Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsapāḷi
Uparipaṇṇāsapāḷi

2. Chabbisodhanasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Chabbisodhanasuttaṃ

98. EvaṃT3.123V3.78 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Idha , bhikkhave , bhikkhu aññaṃ byākaroti –
‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .
Anabhinanditvā appaṭikkositvā pañho pucchitabbo –
‘ cattārome , āvuso , vohārā tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātā .
Katame cattāro ?
Diṭṭhe diṭṭhavāditā , sute sutavāditā , mute mutavāditā , viññāte viññātavāditāP3.30 – ime kho , āvuso , cattāro vohārā tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātā .
Kathaṃ jānato panāyasmato , kathaṃ passato imesu catūsu vohāresu anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti ?
Khīṇāsavassa , bhikkhave , bhikkhuno vusitavato katakaraṇīyassa ohitabhārassa anuppattasadatthassa parikkhīṇabhavasaṃyojanassa sammadaññāvimuttassa ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāya –
‘ diṭṭhe kho ahaṃT3.124 , āvuso , anupāyo anapāyo anissitoM3.80 appaṭibaddho vippamutto visaṃyutto vimariyādīkatena cetasā viharāmi .
Sute kho ahaṃ , āvuso … pe … mute kho ahaṃ , āvuso … viññāte kho ahaṃ , āvuso , anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṃyutto vimariyādīkatena cetasā viharāmi .
Evaṃ kho me , āvuso , jānato evaṃ passato imesu catūsu vohāresu anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno ‘ sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditabbaṃ anumoditabbaṃ .
‘ Sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uttariṃ pañho pucchitabbo .
99.‘‘‘ Pañcime , āvuso , upādānakkhandhā tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhenaV3.79 sammadakkhātā .
Katame pañca ?
Seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho – ime kho , āvuso , pañcupādānakkhandhā tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātā .
Kathaṃ jānato panāyasmato , kathaṃ passato imesu pañcasu upādānakkhandhesu anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti ?
Khīṇāsavassa , bhikkhave , bhikkhuno vusitavato katakaraṇīyassa ohitabhārassa anuppattasadatthassa parikkhīṇabhavasaṃyojanassa sammadaññāvimuttassa ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāya –
‘ rūpaṃ kho ahaṃ , āvuso , abalaṃ virāgunaṃ [ virāgaṃ ( sī . pī .), virāgutaṃ ( ṭīkā )] anassāsikanti viditvā ye rūpe upāyūpādānā [ upayūpādānā ( ka .)] cetasoP3.31 adhiṭṭhānābhinivesānusayā tesaṃ khayā virāgā nirodhāT3.125 cāgā paṭinissaggā vimuttaṃ me cittanti pajānāmi .
Vedanaṃ kho ahaṃ , āvuso … pe … saññaṃ kho ahaṃ , āvuso … saṅkhāre kho ahaṃ , āvuso … viññāṇaṃ kho ahaṃ , āvuso , abalaṃ virāgunaṃ anassāsikanti viditvā ye viññāṇe upāyūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā vimuttaṃ me cittanti pajānāmi .
Evaṃ kho me , āvuso , jānato evaṃ passato imesu pañcasu upādānakkhandhesu anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno ‘ sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditabbaṃ , anumoditabbaṃ .
‘ Sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uttariṃ pañho pucchitabbo .
100.‘‘‘ ChayimāM3.81 , āvuso , dhātuyo tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātā .
Katamā cha ?
Pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu , ākāsadhātu , viññāṇadhātu – imā kho , āvuso , cha dhātuyo tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātā .
Kathaṃ jānato panāyasmato , kathaṃ passato imāsu chasu dhātūsu anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti ?
Khīṇāsavassa , bhikkhave , bhikkhuno vusitavato katakaraṇīyassa ohitabhārassaT3.126 anuppattasadatthassa parikkhīṇabhavasaṃyojanassa sammadaññāvimuttassa ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāya –
‘ pathavīdhātuṃ kho ahaṃ , āvuso , na attato upagacchiṃ , na ca pathavīdhātunissitaṃ attānaṃ .
Ye ca pathavīdhātunissitā upāyūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā tesaṃT3.127 khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā vimuttaṃ me cittanti pajānāmi .
Āpodhātuṃ kho ahaṃ , āvuso … pe …V3.80 tejodhātuṃ kho ahaṃ , āvuso … vāyodhātuṃ kho ahaṃ , āvuso … ākāsadhātuṃ kho ahaṃ , āvuso … viññāṇadhātuṃ kho ahaṃ , āvuso , na attato upagacchiṃ , na ca viññāṇadhātunissitaṃ attānaṃ .
Ye ca viññāṇadhātunissitā upāyūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā vimuttaṃ me cittanti pajānāmi .
Evaṃ kho me , āvuso , jānato , evaṃ passato imāsu chasu dhātūsu anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno ‘ sādhū ’ ti bhāsitaṃP3.32 abhinanditabbaṃ , anumoditabbaṃ .
‘ Sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uttariṃ pañho pucchitabbo .
101.‘‘‘ Cha kho panimāni , āvuso , ajjhattikabāhirāni [ ajjhattikāni bāhirāni ( syā . kaṃ . pī .)] āyatanāni tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni .
Katamāni cha ?
Cakkhu ceva rūpā ca , sotañca saddā ca , ghānañca gandhā ca , jivhā ca rasā ca , kāyo ca phoṭṭhabbā ca , mano ca dhammā ca – imāni kho , āvuso , cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni .
Kathaṃ jānato panāyasmato , kathaṃ passato imesu chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesuM3.82 anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti ?
Khīṇāsavassa , bhikkhave , bhikkhuno vusitavato katakaraṇīyassa ohitabhārassaT3.128 anuppattasadatthassa parikkhīṇabhavasaṃyojanassa sammadaññāvimuttassa ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāyaV3.81 –
‘ cakkhusmiṃ , āvuso , rūpe cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu yo chando yo rāgo yā nandī [ nandi ( sī . syā . kaṃ . pī .)] yā taṇhā ye ca upāyūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā vimuttaṃ me cittanti pajānāmi .
Sotasmiṃ , āvuso , sadde sotaviññāṇe … pe … ghānasmiṃ , āvuso , gandhe ghānaviññāṇe … jivhāya , āvuso , rase jivhāviññāṇe … kāyasmiṃ , āvuso , phoṭṭhabbe kāyaviññāṇe … manasmiṃ , āvuso , dhamme manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye ca upāyūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā vimuttaṃ me cittanti pajānāmi .
Evaṃ kho me , āvuso , jānato evaṃ passato imesu chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno ‘ sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditabbaṃ anumoditabbaṃ .
‘ Sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uttariṃ pañho pucchitabbo .
102.‘‘‘ Kathaṃ jānato panāyasmato , kathaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā samūhatā ’ ti [ susamūhatāti ( sī . syā . kaṃ . pī .)]?
KhīṇāsavassaP3.33 , bhikkhave , bhikkhuno vusitavato katakaraṇīyassa ohitabhārassa anuppattasadatthassa parikkhīṇabhavasaṃyojanassa sammadaññāvimuttassa ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāya –
‘ pubbe kho ahaṃ , āvuso , agāriyabhūto samāno aviddasu ahosiṃ .
Tassa me tathāgato vā tathāgatasāvako vā dhammaṃ desesi .
Tāhaṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhiṃ .
So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhiṃ – sambādho gharāvāso rajāpatho , abbhokāso pabbajjā .
Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ .
Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmāM3.83 anagāriyaṃ pabbajeyyan ’’’ ti .
‘‘ So kho ahaṃ , āvuso , aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya , appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajiṃ .
So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato ahosiṃ nihitadaṇḍo nihitasattho , lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī vihāsiṃ .
Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato ahosiṃ dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī , athenenaV3.82 sucibhūtena attanā vihāsiṃ .
Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī ahosiṃ ārācārī virato methunā gāmadhammā .
Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato ahosiṃ saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādakoT3.129 lokassa .
Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosiṃ , ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya , amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya ;
iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā ahosiṃ .
Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosiṃ ;
yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyāP3.34 hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā ahosiṃ .
Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosiṃ ;
kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā ahosiṃ kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ .
‘‘ So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato ahosiṃ , ekabhattiko ahosiṃ rattūparato virato vikālabhojanā .
Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato ahosiṃ .
Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato ahosiṃ .
Uccāsayanamahāsayanā paṭivirato ahosiṃ .
Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ , āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ , āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ ;
itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ , dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ , ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ , kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃM3.84 , hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ , khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato ahosiṃ .
DūteyyapahiṇagamanānuyogāT3.130 paṭivirato ahosiṃ , kayavikkayā paṭivirato ahosiṃ , tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato ahosiṃ , ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato ahosiṃ , chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato ahosiṃ .
‘‘ So santuṭṭho ahosiṃ kāyaparihārikena cīvarena , kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yena yeneva [ yena yena ca ( ka .)] pakkamiṃ samādāyeva pakkamiṃ .
Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti ;
evameva kho ahaṃ , āvuso ;
santuṭṭho ahosiṃ kāyaparihārikena cīvarena , kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yena yeneva pakkamiṃ samādāyeva pakkamiṃ .
So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedesiṃ .
103.‘‘ SoV3.83 cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī ahosiṃ nānubyañjanaggāhī ;
yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjiṃP3.35 ;
rakkhiṃ cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjiṃ .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī ahosiṃ nānubyañjanaggāhī ;
yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjiṃ ;
rakkhiṃ manindriyaṃ , manindriye saṃvaraṃ āpajjiṃ .
SoT3.131 iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedesiṃ .
‘‘ So abhikkante paṭikkante sampajānakārī ahosiṃ , ālokite vilokite sampajānakārī ahosiṃ , samiñjite pasārite sampajānakārī ahosiṃ , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī ahosiṃ , asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī ahosiṃ , uccārapassāvakamme sampajānakārī ahosiṃ , gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī ahosiṃ .
‘‘ SoM3.85 iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato ,( imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato ,)[ passa ma . ni .1.296 cūḷahatthipadopame ] iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato , iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajiṃ araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ .
So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdiṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
‘‘ So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā vihāsiṃ , abhijjhāya cittaṃ parisodhesiṃ .
Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto vihāsiṃ sabbapāṇabhūtahitānukampī , byāpādapadosā cittaṃ parisodhesiṃ .
Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho vihāsiṃ ālokasaññī sato sampajāno , thinamiddhā cittaṃ parisodhesiṃ .
Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato vihāsiṃ ajjhattaṃ , vūpasantacitto , uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodhesiṃ .
Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho vihāsiṃ akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodhesiṃ .
104.‘‘ SoT3.132V3.84 imeP3.36 pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ .
So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ;
ime āsavāti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ .
Tassa me evaṃ jānato evaṃM3.86 passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi .
Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyāti abbhaññāsiṃ .
Evaṃ kho me , āvuso , jānato evaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā samūhatā ’’ tiT3.133 .
‘‘ Tassa , bhikkhave , bhikkhuno ‘ sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditabbaṃ anumoditabbaṃ .
‘ Sādhū ’ ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā evamassa vacanīyo –
‘ lābhā no , āvuso , suladdhaṃP3.37 no , āvuso , ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ samanupassāmā ’’’ ti [ passāmāti ( sī .)].
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Chabbisodhanasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ .