Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsapāḷi
Uparipaṇṇāsapāḷi

10. Dhātuvibhaṅgasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Dhātuvibhaṅgasuttaṃ

342. EvaṃT3.434M3.281V3.287 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu cārikaṃ caramāno yena rājagahaṃ tadavasari ;
yena bhaggavo kumbhakāro tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhaggavaṃ kumbhakāraṃ etadavoca –
‘‘ sace te , bhaggava , agaru viharemu āvesane [ viharāmāvesane ( sī . pī .), viharāma nivesane ( syā . kaṃ .), viharemu nivesane ( ka .)] ekarattan ’’ ti .
‘‘ Na kho me , bhante , garu .
Atthi cettha pabbajito paṭhamaṃ vāsūpagato .
Sace so anujānāti , viharatha [ vihara ( sī . pī .)], bhante , yathāsukhan ’’ ti .
TenaP3.238 kho pana samayena pukkusāti nāma kulaputto bhagavantaṃ uddissa saddhāya agārasmā anagāriyaṃ pabbajito .
So tasmiṃ kumbhakārāvesane [ kumbhakāranivesane ( syā . kaṃ . ka .)] paṭhamaṃ vāsūpagato hoti .
Atha kho bhagavā yenāyasmā pukkusāti tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ pukkusātiṃ etadavoca –
‘‘ sace te , bhikkhu , agaru viharemu āvesane ekarattan ’’ ti .
‘‘ Urundaṃ , āvuso [ ūrūndaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .), urūddhaṃ ( ka .) dī . ni .2 sakkapañhasuttaṭīkā oloketabbā ], kumbhakārāvesanaṃ .
Viharatāyasmā yathāsukhan ’’ ti .
Atha kho bhagavā kumbhakārāvesanaṃ pavisitvā ekamantaṃ tiṇasanthārakaṃ [ tiṇasantharikaṃ ( sī .), tiṇasantharakaṃ ( syā . kaṃ .)] paññāpetvā nisīdi pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
Atha kho bhagavā bahudeva rattiṃT3.435 nisajjāya vītināmesi .
Āyasmāpi kho pukkusāti bahudeva rattiṃ nisajjāya vītināmesi .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ pāsādikaṃ kho ayaṃ kulaputto iriyati .
Yaṃnūnāhaṃ puccheyyan ’’ ti .
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ pukkusātiṃ etadavoca –
‘‘ kaṃsi tvaṃ , bhikkhu , uddissa pabbajito ?
Ko vā te satthā ?
Kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī ’’ ti ?
‘‘ Atthāvuso , samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito .
Taṃ kho pana bhagavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato –
‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā ’ tiM3.282 .
Tāhaṃ bhagavantaṃ uddissa pabbajito .
So ca me bhagavā satthā .
Tassa cāhaṃ bhagavatoV3.288 dhammaṃ rocemī ’’ ti .
‘‘ Kahaṃ pana , bhikkhu , etarahi so bhagavā viharati arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti .
‘‘ Atthāvuso , uttaresu janapadesu sāvatthi nāma nagaraṃ .
Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti .
‘‘ Diṭṭhapubbo pana te , bhikkhu , so bhagavā ;
disvā ca pana jāneyyāsī ’’ ti ?
‘‘ NaP3.239 kho me , āvuso , diṭṭhapubbo so bhagavā ;
disvā cāhaṃ na jāneyyan ’’ ti .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ mamañca khvāyaṃ [ maṃ tvāyaṃ ( sī .), mamaṃ khvāyaṃ ( syā . kaṃ .), maṃ khvāyaṃ ( pī .)] kulaputto uddissa pabbajito .
Yaṃnūnassāhaṃ dhammaṃ deseyyan ’’ ti .
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ pukkusātiṃ āmantesi –
‘‘ dhammaṃ te , bhikkhu , desessāmi .
Taṃ suṇāhi , sādhukaṃ manasi karohi ;
bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā pukkusāti bhagavato paccassosi .
BhagavāT3.436 etadavoca –
343.‘‘‘ Chadhāturo [ chaddhāturo ( sī .)] ayaṃ , bhikkhu , puriso chaphassāyatano aṭṭhārasamanopavicāro caturādhiṭṭhāno ;
yattha ṭhitaṃ maññassavā nappavattanti , maññassave kho pana nappavattamāne muni santoti vuccati .
