11. Saccavibhaṅgasuttaṃ

371. EvaṃT3.449M3.291V3.297P3.248 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye .

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

‘‘ bhikkhavo ’’ ti .

‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .

Bhagavā etadavoca –

‘‘ Tathāgatena , bhikkhave , arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ , yadidaṃ – catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ .

Katamesaṃ catunnaṃ ?

Dukkhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ , dukkhasamudayassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ , dukkhanirodhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ .

Tathāgatena , bhikkhave , arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃT3.450 , yadidaṃ – imesaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ .

‘‘ Sevatha , bhikkhave , sāriputtamoggallāne ;

bhajatha , bhikkhave , sāriputtamoggallāne .

Paṇḍitā bhikkhū anuggāhakā sabrahmacārīnaṃ .

Seyyathāpi , bhikkhave , janetā [ janetti ( sī . pī .)], evaṃ sāriputto ;

seyyathāpi jātassa āpādetā , evaṃ moggallāno .

Sāriputto , bhikkhave , sotāpattiphale vineti , moggallāno uttamatthe .

Sāriputto , bhikkhave , pahoti cattāri ariyasaccāni vitthārena ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātun ’’ ti .

Idamavoca bhagavā .

Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi .

372. TatraV3.298P3.249 kho āyasmā sāriputto acirapakkantassa bhagavato bhikkhū āmantesi –

‘‘ āvuso , bhikkhave ’’ ti .

‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhūM3.292 āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .

Āyasmā sāriputto etadavoca –

‘‘ Tathāgatena , āvuso , arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ , yadidaṃ – catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ .

Katamesaṃ catunnaṃ ?

Dukkhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ , dukkhasamudayassa ariyasaccassaT3.451 ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ , dukkhanirodhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ .

373.‘‘ Katamañcāvuso , dukkhaṃ ariyasaccaṃ ?

Jātipi dukkhā , jarāpi dukkhā , maraṇampi dukkhaṃ , sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā , yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ;

saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā .

‘‘ Katamā cāvuso , jāti ?

Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ jāti ’’’.

‘‘ Katamā cāvuso , jarā ?

Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ jarā ’’’.

‘‘ Katamañcāvuso , maraṇaṃ ?

Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatāV3.299 bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālaṃkiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo , idaṃ vuccatāvuso –

‘ maraṇaṃ ’’’.

‘‘ Katamo cāvuso , soko ?

Yo kho , āvuso , aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko , ayaṃ vuccatāvusoT3.452 –

‘ soko ’’’.

‘‘ KatamoM3.293 cāvuso , paridevo ?

Yo kho , āvuso , aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanāP3.250 paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ paridevo ’’’.

‘‘ Katamañcāvuso , dukkhaṃ ?

Yaṃ kho , āvuso , kāyikaṃ dukkhaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ , idaṃ vuccatāvuso –

‘ dukkhaṃ ’’’.

‘‘ Katamañcāvuso , domanassaṃ ?

Yaṃ kho , āvuso , cetasikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ asātaṃ manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ , idaṃ vuccatāvuso –

‘ domanassaṃ ’’’.

‘‘ Katamo cāvuso , upāyāso ?

Yo kho , āvuso , aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ upāyāso ’’’.

‘‘ Katamañcāvuso , yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ?

Jātidhammānaṃ , āvuso , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati –

‘ aho vata , mayaṃ na jātidhammā assāma ;

na ca , vata , no jāti āgaccheyyā ’ ti .

Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ .

Idampi –

‘ yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ’.

Jarādhammānaṃ , āvuso , sattānaṃ … pe … byādhidhammānaṃ , āvuso , sattānaṃ … maraṇadhammānaṃ , āvuso , sattānaṃ … sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṃ , āvuso , sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati –

‘ aho vata , mayaṃ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāmaV3.300 ;

na ca , vata , no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā āgaccheyyun ’ tiT3.453 .

Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ .

Idampi –

‘ yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ’’’.

‘‘ Katame cāvuso , saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā ?

Seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho .

Ime vuccantāvuso –

‘ saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā ’.

Idaṃ vuccatāvuso –

‘ dukkhaṃ ariyasaccaṃ ’’’.

374.‘‘ Katamañcāvuso , dukkhasamudayaṃ [ dukkhasamudayo ( syā . kaṃ .)] ariyasaccaṃ ?

Yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā [ ponobhavikā ( sī . pī .)] nandīrāgasahagatā [ nandirāgasahagatā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] tatratatrābhinandinī , seyyathidaṃ – kāmataṇhāM3.294 bhavataṇhā vibhavataṇhāP3.251 , idaṃ vuccatāvuso –

‘ dukkhasamudayaṃ [ dukkhasamudayo ( syā . kaṃ .)] ariyasaccaṃ ’’’.

‘‘ Katamañcāvuso , dukkhanirodhaṃ [ dukkhanirodho ( syā . kaṃ .)] ariyasaccaṃ ?

Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo , idaṃ vuccatāvuso –

‘ dukkhanirodhaṃ [ dukkhanirodho ( syā . kaṃ .)] ariyasaccaṃ ’’’.

375.‘‘ Katamañcāvuso , dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ ?

Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi , sammāsaṅkappo , sammāvācā , sammākammanto , sammāājīvo , sammāvāyāmo , sammāsati , sammāsamādhi .

‘‘ Katamācāvuso , sammādiṭṭhi ?

Yaṃ kho , āvuso , dukkhe ñāṇaṃ , dukkhasamudaye ñāṇaṃ , dukkhanirodhe ñāṇaṃ , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammādiṭṭhi ’’’.

‘‘ Katamo cāvuso , sammāsaṅkappo ?

Nekkhammasaṅkappo , abyāpādasaṅkappoT3.454 , avihiṃsāsaṅkappo , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammāsaṅkappo ’’’.

‘‘ Katamā cāvuso , sammāvācā ?

Musāvādā veramaṇī , pisuṇāya vācāya veramaṇī , pharusāya vācāya veramaṇī , samphappalāpā veramaṇī , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammāvācā ’’’.

‘‘ KatamoV3.301 cāvuso , sammākammantī ?

Pāṇātipātā veramaṇī , adinnādānā veramaṇī , kāmesumicchācārā veramaṇī , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammākammanto ’’’.

‘‘ Katamo cāvuso , sammāājīvo ?

Idhāvuso , ariyasāvako micchāājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvikaṃ kappeti , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammāājīvo ’’’.

‘‘ Katamo cāvuso , sammāvāyāmo ?

Idhāvuso , bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati , uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati , anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃP3.252 uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati , uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyāM3.295 asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammāvāyāmo ’’’.

‘‘ Katamā cāvuso , sammāsati ?

Idhāvuso , bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .

Vedanāsu vedanānupassī viharati … pe … citte cittānupassī viharati … dhammesu dhammānupassīT3.455 viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammāsati ’’’.

‘‘ Katamo cāvuso , sammāsamādhi ?

Idhāvuso , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati … pe … tatiyaṃ jhānaṃ …V3.302 viharati , ayaṃ vuccatāvuso –

‘ sammāsamādhi ’.

Idaṃ vuccatāvuso –

‘ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ ’’’.

‘‘ Tathāgatenāvuso , arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ , yadidaṃ – imesaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkamman ’’ ti .

Idamavoca āyasmā sāriputto .

Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti .

Saccavibhaṅgasuttaṃ niṭṭhitaṃ ekādasamaṃ .

Issues

Select Version

Uparipaṇṇāsapāḷi

Uparipaṇṇāsapāḷi