Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsapāḷi
Uparipaṇṇāsapāḷi

4. Nandakovādasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Nandakovādasuttaṃ

398. EvaṃT3.486V3.324 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Atha kho mahāpajāpatigotamī pañcamattehi bhikkhunisatehi saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhitā kho mahāpajāpatigotamī bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ovadatu , bhante , bhagavā bhikkhuniyo ;
anusāsatu , bhante , bhagavā bhikkhuniyo ;
karotu , bhante , bhagavā bhikkhunīnaṃ dhammiṃ kathan ’’ ti [ dhammikathanti ( syā . kaṃ . ka .)].
Tena kho pana samayena therā bhikkhū bhikkhuniyo ovadanti pariyāyena .
Āyasmā nandako na icchati bhikkhuniyo ovadituṃ pariyāyena .
AthaM3.315 kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ kassa nu kho , ānanda , ajja pariyāyo bhikkhuniyo ovadituṃ pariyāyenā ’’ ti ?
‘‘ Sabbeheva , bhante , kato [ nandakassa bhante ( sī . pī .)] pariyāyo bhikkhuniyo ovadituṃ pariyāyena .
Ayaṃ , bhante , āyasmā nandako na icchati bhikkhuniyo ovadituṃ pariyāyenā ’’ ti .
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandakaṃ āmantesi –
‘‘ ovada , nandaka , bhikkhuniyo ;
anusāsa , nandaka , bhikkhuniyo ;
karohi tvaṃ , brāhmaṇa , bhikkhunīnaṃ dhammiṃ kathan ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho āyasmāP3.271 nandako bhagavato paṭissutvāT3.487 pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi .
Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto attadutiyo yena rājakārāmo tenupasaṅkami .
Addasaṃsu kho tā bhikkhuniyo āyasmantaṃ nandakaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna āsanaṃ paññāpesuṃ , udakañca pādānaṃ upaṭṭhapesuṃ .
Nisīdi kho āyasmā nandako paññatte āsane .
Nisajja pāde pakkhālesi .
Tāpi kho bhikkhuniyo āyasmantaṃ nandakaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho tā bhikkhuniyo āyasmā nandako etadavoca –
‘‘ paṭipucchakathā kho , bhaginiyo , bhavissati .
Tattha ājānantīhi –
‘ ājānāmā ’ tissa vacanīyaṃ , na ājānantīhi –
‘ na ājānāmā ’ tissa vacanīyaṃ .
Yassā vā panassa kaṅkhā vā vimati vāV3.325 ahameva tattha paṭipucchitabbo –
‘ idaṃ , bhante , kathaṃ ;
imassa kvattho ’’’ ti ?
‘‘ Ettakenapi mayaṃ , bhante , ayyassa nandakassa attamanā abhiraddhā [ abhinandāma ( syā . kaṃ .)] yaṃ no ayyo nandako pavāretī ’’ ti .
399.‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃT3.488 , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , sotaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … pe … ghānaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’…‘‘ jivhā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’…‘‘ kāyo nicco vā anicco vā ’’ ti ?
‘‘ Anicco , bhante ’’…‘‘ mano nicco vā anicco vā ’’ ti ?
‘‘ Anicco , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃP3.272 , kallaṃM3.316 nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Pubbeva no etaṃ , bhante , yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ –
‘ itipime cha ajjhattikā āyatanā aniccā ’’’ ti .
‘‘ Sādhu , sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
400.‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , rūpā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , saddā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante … pe … gandhā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’…‘‘ rasā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’…‘‘ phoṭṭhabbā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ AniccāT3.489 , bhante ’’…‘‘ dhammā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Pubbeva no etaṃ , bhante , yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ –
‘ itipime cha bāhirā āyatanā aniccā ’’’ tiV3.326 .
‘‘ Sādhu , sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
401.‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ TaṃP3.273 kiṃ maññatha , bhaginiyo , sotaviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … pe … ghānaviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’…‘‘ jivhāviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’…‘‘ kāyaviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’…‘‘ manoviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vāti ’’?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , esoT3.490 me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Pubbeva no etaṃ , bhante , yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ –
‘ itipime cha viññāṇakāyā aniccā ’’’ ti .