Paññaṃ nappamajjeyya , saccamanurakkheyya , cāgamanubrūheyya , santimeva so sikkheyyā ’ ti – ayamuddeso dhātuvibhaṅgassa [ chadhātuvibhaṅgassa ( sī . syā . kaṃ . pī .)].
344.‘‘‘ Chadhāturo ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?( Chayimā , bhikkhu , dhātuyo )[() natthi sī . pī . potthakesu ]– pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu , ākāsadhātu , viññāṇadhātu .
‘ Chadhāturo ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ , idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
345.‘‘‘ Chaphassāyatano ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Cakkhusamphassāyatanaṃ , sotasamphassāyatanaṃ , ghānasamphassāyatanaṃ , jivhāsamphassāyatanaṃ , kāyasamphassāyatanaṃ , manosamphassāyatanaṃ .
‘ Chaphassāyatano ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ , idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
346.‘‘‘ AṭṭhārasamanopavicāroM3.283 ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati , domanassaṭṭhānīyaṃV3.289 rūpaṃ upavicarati , upekkhāṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati ;
sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃP3.240 ghāyitvā … jivhāya rasaṃ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati , domanassaṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicaratiT3.437 , upekkhāṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati – iti cha somanassupavicārā , cha domanassupavicārā , cha upekkhupavicārā .
‘ Aṭṭhārasamanopavicāro ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ , idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
347.‘‘‘ Caturādhiṭṭhāno ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Paññādhiṭṭhāno , saccādhiṭṭhāno , cāgādhiṭṭhāno , upasamādhiṭṭhāno .
‘ Caturādhiṭṭhāno ayaṃ , bhikkhu , puriso ’ ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
348.‘‘‘ Paññaṃ nappamajjeyya , saccamanurakkheyya , cāgamanubrūheyya , santimeva so sikkheyyā ’ ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Kathañca , bhikkhu , paññaṃ nappamajjati ?
Chayimā , bhikkhu , dhātuyo – pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu , ākāsadhātu , viññāṇadhātu .
349.‘‘ Katamā ca , bhikkhu , pathavīdhātu ?
Pathavīdhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā .
Katamā ca , bhikkhu , ajjhattikā pathavīdhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ upādinnaṃ [ upādiṇṇaṃ ( pī . ka .)], seyyathidaṃ – kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ [ aṭṭhimiñjā ( sī . pī .)] vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccati , bhikkhu , ajjhattikā pathavīdhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā pathavīdhātu yā ca bāhirā pathavīdhātu pathavīdhāturevesāT3.438 .
‘ Taṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāyaV3.290 daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā pathavīdhātuyā nibbindati , pathavīdhātuyā cittaṃ virājeti .
350.‘‘ KatamāM3.284 ca , bhikkhu , āpodhātu ?
Āpodhātu siyā ajjhattikāP3.241 siyā bāhirā .
Katamā ca , bhikkhu , ajjhattikā āpodhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ upādinnaṃ seyyathidaṃ – pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṃ , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccati , bhikkhu , ajjhattikā āpodhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu āpodhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā āpodhātuyā nibbindati , āpodhātuyā cittaṃ virājeti .
351.‘‘ Katamā ca , bhikkhu , tejodhātu ?
Tejodhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā .
Katamā ca , bhikkhu , ajjhattikā tejodhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ , seyyathidaṃ – yena ca santappati , yena ca jīrīyati , yena ca pariḍayhati , yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchati , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃT3.439 paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccati , bhikkhu , ajjhattikā tejodhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā tejodhātu yā ca bāhirā tejodhātu tejodhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā tejodhātuyā nibbindati , tejodhātuyā cittaṃ virājeti .
352.‘‘ Katamā ca , bhikkhu , vāyodhātu ?
Vāyodhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā .
Katamā ca , bhikkhu , ajjhattikā vāyodhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ , seyyathidaṃ – uddhaṅgamā vātā adhogamā vātā kucchisayā vātā koṭṭhāsayā [ koṭṭhasayā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vātā aṅgamaṅgānusārino vātā assāso passāso iti , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccati , bhikkhu , ajjhattikā vāyodhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā vāyodhātu yā ca bāhirā vāyodhātu vāyodhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mamaV3.291 , nesohamasmiM3.285 , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā vāyodhātuyā nibbindati , vāyodhātuyā cittaṃ virājeti .
353.‘‘ Katamā ca , bhikkhu , ākāsadhātu ?
Ākāsadhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā .
Katamā ca , bhikkhu , ajjhattikā ākāsadhātuP3.242 ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ ākāsaṃ ākāsagataṃ upādinnaṃ , seyyathidaṃT3.440 – kaṇṇacchiddaṃ nāsacchiddaṃ mukhadvāraṃ yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ ajjhoharati , yattha ca asitapītakhāyitasāyitaṃ santiṭṭhati , yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ adhobhāgaṃ [ adhobhāgā ( sī . syā . kaṃ . pī .) devadūtasuttena sameti ] nikkhamati , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ ākāsaṃ ākāsagataṃ aghaṃ aghagataṃ vivaraṃ vivaragataṃ asamphuṭṭhaṃ maṃsalohitehi upādinnaṃ – ayaṃ vuccati bhikkhu ajjhattikā ākāsadhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā ākāsadhātu yā ca bāhirā ākāsadhātu ākāsadhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā ākāsadhātuyā nibbindati , ākāsadhātuyā cittaṃ virājeti .
354.‘‘ Athāparaṃ viññāṇaṃyeva avasissati parisuddhaṃ pariyodātaṃ .
Tena ca viññāṇena kiṃ [ tena viññāṇena kiñca ( sī .)] vijānāti ?
‘ Sukhan ’ tipi vijānāti ,‘ dukkhan ’ tipi vijānāti ,‘ adukkhamasukhan ’ tipi vijānāti .
Sukhavedaniyaṃ , bhikkhu , phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā .
So sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti .
‘ Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati , sā vūpasammatī ’ ti pajānāti .
355.‘‘ Dukkhavedaniyaṃ , bhikkhu , phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā .
So dukkhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ dukkhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti .
‘ Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭiccaT3.441 uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati , sā vūpasammatī ’ ti pajānāti .
356.‘‘ Adukkhamasukhavedaniyaṃ , bhikkhu , phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā .
So adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ tiM3.286 pajānāti .
‘ Tasseva adukkhamasukhavedaniyassaV3.292 phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati , sā vūpasammatī ’ ti pajānāti .
357.‘‘ Seyyathāpi , bhikkhu , dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ saṅghaṭṭā [ samphassa ( sī . pī .), saṅghaṭā ( syā . kaṃ .)] samodhānā usmā jāyati , tejo abhinibbattati , tesaṃyeva dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ nānābhāvā vikkhepā yā tajjā usmā sā nirujjhati , sā vūpasammati ;
evameva kho , bhikkhu , sukhavedaniyaṃP3.243 phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā .
So sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti .
‘ Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati , sā vūpasammatī ’ ti pajānāti .
358.‘‘ Dukkhavedaniyaṃ , bhikkhu , phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā .
So dukkhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ dukkhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti .
‘ Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati , sā vūpasammatī ’ ti pajānāti .
359.‘‘ AdukkhamasukhavedaniyaṃT3.442 , bhikkhu , phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā .
So adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti .
‘ Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati , sā vūpasammatī ’ ti pajānāti .
360.‘‘ Athāparaṃ upekkhāyeva avasissati parisuddhā pariyodātā mudu ca kammaññā ca pabhassarā ca .
Seyyathāpi , bhikkhu , dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā ukkaṃ bandheyya , ukkaṃ bandhitvā ukkāmukhaṃ ālimpeyya , ukkāmukhaṃ ālimpetvā saṇḍāsena jātarūpaṃ gahetvā ukkāmukhe pakkhipeyya , tamenaṃ kālena kālaṃ abhidhameyya , kālena kālaṃ udakena paripphoseyya , kālena kālaṃ ajjhupekkheyya , taṃ hoti jātarūpaṃ [ jātarūpaṃ dhantaṃ ( sī . pī .)] sudhantaṃ niddhantaṃ nīhaṭaṃ [ nihataṃ ( syā . kaṃ . ka .)] ninnītakasāvaṃ [ nihatakasāvaṃ ( ka .)] mudu ca kammaññañca pabhassarañca , yassā yassā ca piḷandhanavikatiyā ākaṅkhati – yadi paṭṭikāya [ pavaṭṭikāya ( sī . syā .)] yadiM3.287 kuṇḍalāya yadi gīveyyakāya yadi suvaṇṇamālāya tañcassa atthaṃV3.293 anubhoti ;
evameva kho , bhikkhu , athāparaṃ upekkhāyeva avasissati parisuddhā pariyodātā mudu ca kammaññā ca pabhassarā ca .
361.‘‘ So evaṃ pajānāti –
‘ imañce ahaṃ upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ ākāsānañcāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ .
