteti
V1.147 caturaṅgikativaṅgikādivasena jhānaṅgānaṃ saṅkhipane .
Ārammaṇasaṃkhitteti kasiṇugghāṭimākāsādinibbattanena kasiṇādiārammaṇānaṃ saṃkhipane .
Aṅgavavatthāpaneti vitakkādīnaṃ jhānaṅgānaṃ vavatthāpane .
Ārammaṇavavatthāpaneti pathavīkasiṇādijjhānārammaṇānaṃ vavatthāpane .Samādhikusalatāya cetovivaṭṭakusalatā tabbahulavihāritāya .
Tathā vipassanākusalatāya saññāvivaṭṭakusalatā .
Ekoti cūḷapanthakattheraṃ vadati .
Samādhilakkhaṇeti savitakkasavicārādisamādhisabhāve .
Puna ekoti mahāpanthakattheramāha .
Vipassanālakkhaṇeti sattaanupassanā aṭṭhārasamahāvipassanādivipassanāsabhāve .
Samādhigāḷhoti samādhismiṃ ogāḷhacitto subhāvitabhāvanatā .
Aṅgasaṃkhitteti
V1.147 caturaṅgikativaṅgikādivasena jhānaṅgānaṃ saṅkhipane .
Ārammaṇasaṃkhitteti kasiṇugghāṭimākāsādinibbattanena kasiṇādiārammaṇānaṃ saṃkhipane .Aṅgavavatthāpaneti vitakkādīnaṃ jhānaṅgānaṃ vavatthāpane .
Ārammaṇavavatthāpaneti pathavīkasiṇādijjhānārammaṇānaṃ vavatthāpane .
Jhānaṅgehīti rūpāvacarajjhānaṅgehi , jhānaṅgāneva jhānaṃ .
Puna jhānaṅgehīti arūpāvacarajjhānaṅgehi .
Bhātāti jeṭṭhabhātā .
Assāti kuṭumbiyassa .
Suvaṇṇapūjan ti sovaṇṇamayaṃ pupphapūjaṃ katvā .
Devapureti tāvatiṃsabhavane sudassanamahānagare .
Aggadvārenāti tasmiṃ divase aggaṃ sabbapaṭhamaṃ vivaṭena nagaradvārena nikkhamitvā .
Aggadvārenāti tasmiṃ divase aggaṃ sabbapaṭhamaṃ vivaṭena nagaradvārena nikkhamitvā .
Kokanadan ti
M1.161 padumavisesanaṃ yathā ‘‘ kokāsakan ’’ ti .
Taṃ kira bahupattaṃ vaṇṇasampannaṃ atisugandhañca hoti .
‘‘ Kokanadaṃ nāma setapaduman ’’ tipi vadanti .Pātoti pageva .
Ayañhettha attho – yathā kokanadasaṅkhātaṃ padumaṃ pāto sūriyuggamanavelāyaṃ phullaṃ vikasitaṃ avītagandhaṃ siyā virocamānaṃ , evaṃ sarīragandhena guṇagandhena ca sugandhaṃ saradakāle antalikkhe ādiccamiva attano tejasā tapantaṃ aṅgehi niccharaṇakajutiyā aṅgīrasaṃ sammāsambuddhaṃ passāti .
Cūḷapanthako kira kassapasammāsambuddhakāle pabbajitvā paññavā hutvā aññatarassa dandhabhikkhuno uddesagahaṇakāle parihāsakeḷiṃ akāsi .
So bhikkhu tena parihāsena lajjito neva uddesaṃ gaṇhi , na sajjhāyamakāsi .
Tena kammenāyaṃ pabbajitvāva dandho jāto , tasmā gahitagahitapadaṃ upariuparipadaṃ gaṇhantassa nassati .
Iddhiyā abhisaṅkharitvā suddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ adāsīti tassa pubbahetuṃ disvā tadanurūpe kammaṭṭhāne niyojento suddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ adāsi .
So kira pubbe rājā hutvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto nalāṭato sede muccante parisuddhena sāṭakena nalāṭaṃ puñchi , sāṭako kiliṭṭho ahosi .
So ‘‘ imaṃ sarīraṃ nissāya evarūpo parisuddhasāṭako pakatiṃ jahitvā kiliṭṭho jāto , aniccā vata saṅkhārā ’’ ti aniccasaññaṃ paṭilabhi .
Tena kāraṇenassa rajoharaṇameva paccayo jāto .
Lomānīti coḷakhaṇḍatantagataaṃsuke vadati .
‘‘ Kiliṭṭhadhātukānī ’’ ti kiliṭṭhasabhāvāni .
Evaṃgatikamevāti idaṃ cittampi bhavaṅgavasena pakatiyā paṇḍaraṃ parisuddhaṃ rāgādisampayuttadhammavasena saṃkiliṭṭhaṃ jātanti dasseti .
Nakkhattaṃ samānetvāti nakkhattaṃ samannāharitvā , āvajjetvāti attho
V1.148 .Biḷārassatthāyāti biḷārassa gocaratthāya .
Jalapathakammikenāti samuddakammikena .
Cārin ti khāditabbatiṇaṃ .
Saccakāran ti saccabhāvāvahaṃ kāraṃ ,‘‘ attanā gahite bhaṇḍe aññesaṃ na dātabban ’’ ti vatvā dātabbalañjanti vuttaṃ hoti .
Tatiyena paṭihārenāti tatiyena sāsanena .
Pattikā hutvāti sāmino hutvā .
Appakenapīti thokenapi parittenapi .
Medhāvīti paññavā .
Pābhatenāti bhaṇḍamūlena .
Vicakkhaṇoti vohārakusalo .
Samuṭṭhāpeti attānan ti mahantaṃ dhanaṃ yasañca uppādetvā tattha attānaṃ saṇṭhapeti patiṭṭhāpeti
M1.162 .
Yathā kiṃ ?
Aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ , yathā paṇḍito puriso parittakaṃ aggiṃ anukkamena gomayacuṇṇādīni pakkhipitvā mukhavātena dhamento samuṭṭhāpeti vaḍḍheti , mahantaṃ aggikkhandhaṃ karoti , evameva paṇḍito thokampi pābhataṃ labhitvā nānāupāyehi payojetvā dhanañca yasañca vaḍḍheti , vaḍḍhetvā puna tattha attānaṃ patiṭṭhāpeti .
Tāya eva vā pana dhanassa mahantatāya attānaṃ samuṭṭhāpeti , abhiññātaṃ pākaṭaṃ karotīti attho .