Issues
Select Version
Ekakanipāta-aṭṭhakathā
Ekakanipāta-aṭṭhakathā

(16)1. Ekadhammapāḷi-paṭhamavaggavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

(16)1. Ekadhammapāḷi-paṭhamavaggavaṇṇanā

296. EkadhammapāḷivaṇṇanāyaṃV1.208M1.222 idha dhamma-saddo sabhāvattho ‘‘ kusalā dhammā ’’ tiādīsu viyāti āha – ‘‘ ekasabhāvo ’’ ti .
Ekantenāti ekaṃsena , avassanti attho . Vaṭṭeti saṃsāravaṭṭe . Nibbindanatthāyāti anabhiramanatthāya .
Virajjanatthāyāti arajjanatthāya . Virajjanāyāti palujjanāya . Tenevāha – ‘‘ vigamāyā ’’ ti .
Rāgādīnaṃ nirodhāyāti maggañāṇena rāgādīnaṃ nirodhanatthāya . Maggañāṇena nirodhanaṃ nāma accantaṃ appavattikaraṇanti āha – ‘‘ appavattikaraṇatthāyā ’’ ti . Yathā khādanīyassa mukhe katvā khādanaṃ nāma yāvadeva ajjhoharaṇatthaṃ , evaṃ rāgādīnaṃ nirodhanaṃ vaṭṭanirodhanatthamevāti vuttaṃ – ‘‘ vaṭṭasseva vā nirujjhanatthāyā ’’ ti .
Yasmā kilesesu khīṇesu itaraṃ vaṭṭadvayampi khīṇameva hoti , tasmā mūlameva gaṇhanto ‘‘ upasamāyāti kilesavūpasamanatthāyā ’’ ti āha . Saṅkhatadhammānaṃ abhijānanaṃ nāma tattha lakkhaṇattayāropanamukhenevāti āha – ‘‘ aniccādi … pe … abhijānanatthāyā ’’ ti .
Sambujjhitabbāni nāma cattāri ariyasaccāni tabbinimuttassa ñeyyassa abhāvato . ‘‘ Catunnaṃ saccānaṃ bujjhanatthāyā ’’ ti vatvā tayidaṃ bujjhanaṃ yassa ñāṇassa vasena ijjhati , tassa ñāṇassa vasena dassetuṃ – ‘‘ bodhi vuccatī ’’ tiādi vuttaṃ .
Appaccayanibbānassāti amatadhātuyā .
Ussāhajananatthanti kammaṭṭhāne abhiruciuppādanāya .
Visakaṇṭakoti guḷassa vāṇijasamaññā . ‘‘ Kismiñci dese desabhāsā ’’ ti keci .
Ucchuraso samapākapakko cuṇṇādīhi missetvā piṇḍīkato guḷo , apiṇḍīkato phāṇitaṃ . Pākavisesena khaṇḍakhaṇḍasedito khaṇḍo , malābhāvaṃ āpanno sakkarā .
Saratīti sati . Anu anu saratīti anussati , anu anurūpā satītipi anussati .
Duvidhaṃ hotīti payojanavasena duvidhaṃ hoti .
Cittasampahaṃsanatthan ti pasādanīyavatthusmiṃ pasāduppādanena bhāvanācittassa paritosanatthaṃ . Vipassanatthan ti vipassanāsukhatthaṃ . Upacārasamādhinā hi citte samāhite vipassanāsukhena ijjhati .
Cittuppādoti bhāvanāvasena pavatto cittuppādoV1.209 . Upahaññati patihaññati paṭikūlattā ārammaṇassa . TatoM1.223 eva ukkaṇṭhati , kammaṭṭhānaṃ riñcati , nirassādo hoti bhāvanassādassa alabbhanato .
Pasīdati buddhaguṇānaṃ pasādanīyattā . Tathā ca kaṅkhādicetokhilābhāvena vinīvaraṇo hoti .
Dametvāti nīvaraṇanirākaraṇena nibbisevanaṃ katvā .
Evaṃ kammaṭṭhānantarānuyuñjanena cittaparidamanassa upamaṃ dassento ,‘‘ kathan ’’ tiādimāha .
Ko ayaṃ … pe … anussarīti ko ayaṃ mama abbhantare ṭhatvā anussari . Pariggaṇhantoti bāhirakaparikappitassa anussarakassa sabbaso abhāvadassanametaṃ . Tenāha – ‘‘ na añño kocī ’’ ti . Disvāti pariyesananayena vuttappakāraṃ cittameva anussarīti disvā sabbampetan ti etaṃ hadayavatthuādippabhedaṃ sabbampi . Idañca rūpaṃ purimañca arūpan ti idaṃ ruppanasabhāvattā rūpaṃ , purimaṃ ataṃsabhāvattā arūpanti saṅkhepato rūpārūpaṃ vavatthapetvā . Pañcakkhandhe vavatthapetvāti yojanā . Sambhāvikāti samuṭṭhāpikā . Tassāti samudayasaccassa . Nirodhoti nirodhanimittaṃ .
Appanāvāroti yathāraddhāya desanāya nigamanavāro .
297. Eseva nayoti iminā yvāyaṃ ‘‘ taṃ panetan ’’ tiādinā atthanayo buddhānussatiyaṃ vibhāvitoti atidisati , svāyaṃ atideso payojanavasena navasupi anussatīsu sādhāraṇavasena vuttopi ānāpānassatiādīsu tīsu vipassanatthāneva hontīti iminā apavādena nivattitoti tāsaṃ ekappayojanatāva daṭṭhabbā .
Dhamme anussati dhammānussatīti samāsapadavibhāgadassanampi vacanatthadassanapakkhikamevāti āha – ‘‘ ayaṃ panettha vacanattho ’’ ti . Dhammaṃ ārabbhāti hi dhammassa anussatiyā visayabhāvadassanametaṃ . Esa nayo sesesupi .
Sīlaṃ ārabbhāti attano pārisuddhisīlaṃ ārabbha .
Cāgaṃ ārabbhāti attano cāgaguṇaṃ ārabbha .
Devatā ārabbhāti ettha devatāguṇasadisatāya attano saddhāsīlasutacāgapaññāsu devatāsamaññā . Bhavati hi taṃsadisepi tabbohāro yathā ‘‘ tāni osadhāni , esa brahmadatto ’’ ti ca . Tenāha – ‘‘ devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā ’’ tiādi . Tattha devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvāti ‘‘ yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā , mayhampi tathārūpā saddhā saṃvijjati . Yathārūpena sīlena , yathārūpenaM1.224 sutena , yathārūpena cāgena , yathārūpāya paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā , mayhampi tathārūpā paññā saṃvijjatī ’’ ti evaṃ devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā .
Assāsapassāsanimittaṃ nāma tattha laddhabbappaṭibhāganimittaṃ .
Gatāti ārammaṇakaraṇavasena upagatā pavattā .
UpasammatiV1.210 ettha dukkhanti upasamo , nibbānaṃ . Accantameva ettha upasammati vaṭṭattayanti accantūpasamo , nibbānameva . Khiṇoti khepeti kileseti khayo , ariyamaggo . Te eva upasametīti upasamo , ariyamaggo eva . Khayo ca so upasamo cāti khayūpasamo . Tatracāyaṃ upasamo dhammo evāti dhammānussatiyā upasamānussati ekasaṅgahoti ? Saccaṃ ekasaṅgaho dhammabhāvasāmaññe adhippete , saṅkhatadhammato pana asaṅkhatadhammo sātisayo uḷāratamapaṇītatamabhāvatoti dīpetuṃ visuṃ nīharitvā vuttaṃ . Imameva hi visesaṃ sandhāya bhagavā – ‘‘ dhammānussatī ’’ ti vatvāpi upasamānussatiṃ avoca anussarantassa savisesaṃ santapaṇītabhāvena upaṭṭhānato . Evañca katvā idha khayūpasamaggahaṇampi samatthitanti daṭṭhabbaṃ . Yatheva hi samānepi lokuttaradhammabhāve ‘‘ yāvatā , bhikkhave , dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā , virāgo tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ tiādivacanato ( itivu .90) maggaphaladhammehi nibbānadhammo sātisayo , evaṃ phaladhammato maggadhammo kilesappahānena acchariyadhammabhāvato , tasmā accantūpasamena saddhiṃ khayūpasamopi gahitoti daṭṭhabbaṃ .
Vipassanatthāneva hontīti kasmā vuttanti ? ‘‘ Ekantanibbidāyātiādivacanato ’’ ti keci , taṃ akāraṇaṃ buddhānussatiādīsupi tathā desanāya āgatattā . Yathā pana buddhānussatiādīni kammaṭṭhānāni vipassanatthāni honti , nimittasampahaṃsanatthānipi honti , na evametāni , etāni pana vipassanatthānevāti tathā vuttaṃ .
Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
16. Ekadhammapāḷi