1. Cūḷasuññatasuttaṃ
176. Evaṃ
T3.226M3.147V3.148P3.104 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde .Atha kho āyasmā ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ekamidaṃ , bhante , samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo .
Tattha me , bhante , bhagavato sammukhā sutaṃ , sammukhā paṭiggahitaṃ –
‘ suññatāvihārenāhaṃ , ānanda , etarahi bahulaṃ viharāmī ’ ti .
Kacci metaṃ , bhante , sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhāritan ’’ ti ?
‘‘ Taggha te etaṃ , ānanda , sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ .
Pubbepāhaṃ [ pubbecāhaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)], ānanda , etarahipi [ etarahi ca ( sabbattha )] suññatāvihārena bahulaṃ viharāmi .
Seyyathāpi , ānanda , ayaṃ migāramātupāsādo suñño hatthigavassavaḷavena , suñño jātarūparajatena , suñño itthipurisasannipātena atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – bhikkhusaṅghaṃ paṭicca ekattaṃ ;
evameva kho , ānanda , bhikkhu amanasikaritvā gāmasaññaṃ , amanasikaritvā manussasaññaṃ , araññasaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ
T3.227 .Tassa araññasaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā gāmasaññaṃ paṭicca tedha na santi , ye assu darathā manussasaññaṃ paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – araññasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .
So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ gāmasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ manussasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – araññasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .
Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ
P3.105 hoti taṃ ‘ santamidaṃV3.149 atthī ’’’ ti pajānāti .Evampissa esā , ānanda , yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati .
177.‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , bhikkhu amanasikaritvā manussasaññaṃ , amanasikaritvā araññasaññaṃ , pathavīsaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ .
Tassa pathavīsaññāya
M3.148 cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .Seyyathāpi , ānanda , āsabhacammaṃ saṅkusatena suvihataṃ vigatavalikaṃ ;
evameva kho , ānanda , bhikkhu yaṃ imissā pathaviyā ukkūlavikkūlaṃ nadīviduggaṃ khāṇukaṇṭakaṭṭhānaṃ pabbatavisamaṃ taṃ sabbaṃ [ sabbaṃ ( ka .)] amanasikaritvā pathavīsaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ .
Tassa pathavīsaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā manussasaññaṃ paṭicca tedha na santi , ye assu darathā araññasaññaṃ
T3.228 paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – pathavīsaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ manussasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ araññasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – pathavīsaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .
Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ ‘ santamidaṃ atthī ’ ti pajānāti .
Evampissa esā , ānanda , yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati .
178.‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , bhikkhu amanasikaritvā araññasaññaṃ , amanasikaritvā pathavīsaññaṃ , ākāsānañcāyatanasaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ .
Tassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā araññasaññaṃ paṭicca tedha na santi , ye assu darathā pathavīsaññaṃ
P3.106 paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – ākāsānañcāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ araññasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ pathavīsaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – ākāsānañcāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .
Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ ‘ santamidaṃ atthī ’ ti pajānāti .
Evampissa esā , ānanda
T3.229 , yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati . 179.‘‘ Puna
V3.150 caparaṃ , ānanda , bhikkhu amanasikaritvā pathavīsaññaṃ , amanasikaritvā ākāsānañcāyatanasaññaṃ , viññāṇañcāyatanasaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ .Tassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā pathavīsaññaṃ
M3.149 paṭicca tedha na santi , ye assu darathā ākāsānañcāyatanasaññaṃ paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – viññāṇañcāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ pathavīsaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ ākāsānañcāyatanasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – viññāṇañcāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .
Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ ‘ santamidaṃ atthī ’ ti pajānāti .
Evampissa esā , ānanda , yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati .
180.‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , bhikkhu amanasikaritvā ākāsānañcāyatanasaññaṃ , amanasikaritvā viññāṇañcāyatanasaññaṃ , ākiñcaññāyatanasaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ .
Tassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā ākāsānañcāyatanasaññaṃ paṭicca tedha na
T3.230 santi , ye assu darathā viññāṇañcāyatanasaññaṃ paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – ākiñcaññāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ ākāsānañcāyatanasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ
P3.107 saññāgataṃ viññāṇañcāyatanasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – ākiñcaññāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ ‘ santamidaṃ atthī ’ ti pajānāti .
Evampissa esā , ānanda , yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati .
181.‘‘ Puna caparaṃ , ānanda bhikkhu amanasikaritvā viññāṇañcāyatanasaññaṃ , amanasikaritvā ākiñcaññāyatanasaññaṃ , nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ .
Tassa nevasaññānāsaññāyatanasaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā viññāṇañcāyatanasaññaṃ paṭicca tedha na
V3.151 santi , ye assu darathā ākiñcaññāyatanasaññaṃ paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ ti .So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ viññāṇañcāyatanasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ ākiñcaññāyatanasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ
M3.150 yadidaṃ – nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ paṭicca ekattan ’ tiT3.231 .Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ ‘ santamidaṃ atthī ’ ti pajānāti .
Evampissa esā , ānanda , yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati .
182.‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , bhikkhu amanasikaritvā ākiñcaññāyatanasaññaṃ , amanasikaritvā nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ , animittaṃ cetosamādhiṃ paṭicca manasi karoti ekattaṃ .
Tassa animitte cetosamādhimhi cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā ākiñcaññāyatanasaññaṃ paṭicca tedha na santi , ye assu darathā nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – imameva kāyaṃ paṭicca saḷāyatanikaṃ jīvitapaccayā ’ ti
P3.108 .So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ ākiñcaññāyatanasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ nevasaññānāsaññāyatanasaññāyā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – imameva kāyaṃ paṭicca saḷāyatanikaṃ jīvitapaccayā ’ ti .
Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ ‘ santamidaṃ atthī ’ ti pajānāti .
Evampissa esā , ānanda , yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati .
183.‘‘ Puna caparaṃ , ānanda , bhikkhu amanasikaritvā ākiñcaññāyatanasaññaṃ , amanasikaritvā nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ , animittaṃ cetosamādhiṃ
T3.232 paṭicca manasi karoti ekattaṃ .Tassa animitte cetosamādhimhi cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
So evaṃ pajānāti –
‘ ayampi kho animitto cetosamādhi abhisaṅkhato abhisañcetayito ’.
‘ Yaṃ kho pana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ tadaniccaṃ nirodhadhamman ’ ti pajānāti .
Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati .
Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
So evaṃ pajānāti –
‘ ye assu darathā
V3.152 kāmāsavaṃ paṭicca tedha na santi , ye assu darathā bhavāsavaṃ paṭicca tedha na santi , ye assu darathā avijjāsavaṃ paṭicca tedha na santi , atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ – imameva kāyaṃ paṭicca saḷāyatanikaṃM3.151 jīvitapaccayā ’ ti .So ‘ suññamidaṃ saññāgataṃ kāmāsavenā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ bhavāsavenā ’ ti pajānāti ,‘ suññamidaṃ saññāgataṃ avijjāsavenā ’ ti pajānāti ,‘ atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ – imameva kāyaṃ paṭicca saḷāyatanikaṃ jīvitapaccayā ’ ti .
Iti yañhi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati , yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ ‘ santamidaṃ atthī ’ ti pajānāti .
Evampissa esā , ānanda , yathābhuccā avipallatthā
P3.109 parisuddhā paramānuttarā suññatāvakkanti bhavati . 184.‘‘ Yepi hi keci , ānanda , atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā
T3.233 vā parisuddhaṃ paramānuttaraṃ suññataṃ upasampajja vihariṃsu , sabbe te imaṃyeva parisuddhaṃ paramānuttaraṃ suññataṃ upasampajja vihariṃsu .Yepi [ ye ( sī . pī .)] hi keci , ānanda , anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā parisuddhaṃ paramānuttaraṃ suññataṃ upasampajja viharissanti , sabbe te imaṃyeva parisuddhaṃ paramānuttaraṃ suññataṃ upasampajja viharissanti .
Yepi [ ye ( sī . pī .)] hi keci , ānanda , etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā parisuddhaṃ paramānuttaraṃ suññataṃ upasampajja viharanti , sabbe te imaṃyeva parisuddhaṃ paramānuttaraṃ suññataṃ upasampajja viharanti .
Tasmātiha , ānanda ,‘ parisuddhaṃ paramānuttaraṃ suññataṃ upasampajja viharissāmā ’ ti [ viharissāmīti ( pī . ka .)]– evañhi vo [ te ( ka .)], ānanda , sikkhitabban ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .
Cūḷasuññatasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ .