7. Anuruddhasuttaṃ
229. Evaṃ
T3.284V3.185 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .Atha kho pañcakaṅgo thapati aññataraṃ purisaṃ āmantesi –
‘‘ ehi tvaṃ , ambho purisa , yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato anuruddhassa
P3.145 pāde sirasā vandāhi [ vandāhi , evañca vadehi ( sī . pī .)]–‘ pañcakaṅgo , bhante , thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandatī ’ ti ;
evañca vadehi [ evañca vadeti ( sī . pī .)]–
‘ adhivāsetu kira , bhante , āyasmā anuruddho pañcakaṅgassa thapatissa svātanāya attacatuttho bhattaṃ ;
yena ca kira , bhante , āyasmā anuruddho pagevataraṃ āgaccheyya ;
pañcakaṅgo , bhante , thapati [ pañcakaṅgo thapati ( sī . pī .)] bahukicco bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenā ’’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho so puriso pañcakaṅgassa thapatissa paṭissutvā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ anuruddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho so puriso āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca –
‘‘ pañcakaṅgo , bhante , thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandati , evañca vadeti –
‘ adhivāsetu kira , bhante , āyasmā anuruddho pañcakaṅgassa thapatissa svātanāya attacatuttho bhattaṃ ;
yena ca kira , bhante , āyasmā anuruddho pagevataraṃ āgaccheyya ;
pañcakaṅgo , bhante , thapati bahukicco bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenā ’’’ ti .
Adhivāsesi kho
T3.285 āyasmā anuruddho tuṇhībhāvena . 230. Atha
M3.185 kho āyasmā anuruddho tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena pañcakaṅgassa thapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Atha kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi .
Atha kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca –
‘‘ Idha maṃ , bhante , therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu –
‘ appamāṇaṃ , gahapati , cetovimuttiṃ
V3.186 bhāvehī ’ ti [ appamāṇā gahapati cetovimutti bhāvetabbāti ( ka .)].Ekacce therā evamāhaṃsu –
‘ mahaggataṃ , gahapati , cetovimuttiṃ bhāvehī ’ ti .
Yā cāyaṃ , bhante , appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti – ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā
P3.146 ca , udāhu ekatthā byañjanameva nānan ’’ ti ?‘‘ Tena hi , gahapati , taṃ yevettha paṭibhātu .
Apaṇṇakante ito bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Mayhaṃ kho , bhante , evaṃ hoti –
‘ yā cāyaṃ appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā ekatthā byañjanameva nānan ’’’ ti .
‘‘ Yā cāyaṃ , gahapati , appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca
T3.286 .Tadamināpetaṃ , gahapati , pariyāyena veditabbaṃ yathā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca ’’.
‘‘ Katamā ca , gahapati , appamāṇā cetovimutti ?
Idha , gahapati , bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ ;
iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati .
Karuṇāsahagatena cetasā … muditāsahagatena cetasā … upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ ;
iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati .
Ayaṃ vuccati , gahapati , appamāṇā cetovimutti .
231.‘‘ Katamā
M3.186 ca , gahapati , mahaggatā cetovimutti ?Idha , gahapati , bhikkhu yāvatā ekaṃ rukkhamūlaṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati .
Ayaṃ vuccati , gahapati , mahaggatā cetovimutti .
Idha pana , gahapati , bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati .
Ayampi [ ayaṃ ( syā . kaṃ . ka .)] vuccati , gahapati , mahaggatā cetovimutti .
Idha pana , gahapati , bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati .
Ayampi vuccati , gahapati , mahaggatā cetovimutti .
Idha pana , gahapati
P3.147 , bhikkhu yāvatā dveT3.287 vā tīṇi vā gāmakkhettāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati .Ayampi vuccati , gahapati , mahaggatā cetovimutti .
Idha pana , gahapati , bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati .
Ayampi vuccati , gahapati , mahaggatā cetovimutti .
Idha pana , gahapati , bhikkhu yāvatā dve vā
V3.187 tīṇi vā mahārajjāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati .Ayampi vuccati , gahapati , mahaggatā cetovimutti .
Idha pana , gahapati , bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṃ pathaviṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati .
Ayampi vuccati , gahapati , mahaggatā cetovimutti .
Iminā kho etaṃ , gahapati , pariyāyena veditabbaṃ yathā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca .
232.‘‘ Catasso kho imā gahapati , bhavūpapattiyo .
Katamā catasso ?
Idha , gahapati , ekacco ‘ parittābhā ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parittābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Idha pana , gahapati , ekacco ‘ appamāṇābhā ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā appamāṇābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Idha pana , gahapati , ekacco ‘ saṃkiliṭṭhābhā ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā saṃkiliṭṭhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Idha pana , gahapati , ekacco ‘ parisuddhābhā ’ ti pharitvā adhimuccitvā
T3.288 viharati .So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parisuddhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Imā kho , gahapati , catasso bhavūpapattiyo .
‘‘ Hoti kho so , gahapati , samayo , yā tā devatā ekajjhaṃ sannipatanti , tāsaṃ ekajjhaṃ sannipatitānaṃ vaṇṇanānattañhi kho paññāyati no ca ābhānānattaṃ
M3.187 .Seyyathāpi , gahapati , puriso sambahulāni telappadīpāni ekaṃ gharaṃ paveseyya .
Tesaṃ ekaṃ gharaṃ pavesitānaṃ accinānattañhi kho paññāyetha , no ca ābhānānattaṃ ;
evameva kho , gahapati , hoti kho so samayo , yā tā devatā ekajjhaṃ sannipatanti
P3.148 tāsaṃ ekajjhaṃ sannipatitānaṃ vaṇṇanānattañhi kho paññāyati , no ca ābhānānattaṃ .‘‘ Hoti kho so , gahapati , samayo , yā tā devatā tato vipakkamanti , tāsaṃ tato vipakkamantīnaṃ vaṇṇanānattañceva paññāyati ābhānānattañca .
Seyyathāpi , gahapati , puriso tāni sambahulāni telappadīpāni tamhā gharā nīhareyya .
Tesaṃ tato nīhatānaṃ [ nīharantānaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] accinānattañceva paññāyetha ābhānānattañca ;
evameva kho , gahapati , hoti kho so samayo , yā
V3.188 tā devatā tato vipakkamanti , tāsaṃ tato vipakkamantīnaṃ vaṇṇanānattañceva paññāyati ābhānānattañca .‘‘ Na kho , gahapati , tāsaṃ devatānaṃ evaṃ hoti –
‘ idaṃ amhākaṃ niccanti
T3.289 vā dhuvanti vā sassatan ’ ti vā , api ca yattha yattheva tā [ yā ( ka .)] devatā abhinivisanti tattha tattheva tā devatā abhiramanti .Seyyathāpi , gahapati , makkhikānaṃ kājena vā piṭakena vā harīyamānānaṃ na evaṃ hoti –
‘ idaṃ amhākaṃ niccanti vā dhuvanti vā sassatan ’ ti vā , api ca yattha yattheva tā [ yā ( ka .)] makkhikā abhinivisanti tattha tattheva tā makkhikā abhiramanti ;
evameva kho , gahapati , tāsaṃ devatānaṃ na evaṃ hoti –
‘ idaṃ amhākaṃ niccanti vā dhuvanti vā sassatan ’ ti vā , api ca yattha yattheva tā devatā abhinivisanti tattha tattheva tā devatā abhiramantī ’’ ti .
233. Evaṃ vutte , āyasmā sabhiyo kaccāno [ kaccāyano ( sī .)] āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu , bhante anuruddha !
Atthi ca me ettha uttariṃ paṭipucchitabbaṃ .
Yā tā , bhante , devatā ābhā sabbā tā parittābhā udāhu santettha ekaccā devatā appamāṇābhā ’’ ti ?
‘‘ Tadaṅgena kho , āvuso kaccāna , santettha ekaccā devatā parittābhā , santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā ’’ ti .
‘‘ Ko nu kho , bhante anuruddha , hetu ko paccayo yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ
M3.188 santetthaP3.149 ekaccā devatā parittābhā , santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā ’’ ti ?‘‘ Tena hāvuso kaccāna , taṃyevettha paṭipucchissāmi .
Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi .
Taṃ kiṃ maññasi , āvuso kaccāna
T3.290 , yvāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ rukkhamūlaṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati , yocāyaṃ [ yopāyaṃ ( ka .)] bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā ’’ ti ?‘‘ Yvāyaṃ , bhante , bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā ’’ ti .
‘‘ Taṃ
V3.189 kiṃ maññasi , āvuso kaccāna , yvāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati , yocāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā ’’ ti ?‘‘ Yvāyaṃ , bhante , bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso kaccāna , yvāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati , yocāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā ’’ ti ?
‘‘ Yvāyaṃ , bhante , bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati
T3.291 – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā ’’ ti .‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso kaccāna , yvāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā
P3.150 viharati , yocāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanāM3.189 mahaggatatarā ’’ ti ?‘‘ Yvāyaṃ , bhante , bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso kaccāna , yvāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati , yocāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā ’’ ti ?
‘‘ Yvāyaṃ , bhante , bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā ’’ ti .
‘‘ Taṃ
V3.190 kiṃ maññasi , āvuso kaccāna , yvāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati , yocāyaṃ bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṃ pathaviṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā ’’ ti ?‘‘ Yvāyaṃ , bhante , bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṃ
T3.292 pathaviṃ ‘ mahaggatan ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā ’’ ti ?‘‘ Ayaṃ kho , āvuso kaccāna , hetu ayaṃ paccayo , yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ santettha ekaccā devatā parittābhā , santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā ’’ ti .
234.‘‘ Sādhu , bhante anuruddha !
Atthi ca me ettha uttariṃ paṭipucchitabbaṃ .
Yāvatā [ yā tā ( ka .)], bhante , devatā ābhā sabbā tā saṃkiliṭṭhābhā udāhu santettha ekaccā devatā parisuddhābhā ’’ ti ?
‘‘ Tadaṅgena
P3.151 kho , āvuso kaccāna , santettha ekaccā devatā saṃkiliṭṭhābhā , santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā ’’ ti .‘‘ Ko nu kho , bhante , anuruddha , hetu ko paccayo , yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ santettha ekaccā devatā saṃkiliṭṭhābhā , santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā ’’ ti ?
‘‘ Tena
M3.190 , hāvuso kaccāna , upamaṃ te karissāmi .Upamāyapidhekacce [ upamāyamidhekacce ( ka .)] viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti .
Seyyathāpi , āvuso kaccāna , telappadīpassa jhāyato telampi aparisuddhaṃ vaṭṭipi aparisuddhā .
So telassapi aparisuddhattā vaṭṭiyāpi aparisuddhattā andhandhaṃ viya jhāyati ;
evameva kho , āvuso kaccāna , idhekacco bhikkhu ‘ saṃkiliṭṭhābhā ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati , tassa kāyaduṭṭhullampi na suppaṭippassaddhaṃ hoti , thinamiddhampi na susamūhataṃ hoti
T3.293 , uddhaccakukkuccampi na suppaṭivinītaṃ hoti .So kāyaduṭṭhullassapi na suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi na susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi na suppaṭivinītattā andhandhaṃ viya jhāyati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā saṃkiliṭṭhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Seyyathāpi , āvuso kaccāna , telappadīpassa jhāyato telampi parisuddhaṃ vaṭṭipi parisuddhā .
So telassapi parisuddhattā vaṭṭiyāpi parisuddhattā na andhandhaṃ viya jhāyati ;
evameva kho , āvuso kaccāna , idhekacco bhikkhu ‘ parisuddhābhā ’ ti pharitvā adhimuccitvā viharati .
Tassa kāyaduṭṭhullampi suppaṭippassaddhaṃ hoti , thinamiddhampi susamūhataṃ hoti , uddhaccakukkuccampi
V3.191 suppaṭivinītaṃ hoti .So kāyaduṭṭhullassapi suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi suppaṭivinītattā na andhandhaṃ viya jhāyati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parisuddhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ayaṃ
P3.152 kho , āvuso kaccāna , hetu ayaṃ paccayo yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ santettha ekaccā devatā saṃkiliṭṭhābhā , santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā ’’ ti . 235. Evaṃ vutte , āyasmā sabhiyo kaccāno āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu , bhante anuruddha !
Na , bhante , āyasmā anuruddho evamāha –
‘ evaṃ me sutan ’ ti vā ‘ evaṃ arahati bhavitun ’ ti vā ;
atha ca pana , bhante , āyasmā anuruddho ‘ evampi tā devatā
T3.294 , itipi tā devatā ’ tveva bhāsati .Tassa mayhaṃ , bhante , evaṃ hoti –
‘ addhā āyasmatā anuruddhena tāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā ’’’ ti .
‘‘ Addhā kho ayaṃ , āvuso kaccāna , āsajja upanīya vācā bhāsitā , api ca te ahaṃ byākarissāmi –
‘ dīgharattaṃ kho me , āvuso
M3.191 kaccāna , tāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā ’’’ ti .Evaṃ vutte , āyasmā sabhiyo kaccāno pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca –
‘‘ lābhā te , gahapati , suladdhaṃ te , gahapati , yaṃ tvañceva taṃ kaṅkhādhammaṃ pahāsi [ pajahasi ( ka .)], mayañcimaṃ [ yampimaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] dhammapariyāyaṃ alatthamhā savanāyā ’’ ti .
Anuruddhasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ .