9. Mahāpuṇṇamasuttaṃ

85. EvaṃT3.101V3.64 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde .

Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti .

Atha kho aññataro bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ Puccheyyāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ , sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā ’’ ti .

‘‘ Tena hi tvaṃ , bhikkhu , sake āsane nisīditvā puccha yadākaṅkhasī ’’ ti .

86. Atha kho so bhikkhu sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ ime nu kho , bhante , pañcupādānakkhandhā , seyyathidaṃP3.16 – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho ’’ ti ?

‘‘ Ime kho , bhikkhu , pañcupādānakkhandhā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho ’’ ti .

‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ pucchi –

‘‘ ime pana , bhante , pañcupādānakkhandhā kiṃmūlakā ’’ ti ?

‘‘ Ime kho , bhikkhu , pañcupādānakkhandhā chandamūlakā ’’ ti .

‘‘ Taṃyeva nu kho , bhante , upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā , udāhuT3.102 aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādānan ’’ ti ?

‘‘ Na kho , bhikkhu , taṃyeva upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā , nāpi aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādānaṃ .

Yo kho , bhikkhu , pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgo taṃ tattha upādānan ’’ ti .

‘‘ Siyā pana , bhante , pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavemattatā ’’ ti ?

‘‘ Siyā bhikkhū ’’ ti bhagavā avoca ‘‘ idha , bhikkhu , ekaccassa evaṃ hoti –

‘ evaṃrūpoM3.67 siyaṃ anāgatamaddhānaṃV3.65 , evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhānan ’ ti .

Evaṃ kho , bhikkhu , siyā pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavemattatā ’’ ti .

‘‘ Kittāvatā pana , bhante , khandhānaṃ khandhādhivacanaṃ hotī ’’ ti ?

‘‘ Yaṃ kiñci , bhikkhu , rūpaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā , oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā , hīnaṃ vā paṇītaṃ vā , yaṃ dūre santike vā – ayaṃ rūpakkhandho .

YāP3.17 kāci vedanā – atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā , oḷārikā vā sukhumā vā , hīnā vā paṇītā vā , yā dūre santike vā – ayaṃ vedanākkhandho .

Yā kāci saññā – atītānāgatapaccuppannā … pe … yā dūre santike vā – ayaṃ saññākkhandho .

Ye keci saṅkhārā – atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā , oḷārikā vā sukhumā vā , hīnā vā paṇītā vā , ye dūre santike vā – ayaṃ saṅkhārakkhandho .

Yaṃ kiñci viññāṇaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā , oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā , hīnaṃ vā paṇītaṃ vā , yaṃ dūre santike vā – ayaṃ viññāṇakkhandho .

Ettāvatā kho , bhikkhu , khandhānaṃ khandhādhivacanaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Ko nu kho , bhante , hetu ko paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya ?

Ko hetu ko paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya ?

Ko hetu ko paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya ?

KoT3.103 hetu ko paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya ?

Ko hetu ko paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā ’’ ti ?

‘‘ Cattāro kho , bhikkhu , mahābhūtā hetu , cattāro mahābhūtā paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya .

Phasso hetu , phasso paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya .

Phasso hetu , phasso paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya .

Phasso hetu , phasso paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya .

Nāmarūpaṃ kho , bhikkhu , hetu , nāmarūpaṃ paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā ’’ ti .

87.‘‘ Kathaṃ pana , bhante , sakkāyadiṭṭhi hotī ’’ ti ?

‘‘ Idha , bhikkhu , assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinītoM3.68 sappurisānaṃ adassāvīV3.66 sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ ;

vedanaṃ attato samanupassati vedanāvantaṃ vā attānaṃ attani vā vedanaṃ vedanāya vā attānaṃ ;

saññaṃ attato samanupassati saññāvantaṃ vā attānaṃ attani vā saññaṃ saññāya vā attānaṃ ;

saṅkhāre attato samanupassati saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ attani vā saṅkhāre saṅkhāresu vā attānaṃ ;

viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attaniP3.18 vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ .

Evaṃ khoT3.104 , bhikkhu , sakkāyadiṭṭhi hotī ’’ ti .

‘‘ Kathaṃ pana , bhante , sakkāyadiṭṭhi na hotī ’’ ti ?

‘‘ Idha , bhikkhu , sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati na rūpavantaṃ vā attānaṃ na attani vā rūpaṃ na rūpasmiṃ vā attānaṃ ;

na vedanaṃ attato samanupassati na vedanāvantaṃ vā attānaṃ na attani vā vedanaṃ na vedanāya vā attānaṃ ;

na saññaṃ attato samanupassati na saññāvantaṃ vā attānaṃ na attani vā saññaṃ na saññāya vā attānaṃ ;

na saṅkhāre attato samanupassati na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ na attani vā saṅkhāre na saṅkhāresu vā attānaṃ ;

na viññāṇaṃ attato samanupassati na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ na attani vā viññāṇaṃ na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ .

Evaṃ kho , bhikkhu , sakkāyadiṭṭhi na hotī ’’ ti .

88.‘‘ Ko nu kho , bhante , rūpe assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?

Ko vedanāya assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?

Ko saññāya assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?

Ko saṅkhāresu assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?

Ko viññāṇe assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇan ’’ ti ?

‘‘ Yaṃ kho , bhikkhu , rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ rūpe assādo .

Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃT3.105 vipariṇāmadhammaṃ , ayaṃ rūpe ādīnavo .

Yo rūpe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ , idaṃ rūpe nissaraṇaṃ .

Yaṃ kho [ yañca ( syā . kaṃ .)], bhikkhu , vedanaṃ paṭicca … saññaṃM3.69 paṭicca … saṅkhāre paṭicca … viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ viññāṇe assādo .

Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , ayaṃ viññāṇe ādīnavo .

Yo viññāṇe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ , idaṃ viññāṇe nissaraṇan ’’ ti .

89.‘‘ KathaṃV3.67 pana , bhante , jānato kathaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā na hontī ’’ ti ?

‘‘ Yaṃ kiñci , bhikkhu , rūpaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vāP3.19 paṇītaṃ vāT3.106 yaṃ dūre santike vā – sabbaṃ rūpaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati .

Yā kāci vedanā … yā kāci saññā … ye keci saṅkhārā … yaṃ kiñci viññāṇaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā – sabbaṃ viññāṇaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati .

Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā na hontī ’’ ti .

90. Atha kho aññatarassa bhikkhuno evaṃ cetaso parivitakko udapādi –

‘‘ iti kira , bho , rūpaṃ anattā , vedanā anattā , saññā anattā , saṅkhārā anattā , viññāṇaṃ anattā ;

anattakatāni kammāni kamattānaṃ [ kathamattānaṃ ( saṃ . ni .3.82)] phusissantī ’’ ti ?

Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno cetasā cetoparivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi –

‘‘ ṭhānaṃ kho panetaṃ , bhikkhave , vijjati yaṃ idhekacco moghapuriso avidvā avijjāgato taṇhādhipateyyena cetasā satthu sāsanaṃ atidhāvitabbaṃ maññeyya –

‘ iti kira , bho , rūpaṃ anattā , vedanā anattā , saññā anattā , saṅkhārā anattā , viññāṇaṃ anattā ;

anattakatāni kammāni kamattānaṃ phusissantī ’ ti .

Paṭivinītā [ paṭicca vinītā ( sī . pī .), paṭipucchāmi vinītā ( syā . kaṃ .)] kho me tumhe , bhikkhaveT3.107 , tatra tatra dhammesu ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?

‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.

‘‘ YaṃP3.20 panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?

‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.

‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –

‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?

‘‘ No hetaṃM3.70 , bhante ’’.

‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , vedanā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?

‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.

‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?

‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.

‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –

‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?

‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.

‘‘ Tasmātiha , bhikkhave , yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ rūpaṃ –

‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .

Yā kāci vedanā … yā kāci saññā … ye keci saṅkhārā … yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vāV3.68 oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ viññāṇaṃ –

‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .

Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati , vedanāyapi nibbindati , saññāyapi nibbindati , saṅkhāresupi nibbindati , viññāṇasmimpi nibbindati ;

nibbindaṃ virajjatiT3.108 , virāgā vimuccati .

Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .

‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .

Idamavoca bhagavā .

Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti .

Mahāpuṇṇamasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ .

Issues

Select Version

Uparipaṇṇāsapāḷi

Uparipaṇṇāsapāḷi