Dhammadinnātherīvatthu
239. Pañcame parāyattaṭṭhāneti paresaṃ dāsiṭṭhāne .
Sujātattherassa adhikārakammaṃ katvāti sā kira attano kese vikkiṇitvā sujātattherassa nāma aggasāvakassa dānaṃ datvā patthanaṃ akāsi
V1.180 .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .Hatthe pasāriteti tassa hatthāvalambanatthaṃ pubbāciṇṇavasena hatthe pasārite .
So kira anāgāmī hutvā gehaṃ āgacchanto yathā aññesu divasesu ito cito ca olokento sitaṃ kurumāno hasamāno āgacchati , evaṃ anāgantvā santindriyo santamānaso hutvā agamāsi .
Dhammadinnā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā vīthiṃ olokayamānā tassa āgamanākāraṃ disvā ‘‘ kiṃ nu kho etan ’’ ti cintetvā tassa paccuggamanaṃ kurumānā sopānasīse ṭhatvā olambanatthaṃ hatthaṃ pasāresi .
Upāsako attano hatthaṃ samiñjesi .
Sā
M1.195 ‘‘ pātarāsabhojanakāle jānissāmī ’’ ti cintesi .Upāsako pubbe tāya saddhiṃ ekato bhuñjati .
Taṃ divasaṃ pana taṃ anapaloketvā yogāvacarabhikkhu viya ekakova bhuñji .
Tenāha –
‘‘ bhuñjamānopi imaṃ detha , imaṃ harathāti na byāharī ’’ ti .
Tattha imaṃ dethāti imaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā detha .
Imaṃ harathāti imaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā apaharatha .
Santhavavasenāti kilesasanthavavasena .
Cirakālaparibhāvitāya ghaṭadīpajālāya viya abbhantare dibbamānāya hetusampattiyā codiyamānā āha –
‘‘ evaṃ sante … pe … mayhaṃ pabbajjaṃ anujānāthā ’’ ti .
Ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsīti sā kira ‘‘ dhammadinne tuyhaṃ doso natthi , ahaṃ pana ajja paṭṭhāya santhavavasena … pe … kulagharaṃ gacchā ’’ ti vutte evaṃ cintesi –
‘‘ pakatipuriso evaṃ vattā nāma natthi , addhā etena lokuttaradhammo nāma paṭividdho ’’ ti .
Tenassā ayaṃ saṅkappo ahosi ‘‘ ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsī ’’ ti .
Majjhimanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.460) pana ‘‘ atha kasmā mayā saddhiṃ yathāpakatiyā ālāpasallāpamattampi na karothāti so cintesi –
‘ ayaṃ lokuttaradhammo nāma garu bhāriyo na pakāsetabbo ;
sace kho panāhaṃ na kathessāmi , ayaṃ hadayaṃ phāletvā ettheva kālaṃ kareyyā ’ ti tassā anuggahatthāya kathesi –
‘ dhammadinne ahaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā lokuttaradhammaṃ nāma adhigato , taṃ adhigatassa evarūpā lokiyakiriyā na vaṭṭatī ’’’ ti vuttaṃ .
Pañcakkhandhādivasena pañhe pucchīti ‘‘ sakkāyo sakkāyoti ayye vuccati , katamo nu kho ayye sakkāyo vutto bhagavatā ’’ tiādinā cūḷavedallasutte ( ma . ni .1.460 ādayo ) āgatanayena pucchi .
Pucchitaṃ pucchitaṃ vissajjesīti ‘‘ pañca kho ime , āvuso visākha , upādānakkhandhā sakkāyo vutto bhagavatā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.460 ādayo ) tattheva āgatanayena vissajjesi .
Sūrabhāvan ti tikkhabhāvaṃ .
Anadhigataarahattamaggassa uggahena
V1.181 vinā tattha pañho na upaṭṭhātīti āha –
‘‘ uggahavasena arahattamaggepi pucchī ’’ ti .Taṃ nivattentīti ‘‘ vimuttiyā panāyye kiṃ paṭibhāgo ’’ ti pucchite ‘‘ vimuttiyā kho , āvuso visākha , nibbānaṃ paṭibhāgo ’’ ti ( ma . ni .1.466) vutte ‘‘ nibbānassa , panāyye , kiṃ paṭibhāgo ’’ ti puna pucchite taṃ nivattentī ‘‘ accasarāvuso
M1.196 visākhā ’’ tiādimāha .
Tattha accasarāti apucchitabbaṃ pucchanto pañhaṃ atikkāmitā ahosīti attho .
Nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetun ti pañhānaṃ paricchedappamāṇaṃ gahetuṃ nāsakkhi .
Pañhānañhi paricchedaṃ gahetuṃ yuttaṭṭhāne aṭṭhatvā tato paraṃ pucchanto nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ .
Appaṭibhāgadhammassa ca paṭibhāgaṃ pucchi .
Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭibhāgaṃ , na sakkā nīlaṃ vā pītakaṃ vāti kenaci dhammena saddhiṃ paṭibhāgaṃ katvā dassetuṃ , tañca tvaṃ iminā adhippāyena pucchasīti attho .
Nibbānogadhan ti nibbānaṃ ogāhetvā ṭhitaṃ , nibbānantogadhaṃ nibbānaṃ anuppaviṭṭhanti attho .
Nibbānaparāyaṇan ti nibbānaṃ paraṃ ayanamassa parāgati , na tato paraṃ gacchatīti attho .
Nibbānaṃ pariyosānaṃ avasānaṃ assāti nibbānapariyosānaṃ .Pureti atītesu khandhesu .
Pacchāti anāgatesu khandhesu .
Majjheti paccuppannesu khandhesu .
Akiñcanan ti yassa etesu tīsu taṇhāgāhasaṅkhātaṃ kiñcanaṃ natthi , tamahaṃ rāgakiñcanādīhi akiñcanaṃ kassaci gahaṇassa abhāvena anādānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
Paṇḍitāti dhātuāyatanādikusalatāsaṅkhātena paṇḍiccena samannāgatā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Kittāvatā nu kho , bhante , paṇḍito hoti ?
Yato kho , ānanda , bhikkhu dhātukusalo ca hoti āyatanakusalo ca paṭiccasamuppādakusalo ca ṭhānāṭṭhānakusalo ca , ettāvatā kho , ānanda , bhikkhu paṇḍito hotī ’’ ti .
Mahāpaññāti mahante atthe mahante dhamme mahantā niruttiyo mahantāni paṭibhānāni pariggahaṇe samatthāya paññāya samannāgatā .
Imissā hi theriyā asekkhappaṭisambhidāppattatāya paṭisambhidāyo pūretvā ṭhitatāya paññāmahattaṃ .
Yathā taṃ dhammadinnāyāti yathā dhammadinnāya bhikkhuniyā byākataṃ , ahaṃ evameva byākareyyanti attho .
Tan ti nipātamatthaṃ .