‘‘ Sādhu , sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
402.‘‘ SeyyathāpiM3.317 , bhaginiyo , telappadīpassa jhāyato telampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , vaṭṭipi aniccā vipariṇāmadhammā , accipi aniccā vipariṇāmadhammā , ābhāpi aniccā vipariṇāmadhammā .
Yo nu kho , bhaginiyo , evaṃ vadeyya –
‘ amussa telappadīpassa jhāyato telampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , vaṭṭipi aniccā vipariṇāmadhammā , accipi aniccā vipariṇāmadhammā ;
yā ca khvāssa ābhā sā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā ’ ti ;
sammā nu kho so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amussa hi , bhante , telappadīpassa jhāyato telampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , vaṭṭipi aniccā vipariṇāmadhammā , accipi aniccā vipariṇāmadhammā ;
pagevassa ābhā aniccā vipariṇāmadhammā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhaginiyo , yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ cha khome ajjhattikā āyatanā aniccā [ aniccā vipariṇāmadhammā (?)];
yañca kho cha ajjhattike āyatane paṭicca paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā taṃ niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhamman ’ ti ;
sammāV3.327 nu kho so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ TajjaṃT3.491 tajjaṃ , bhante , paccayaṃ paṭicca tajjā tajjā vedanā uppajjanti .
TajjassaP3.274 tajjassa paccayassa nirodhā tajjā tajjā vedanā nirujjhantī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
403.‘‘ Seyyathāpi , bhaginiyo , mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato mūlampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , khandhopi anicco vipariṇāmadhammo , sākhāpalāsampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , chāyāpi aniccā vipariṇāmadhammā .
Yo nu kho , bhaginiyo , evaṃ vadeyya –
‘ amussa mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato mūlampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , khandhopi anicco vipariṇāmadhammo , sākhāpalāsampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , yā ca khvāssa chāyā sā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā ’ ti ;
sammā nu kho so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amussa hi , bhante , mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato mūlampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , khandhopi anicco vipariṇāmadhammo , sākhāpalāsampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ ;
pagevassa chāyā aniccā vipariṇāmadhammā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhaginiyo , yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ cha khome bāhirā āyatanāM3.318 aniccā [ aniccā vipariṇāmadhammā ( sī . pī .)].
Yañca kho cha bāhire āyatane paṭicca paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā taṃ niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhamman ’ ti ;
sammā nu kho so , bhaginiyo , vadamānoT3.492 vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Tajjaṃ tajjaṃ , bhante , paccayaṃ paṭicca tajjā tajjā vedanā uppajjanti .
Tajjassa tajjassa paccayassa nirodhā tajjā tajjā vedanā nirujjhantī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
404.‘‘ Seyyathāpi , bhaginiyo , dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā tiṇhena govikantanena gāviṃ saṅkanteyya anupahacca antaraṃ maṃsakāyaṃ anupahacca bāhiraṃ cammakāyaṃ .
Yaṃ yadeva tattha antarā vilimaṃsaṃ [ vilimaṃ ( sī . pī . ka .)] antarā nhāru antarā bandhanaṃ taṃ tadeva tiṇhena govikantanenaP3.275 sañchindeyya saṅkanteyya sampakanteyya samparikanteyya .
Sañchinditvā saṅkantitvā sampakantitvā samparikantitvā vidhunitvā bāhiraṃ cammakāyaṃ teneva cammena taṃ gāviṃ paṭicchādetvā evaṃ vadeyya –
‘ tathevāyaṃ gāvī saṃyuttā imināva cammenā ’ ti ;
sammā nu khoV3.328 so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amu hi , bhante , dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā tiṇhena govikantanena gāviṃ saṅkanteyya anupahacca antaraṃ maṃsakāyaṃ anupahacca bāhiraṃ cammakāyaṃ .
Yaṃ yadeva tattha antarā vilimaṃsaṃ antarā nhāru antarā bandhanaṃ taṃ tadeva tiṇhena govikantanena sañchindeyya saṅkanteyya sampakanteyya samparikanteyya .
Sañchinditvā saṅkantitvā sampakantitvā samparikantitvā vidhunitvā bāhiraṃ cammakāyaṃ tenevaT3.493 cammena taṃ gāviṃ paṭicchādetvā kiñcāpi so evaṃ vadeyya –
‘ tathevāyaṃ gāvī saṃyuttā imināva cammenā ’ ti ;
atha kho sā gāvī visaṃyuttā teneva cammenā ’’ ti .
‘‘ Upamā kho me ayaṃ , bhaginiyo , katā atthassa viññāpanāya .
Ayamevettha attho ;
‘ antarā maṃsakāyo ’ ti kho , bhaginiyo , channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ ;
‘ bāhiro cammakāyo ’ ti kho bhaginiyo , channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ ;
‘ antarā vilimaṃsaṃ , antarā nhāru , antarā bandhanan ’ ti kho , bhaginiyo , nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ ;
‘ tiṇhaṃM3.319 govikantanan ’ ti kho , bhaginiyo , ariyāyetaṃ paññāya adhivacanaṃ ;
yāyaṃ ariyā paññā antarā kilesaṃ antarā saṃyojanaṃ antarā bandhanaṃ sañchindati saṅkantati sampakantati samparikantati .
405.‘‘ Satta kho panime , bhaginiyo , bojjhaṅgā , yesaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Katame satta ?
Idha , bhaginiyo , bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ , dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pe … vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃT3.494 nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ .
Ime kho , bhaginiyo , satta bojjhaṅgā , yesaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī ’’ ti .
406. AthaV3.329P3.276 kho āyasmā nandako tā bhikkhuniyo iminā ovādena ovaditvā uyyojesi –
‘‘ gacchatha , bhaginiyo ;
kālo ’’ ti .
Atha kho tā bhikkhuniyo āyasmato nandakassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā āyasmantaṃ nandakaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .
Ekamantaṃ ṭhitā kho tā bhikkhuniyo bhagavā etadavoca –
‘‘ gacchatha , bhikkhuniyo ;
kālo ’’ ti .
Atha kho tā bhikkhuniyo bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu .
Atha kho bhagavā acirapakkantīsu tāsu bhikkhunīsu bhikkhū āmantesi –
‘‘ seyyathāpi , bhikkhave , tadahuposathe cātuddase na hoti bahunojanassa kaṅkhā vā vimati vā –
‘ ūno nu kho cando , puṇṇo nu kho cando ’ ti , atha kho ūno candotveva hoti .
Evameva kho , bhikkhave , tā bhikkhuniyo nandakassa dhammadesanāya attamanā honti no ca kho paripuṇṇasaṅkappā ’’ ti .
407. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandakaṃ āmantesi –
‘‘ tena hi tvaṃ , nandaka , svepi tā bhikkhuniyo tenevovādena ovadeyyāsī ’’ ti .
‘‘ EvaṃM3.320 , bhante ’’ ti kho āyasmā nandakoT3.495 bhagavato paccassosi .
Atha kho āyasmā nandako tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi .
Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto attadutiyo yena rājakārāmo tenupasaṅkami .
Addasaṃsu kho tā bhikkhuniyo āyasmantaṃ nandakaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna āsanaṃ paññāpesuṃ , udakañca pādānaṃ upaṭṭhapesuṃ .
Nisīdi kho āyasmā nandako paññatte āsane .
Nisajja pāde pakkhālesi .
Tāpi kho bhikkhuniyo āyasmantaṃ nandakaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho tā bhikkhuniyo āyasmā nandako etadavoca –
‘‘ paṭipucchakathā kho , bhaginiyo , bhavissati .
Tattha ājānantīhi ‘ ājānāmā ’ tissa vacanīyaṃ , na ājānantīhi ‘ na ājānāmā ’ tissa vacanīyaṃ .
Yassā vā panassa kaṅkhā vā vimati vā , ahameva tattha paṭipucchitabboP3.277 –
‘ idaṃ , bhante , kathaṃ ;
imassa kvattho ’’’ ti .
‘‘ Ettakenapi mayaṃ , bhante , ayyassa nandakassa attamanā abhiraddhā yaṃ no ayyo nandako pavāretī ’’ ti .
408.‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso meV3.330 attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃT3.496 , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , sotaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … pe … ghānaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … jivhā … kāyo … mano nicco vā anicco vā ’’ ti ?
‘‘ Anicco , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Pubbeva no etaṃ , bhante , yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ –
‘ itipime cha ajjhattikā āyatanā aniccā ’’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
409.‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , rūpā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , esoM3.321 me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , saddā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante … pe … gandhā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante … rasā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante … phoṭṭhabbā niccā vā aniccā vā ’’ tiT3.497 ?
‘‘ Aniccā , bhante … dhammā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Pubbeva no etaṃ , bhante , yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ –
‘ itipime cha bāhirā āyatanā aniccā ’’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
410.‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhaginiyo , cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … pe … sotaviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … ghānaviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … jivhāviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … kāyaviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante … manoviññāṇaṃ niccaṃT3.498 vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Pubbeva no etaṃ , bhante , yathābhūtaṃ sammappaññāyaV3.331 sudiṭṭhaṃ –
‘ itipime cha viññāṇakāyā aniccā ’’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
411.‘‘ Seyyathāpi , bhaginiyo , telappadīpassa jhāyato telampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , vaṭṭipi aniccā vipariṇāmadhammā , accipi aniccā vipariṇāmadhammā , ābhāpi aniccā vipariṇāmadhammā .
Yo nu kho , bhaginiyo , evaṃ vadeyya –
‘ amussa telappadīpassa jhāyato telampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , vaṭṭipi aniccā vipariṇāmadhammā , accipi aniccā vipariṇāmadhammā ;
yā ca khvāssa ābhā sā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā ’ ti ;
sammā nu kho so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amussa hi , bhante , telappadīpassa jhāyato telampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , vaṭṭipi aniccā vipariṇāmadhammā , accipi aniccā vipariṇāmadhammāM3.322 ;
pagevassa ābhā aniccā vipariṇāmadhammā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhaginiyo , yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ cha khome ajjhattikā āyatanā aniccā .
Yañca kho cha ajjhattike āyataneT3.499 paṭicca paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā taṃ niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhamman ’ ti ;
sammā nu kho so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Tajjaṃ tajjaṃ , bhante , paccayaṃ paṭicca tajjā tajjā vedanā uppajjanti .
Tajjassa tajjassa paccayassa nirodhā tajjā tajjā vedanā nirujjhantī ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
412.‘‘ Seyyathāpi , bhaginiyo , mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato mūlampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , khandhopi anicco vipariṇāmadhammo , sākhāpalāsampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , chāyāpi aniccā vipariṇāmadhammā .
Yo nu kho , bhaginiyo , evaṃ vadeyya –
‘ amussa mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato mūlampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , khandhopi anicco vipariṇāmadhammo , sākhāpalāsampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ ;
yā ca khvāssa chāyā sā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā ’ ti ;
sammā nu kho so bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amussa hi , bhante , mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato mūlampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ , khandhopi anicco vipariṇāmadhammo , sākhāpalāsampi aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ ;
pagevassa chāyā aniccā vipariṇāmadhammā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhaginiyo , yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ cha khomeT3.500 bāhirā āyatanā aniccā .
Yañca kho bāhire āyatane paṭicca paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā taṃ niccaṃ dhuvaṃV3.332 sassataṃ avipariṇāmadhamman ’ ti ;
sammā nu kho so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Tajjaṃ tajjaṃ , bhante , paccayaṃ paṭicca tajjā tajjā vedanā uppajjanti .
Tajjassa tajjassa paccayassa nirodhā tajjā tajjā vedanā nirujjhantī ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhaginiyo !
Evañhetaṃ , bhaginiyo , hoti ariyasāvakassa yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ’’.
413.‘‘ Seyyathāpi , bhaginiyo , dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā tiṇhena govikantanena gāviṃ saṅkanteyya anupahaccaM3.323 antaraṃ maṃsakāyaṃ anupahacca bāhiraṃ cammakāyaṃ .
Yaṃ yadeva tattha antarā vilimaṃsaṃ antarā nhāru antarā bandhanaṃ taṃ tadeva tiṇhena govikantanena sañchindeyya saṅkanteyya sampakanteyya samparikanteyya .
Sañchinditvā saṅkantitvā sampakantitvā samparikantitvā vidhunitvā bāhiraṃ cammakāyaṃ teneva cammena taṃ gāviṃ paṭicchādetvā evaṃ vadeyya –
‘ tathevāyaṃ gāvī saṃyuttā imināva cammenā ’ ti ;
sammā nu kho so , bhaginiyo , vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amu hi , bhante , dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā tiṇhena govikantanena gāviṃ saṅkanteyya anupahacca antaraṃ maṃsakāyaṃ anupahacca bāhiraṃ cammakāyaṃ .
Yaṃ yadeva tattha antarā vilimaṃsaṃ antarāT3.501 nhāru antarā bandhanaṃ taṃ tadeva tiṇhena govikantanena sañchindeyya saṅkanteyya sampakanteyya samparikanteyya .
Sañchinditvā saṅkantitvā sampakantitvā samparikantitvā vidhunitvā bāhiraṃ cammakāyaṃ teneva cammena taṃ gāviṃ paṭicchādetvā kiñcāpi so evaṃ vadeyya –
‘ tathevāyaṃ gāvī saṃyuttā imināva cammenā ’ ti ;
atha kho sā gāvī visaṃyuttā teneva cammenā ’’ ti .
‘‘ Upamā kho me ayaṃ , bhaginiyo , katā atthassa viññāpanāya ayamevettha attho .
‘ Antarā maṃsakāyo ’ ti kho , bhaginiyo , channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ ;
‘ bāhiro cammakāyo ’ ti kho , bhaginiyo , channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ ;
‘ antarā vilimaṃsaṃ antarā nhāru antarā bandhanan ’ ti kho , bhaginiyo , nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ ;
‘ tiṇhaṃ govikantanan ’ ti kho , bhaginiyo , ariyāyetaṃ paññāya adhivacanaṃ ;
yāyaṃ ariyā paññā antarā kilesaṃ antarā saṃyojanaṃ antarā bandhanaṃ sañchindati saṅkantati sampakantati samparikantati .
414.‘‘ Satta kho panime , bhaginiyo , bojjhaṅgā , yesaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajjaV3.333 viharati .
Katame satta ?
Idha , bhaginiyo , bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ .
Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pe … vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṃT3.502 bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṃM3.324 bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ .
Ime kho , bhaginiyo , satta bojjhaṅgā yesaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī ’’ ti .
415. Atha kho āyasmā nandako tā bhikkhuniyo iminā ovādena ovaditvā uyyojesi –
‘‘ gacchatha , bhaginiyo ;
kālo ’’ ti .
Atha kho tā bhikkhuniyo āyasmato nandakassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā āyasmantaṃ nandakaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .
Ekamantaṃ ṭhitā kho tā bhikkhuniyo bhagavā etadavoca –
‘‘ gacchatha , bhikkhuniyo ;
kālo ’’ ti .
Atha kho tā bhikkhuniyo bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu .
Atha kho bhagavā acirapakkantīsu tāsu bhikkhunīsu bhikkhū āmantesi –
‘‘ seyyathāpi , bhikkhave , tadahuposathe pannarase na hoti bahuno janassa kaṅkhā vā vimati vā –
‘ ūno nu kho cando , puṇṇo nu kho cando ’ ti , atha kho puṇṇo candotveva hoti ;
evameva kho , bhikkhave , tā bhikkhuniyo nandakassa dhammadesanāya attamanā ceva paripuṇṇasaṅkappā ca .
Tāsaṃ , bhikkhave , pañcannaṃ bhikkhunisatānaṃ yāT3.503 pacchimitā bhikkhunī sā [ yā pacchimā bhikkhunī , sā ( sī . syā . kaṃ . pī .), yā pacchimikā , tā bhikkhuniyo ( ka .)] sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Nandakovādasuttaṃ niṭṭhitaṃ catutthaṃ .