Evaṃ me ayaṃ upekkhā taṃnissitāT3.443 tadupādānā ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya .
Imañce ahaṃ upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ viññāṇañcāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ .
Evaṃ me ayaṃ upekkhā taṃnissitā tadupādānā ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya .
Imañce ahaṃP3.244 upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ ākiñcaññāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ .
Evaṃ me ayaṃ upekkhā taṃnissitā tadupādānā ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya .
Imañce ahaṃ upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ .
Evaṃ me ayaṃ upekkhā taṃnissitā tadupādānā ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyyā ’’’ ti .
362.‘‘ So evaṃ pajānāti –
‘ imañce ahaṃ upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ ākāsānañcāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ ;
saṅkhatametaṃ .
Imañce ahaṃ upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ viññāṇañcāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ ;
saṅkhatametaṃ .
Imañce ahaṃ upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ ākiñcaññāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ ;
saṅkhatametaṃ .
Imañce ahaṃ upekkhaṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasaṃhareyyaṃ , tadanudhammañca cittaṃ bhāveyyaṃ ;
saṅkhatametan ’’’ ti .
‘‘ So neva taṃ abhisaṅkharoti , na abhisañcetayati bhavāya vā vibhavāya vā .
So anabhisaṅkharonto anabhisañcetayanto bhavāya vā vibhavāya vā na kiñciT3.444 loke upādiyati , anupādiyaṃ na paritassati , aparitassaṃ paccattaṃyeva parinibbāyati .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
363.‘‘ So sukhañce vedanaṃ vedeti ,‘ sā aniccā ’ ti pajānāti ,‘ anajjhositā ’ ti pajānāti ,‘ anabhinanditā ’ ti pajānāti .
Dukkhañce vedanaṃ vedetiM3.288 ,‘ sā aniccā ’ ti pajānāti ,‘ anajjhositā ’ tiV3.294 pajānāti ,‘ anabhinanditā ’ ti pajānāti .
Adukkhamasukhañce vedanaṃ vedeti ,‘ sā aniccā ’ ti pajānāti ,‘ anajjhositā ’ ti pajānāti ,‘ anabhinanditā ’ ti pajānāti .
364.‘‘ So sukhañce vedanaṃ vedeti , visaṃyutto naṃ vedeti ;
dukkhañce vedanaṃ vedeti , visaṃyutto naṃ vedeti ;
adukkhamasukhañce vedanaṃ vedeti , visaṃyutto naṃ vedeti .
So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti , jīvitapariyantikaṃP3.245 vedanaṃ vedayamāno ‘ jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti ,‘ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī ’ ti pajānāti .
365.‘‘ Seyyathāpi , bhikkhu , telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyati ;
tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā aññassa ca anupahārā [ anupāhārā ( sī . pī .), anupādānā ( ka .)] anāhāro nibbāyati ;
evameva kho , bhikkhu , kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti , jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘ jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī ’ ti pajānāti ,‘ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāniT3.445 anabhinanditāni sītībhavissantī ’ ti pajānāti .
Tasmā evaṃ samannāgato bhikkhu iminā paramena paññādhiṭṭhānena samannāgato hoti .
Esā hi , bhikkhu , paramā ariyā paññā yadidaṃ – sabbadukkhakkhaye ñāṇaṃ .
366.‘‘ Tassa sā vimutti sacce ṭhitā akuppā hoti .
Tañhi , bhikkhu , musā yaṃ mosadhammaṃ , taṃ saccaṃ yaṃ amosadhammaṃ nibbānaṃ .
Tasmā evaṃ samannāgato bhikkhu iminā paramena saccādhiṭṭhānena samannāgato hoti .
Etañhi , bhikkhu , paramaṃ ariyasaccaṃ yadidaṃ – amosadhammaṃ nibbānaṃ .
367.‘‘ Tasseva kho pana pubbe aviddasuno upadhī honti samattā samādinnā .
Tyāssa pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā .
Tasmā evaṃ samannāgato bhikkhuM3.289 iminā paramena cāgādhiṭṭhānena samannāgato hoti .
Eso hi , bhikkhu , paramo ariyo cāgo yadidaṃ – sabbūpadhipaṭinissaggo .
368.‘‘ Tasseva kho pana pubbe aviddasuno abhijjhā hoti chando sārāgo .
SvāssaV3.295 pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo .
Tasseva kho pana pubbe aviddasuno āghāto hoti byāpādo sampadoso .
Svāssa pahīno hoti ucchinnamūloP3.246 tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo .
Tasseva kho pana pubbe aviddasuno avijjā hoti sammoho .
Svāssa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo .
Tasmā evaṃT3.446 samannāgato bhikkhu iminā paramena upasamādhiṭṭhānena samannāgato hoti .
Eso hi , bhikkhu , paramo ariyo upasamo yadidaṃ – rāgadosamohānaṃ upasamo .
‘ Paññaṃ nappamajjeyya , saccamanurakkheyya , cāgamanubrūheyya , santimeva so sikkheyyā ’ ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ , idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
369.‘‘‘ Yattha ṭhitaṃ maññassavā nappavattanti , maññassave kho pana nappavattamāne muni santoti vuccatī ’ ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
‘ Asmī ’ ti , bhikkhu , maññitametaṃ ,‘ ayamahamasmī ’ ti maññitametaṃ ,‘ bhavissan ’ ti maññitametaṃ ,‘ na bhavissan ’ ti maññitametaṃ ,‘ rūpī bhavissan ’ ti maññitametaṃ ,‘ arūpī bhavissan ’ ti maññitametaṃ ,‘ saññī bhavissan ’ ti maññitametaṃ ,‘ asaññī bhavissan ’ ti maññitametaṃ ,‘ nevasaññīnāsaññī bhavissan ’ ti maññitametaṃ .
Maññitaṃ , bhikkhu , rogo maññitaṃ gaṇḍo maññitaṃ sallaṃ .
Sabbamaññitānaṃ tveva , bhikkhu , samatikkamā muni santoti vuccati .
Muni kho pana , bhikkhu , santo na jāyati , na jīyati , na mīyati , na kuppati , na piheti .
Tañhissa , bhikkhu , natthi yena jāyetha , ajāyamāno kiṃ jīyissati , ajīyamāno kiṃ mīyissati , amīyamāno kiṃ kuppissati , akuppamāno kissa [ kiṃ ( ka .)] pihessati ?
‘ Yattha ṭhitaṃ maññassavā nappavattanti , maññassave kho pana nappavattamāne muni santoti vuccatī ’ ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ , idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
Imaṃ kho me tvaṃ , bhikkhu , saṃkhittena chadhātuvibhaṅgaṃ dhārehī ’’ ti .
370. AthaT3.447M3.290 kho āyasmā pukkusāti –
‘‘ satthā kira me anuppatto , sugato kira me anuppatto sammāsambuddho kira me anuppatto ’’ ti uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ accayo maṃ , bhante , accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ , yohaṃ bhagavantaṃ āvusovādena samudācaritabbaṃ amaññissaṃ .
Tassa me , bhante , bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā ’’ ti .
‘‘ Taggha tvaṃ , bhikkhu , accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃP3.247 , yaṃ maṃ tvaṃ āvusovādenaV3.296 samudācaritabbaṃ amaññittha .
Yato ca kho tvaṃ , bhikkhu , accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi , taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma .
Vuddhihesā , bhikkhu , ariyassa vinaye yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti , āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī ’’ ti .
‘‘ Labheyyāhaṃ , bhante , bhagavato santike upasampadan ’’ ti .
‘‘ Paripuṇṇaṃ pana te , bhikkhu , pattacīvaran ’’ ti ?
‘‘ Na kho me , bhante , paripuṇṇaṃ pattacīvaran ’’ ti .
‘‘ Na kho , bhikkhu , tathāgatā aparipuṇṇapattacīvaraṃ upasampādentī ’’ ti .
Atha kho āyasmā pukkusāti bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pattacīvarapariyesanaṃ pakkāmi .
Atha kho āyasmantaṃ pukkusātiṃ pattacīvarapariyesanaṃ carantaṃ vibbhantā gāvī [ bhantagāvī ( sī . pī .), gāvī ( syā . kaṃ .)] jīvitā voropesi .
Atha kho sambahulāT3.448 bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ yo so , bhante , pukkusāti nāma kulaputto bhagavatā saṃkhittena ovādena ovadito so kālaṅkato .
Tassa kā gati , ko abhisamparāyo ’’ ti ?
‘‘ Paṇḍito , bhikkhave , pukkusāti kulaputto paccapādi dhammassānudhammaṃ , na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ vihesesi [ viheṭhesi ( sī . syā . kaṃ .) viheseti ( ka .)].
Pukkusāti , bhikkhave , kulaputto pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Dhātuvibhaṅgasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ .