Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsapāḷi
Uparipaṇṇāsapāḷi

1. Devadahasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Devadahasuttaṃ

1. EvaṃM3.1V3.1P2.214T3.1 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati devadahaṃ nāma sakyānaṃ nigamo .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ santi , bhikkhave , eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayāV3.2 dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’ ti .
Evaṃvādino , bhikkhave , nigaṇṭhā .
‘‘ EvaṃvādāhaṃT3.2 , bhikkhave , nigaṇṭhe upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi –
‘ saccaṃ kira tumhe , āvuso nigaṇṭhā , evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’ ti ?
Te ca me , bhikkhave , nigaṇṭhā evaṃ puṭṭhā ‘ āmā ’ ti paṭijānanti .
‘‘ TyāhaṃM3.2 evaṃ vadāmi –
‘ kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – ahuvamheva mayaṃ pubbe , na nāhuvamhā ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘‘‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – akaramheva mayaṃ pubbe pāpakammaṃ , na nākaramhā ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘‘‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā pāpakammaṃ akaramhā ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘‘‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ , ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjīretabbaṃ , ettakamhi vā dukkhe nijjiṇṇe sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’ ti ?
‘ NoP2.215 hidaṃ , āvuso ’.
‘‘‘ Kiṃ pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jānātha – diṭṭheva dhamme akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
2.‘‘ Iti kira tumhe , āvuso nigaṇṭhā , na jānātha – ahuvamheva mayaṃT3.3 pubbe , na nāhuvamhātiV3.3 , na jānātha – akaramheva mayaṃ pubbe pāpakammaṃ , na nākaramhāti , na jānātha – evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā pāpakammaṃ akaramhāti , na jānātha – ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ , ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjīretabbaṃ , ettakamhi vā dukkhe nijjiṇṇe sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatīti , na jānātha – diṭṭheva dhamme akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ ;
evaṃ sante āyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ na kallamassa veyyākaraṇāya – yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Sace pana tumhe , āvuso nigaṇṭhā , jāneyyātha – ahuvamheva mayaṃ pubbe , na nāhuvamhāti , jāneyyātha – akaramheva mayaṃ pubbe pāpakammaṃ , na nākaramhāti , jāneyyātha – evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā pāpakammaṃ akaramhāti , jāneyyātha – ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ , ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjīretabbaṃ , ettakamhi vā dukkhe nijjiṇṇe sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatīti , jāneyyātha – diṭṭheva dhamme akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃM3.3 upasampadaṃ ;
evaṃ sante āyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ kallamassa veyyākaraṇāya – yaṃT3.4 kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃP2.216 tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’’ ti .
3.‘‘ Seyyathāpi , āvuso nigaṇṭhā , puriso sallena viddho assa savisena gāḷhūpalepanena [ gāḷhapalepanena ( ka .)];
so sallassapi vedhanahetu [ vedanāhetu ( sī . pī . ka .)] dukkhā tibbā [ tippā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] kaṭukā vedanā vediyeyya .
Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṃ sallakattaṃ upaṭṭhāpeyyuṃ .
Tassa so bhisakko sallakatto satthena vaṇamukhaṃ parikanteyya ;
so satthenapi vaṇamukhassa parikantanahetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyeyya .
Tassa so bhisakko sallakatto esaniyā sallaṃ eseyya ;
so esaniyāpi sallassa esanāhetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyeyyaV3.4 .
Tassa so bhisakko sallakatto sallaṃ abbuheyya [ abbuyheyya ( sī .), abbhūṇheyya ( syā . kaṃ .)];
so sallassapi abbuhanahetu [ abbuyhanahetu ( sī .), abbhūṇhanahetu ( syā . kaṃ .)] dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyeyya .
Tassa so bhisakko sallakatto agadaṅgāraṃ vaṇamukhe odaheyya ;
so agadaṅgārassapi vaṇamukhe odahanahetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyeyya .
So aparena samayena rūḷhena vaṇena sañchavinā arogo assa sukhī serī sayaṃvasī yena kāmaṅgamo .
Tassa evamassa – ahaṃ kho pubbe sallena viddho ahosiṃ savisena gāḷhūpalepanena .
SohaṃT3.5 sallassapi vedhanahetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyiṃ .
Tassa me mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṃ sallakattaṃ upaṭṭhapesuṃ .
Tassa me so bhisakko sallakatto satthena vaṇamukhaṃ parikanti ;
sohaṃ satthenapi vaṇamukhassa parikantanahetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyiṃ .
Tassa me so bhisakko sallakatto esaniyā sallaṃ esi ;
so ahaṃ esaniyāpi sallassa esanāhetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyiṃ .
Tassa me so bhisakkoM3.4 sallakatto sallaṃ abbuhi [ abbuyhi ( sī .), abbhūṇhi ( syā . kaṃ .)];
sohaṃ sallassapi abbuhanahetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyiṃ .
Tassa me so bhisakko sallakatto agadaṅgāraṃ vaṇamukhe odahi ;
sohaṃ agadaṅgārassapi vaṇamukhe odahanahetu dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyiṃ .
SomhiP2.217 etarahi rūḷhena vaṇena sañchavinā arogo sukhī serī sayaṃvasī yena kāmaṅgamo ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , āvuso nigaṇṭhā , sace tumhe jāneyyātha – ahuvamheva mayaṃ pubbe , na nāhuvamhāti , jāneyyātha – akaramheva mayaṃ pubbe pāpakammaṃ , na nākaramhāti , jāneyyātha – evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā pāpakammaṃ akaramhāti , jāneyyātha – ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ , ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjīretabbaṃ , ettakamhi vā dukkhe nijjiṇṇe sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatīti , jāneyyātha – diṭṭheva dhamme akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ ;
evaṃ sante āyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ kallamassa veyyākaraṇāya – yaṃT3.6 kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Yasmā ca kho tumhe , āvuso nigaṇṭhā , na jānātha – ahuvamheva mayaṃ pubbe , na nāhuvamhāti , na jānātha – akaramheva mayaṃ pubbe pāpakammaṃ , na nākaramhāti , na jānātha – evarūpaṃ vā evarūpaṃ vā pāpakammaṃ akaramhāti , na jānātha – ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ , ettakaṃV3.5 vā dukkhaṃ nijjīretabbaṃ , ettakamhi vā dukkhe nijjiṇṇe sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatīti , na jānātha – diṭṭheva dhamme akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ ;
tasmā āyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ na kallamassa veyyākaraṇāya – yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’’ ti .
4.‘‘ EvaṃM3.5 vutte , bhikkhave , te nigaṇṭhā maṃ etadavocuṃ –
‘ nigaṇṭhoP2.218 , āvuso , nāṭaputto [ nāthaputto ( sī .)] sabbaññū sabbadassāvī , aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānātiT3.7 .
Carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitan ’ ti .
So evamāha –
‘ atthi kho vo , āvuso nigaṇṭhā , pubbeva pāpakammaṃ kataṃ , taṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya nijjīretha , yaṃ panettha etarahi kāyena saṃvutā vācāya saṃvutā manasā saṃvutā taṃ āyatiṃ pāpakammassa akaraṇaṃ .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’ ti .
Tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca , tena camhā attamanā ’’ ti .
5.‘‘ Evaṃ vutte ahaṃ , bhikkhave , te nigaṇṭhe etadavocaṃ –
‘ pañca kho ime , āvuso nigaṇṭhā , dhammā diṭṭheva dhamme dvidhāvipākā .
Katame pañca ?
Saddhā , ruci , anussavo , ākāraparivitakko , diṭṭhinijjhānakkhanti – ime kho , āvuso nigaṇṭhā , pañca dhammā diṭṭheva dhamme dvidhāvipākā .
Tatrāyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ kā atītaṃse satthari saddhā , kā ruci , ko anussavo , ko ākāraparivitakko , kā diṭṭhinijjhānakkhantī ’ ti .
Evaṃvādī [ evaṃvādīsu ( ka .)] kho ahaṃ , bhikkhave , nigaṇṭhesu na kañci [ kiñci ( sī . pī . ka .)] sahadhammikaṃ vādapaṭihāraṃ samanupassāmi .
‘‘ Puna caparāhaṃ [ puna ca panāhaṃ ( sī . pī . ka .)], bhikkhave , te nigaṇṭhe evaṃ vadāmi –
‘ taṃ kiṃ maññatha , āvuso nigaṇṭhā .
Yasmiṃ vo samaye tibbo [ tippo ( pī .)] upakkamo hotiT3.8 tibbaṃ padhānaṃ , tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyetha ;
yasmiṃ pana vo samaye na tibbo upakkamoV3.6 hoti na tibbaṃ padhānaṃ , na tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyethā ’ ti ?
‘ Yasmiṃ no , āvuso gotama , samaye tibbo upakkamo hoti tibbaṃ padhānaṃ , tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyāma ;
yasmiṃ pana no samayeP2.219 na tibbo upakkamo hoti na tibbaṃ padhānaṃ , na tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyāmā ’’’ ti .
6.‘‘ ItiM3.6 kira , āvuso nigaṇṭhā , yasmiṃ vo samaye tibbo upakkamo hoti tibbaṃ padhānaṃ , tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyetha ;
yasmiṃ pana vo samaye na tibbo upakkamo hoti na tibbaṃ padhānaṃ , na tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyetha .
Evaṃ sante āyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ na kallamassa veyyākaraṇāya – yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayoT3.9 ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatīti .
Sace , āvuso nigaṇṭhā , yasmiṃ vo samaye tibbo upakkamo hoti tibbaṃ padhānaṃ , na tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyetha ;
yasmiṃ pana vo samaye na tibbo upakkamo hoti na tibbaṃ padhānaṃ , tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyetha [ padhānaṃ , tiṭṭheyyeva tasmiṃ samaye … vedanā ( sī . syā . kaṃ . pī .)];
evaṃ sante āyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ kallamassa veyyākaraṇāya – yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayo ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’’ ti .
‘‘‘ Yasmā ca kho , āvuso nigaṇṭhā , yasmiṃ vo samaye tibbo upakkamo hoti tibbaṃ padhānaṃ , tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyetha ;
yasmiṃ pana vo samaye na tibbo upakkamo hoti na tibbaṃ padhānaṃ , na tibbā tasmiṃ samaye opakkamikā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyetha ;
te tumhe sāmaṃyeva opakkamikā dukkhāV3.7 tibbā kaṭukā vedanā vedayamānā avijjā aññāṇā sammohā vipaccethaP2.220 – yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbekatahetu .
Iti purāṇānaṃ kammānaṃT3.10 tapasā byantībhāvā , navānaṃ kammānaṃ akaraṇā , āyatiṃ anavassavo ;
āyatiṃ anavassavā kammakkhayo ;
kammakkhayā dukkhakkhayo ;
dukkhakkhayā vedanākkhayoM3.7 ;
vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissatī ’ ti .
Evaṃvādīpi [ evaṃvādīsupi ( ka .)] kho ahaṃ , bhikkhave , nigaṇṭhesu na kañci sahadhammikaṃ vādapaṭihāraṃ samanupassāmi .
7.‘‘ Puna caparāhaṃ , bhikkhave , te nigaṇṭhe evaṃ vadāmi –
‘ taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , yamidaṃ kammaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā samparāyavedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Yaṃ panidaṃ kammaṃ samparāyavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā diṭṭhadhammavedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , yamidaṃ kammaṃ sukhavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā dukkhavedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Yaṃ panidaṃ kammaṃ dukkhavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā sukhavedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , yamidaṃ kammaṃ paripakkavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā aparipakkavedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Yaṃ panidaṃ kammaṃ aparipakkavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā paripakkavedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , yamidaṃ kammaṃP2.221 bahuvedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā appavedanīyaṃT3.11 hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Yaṃ panidaṃ kammaṃ appavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā bahuvedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Taṃ kiṃ maññathāvuso nigaṇṭhā , yamidaṃ kammaṃ savedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā avedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
‘ Yaṃ panidaṃ kammaṃ avedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā savedanīyaṃ hotūti labbhametan ’ ti ?
‘ No hidaṃ , āvuso ’.
8.‘‘ Iti kira , āvuso nigaṇṭhā , yamidaṃ kammaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā samparāyavedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yaṃ panidaṃ kammaṃ samparāyavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā diṭṭhadhammavedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ sukhavedanīyaṃ taṃV3.8 upakkamena vā padhānena vā dukkhavedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ dukkhavedanīyaṃM3.8 taṃ upakkamena vā padhānena vā sukhavedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ paripakkavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā aparipakkavedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ aparipakkavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā paripakkavedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ bahuvedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā appavedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ appavedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā bahuvedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ savedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vāT3.12 avedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ , yamidaṃ kammaṃ avedanīyaṃ taṃ upakkamena vā padhānena vā savedanīyaṃ hotūti alabbhametaṃ ;
evaṃ sante āyasmantānaṃ nigaṇṭhānaṃ aphalo upakkamoP2.222 hoti , aphalaṃ padhānaṃ ’’.
‘‘ Evaṃvādī , bhikkhave , nigaṇṭhā .
Evaṃvādīnaṃ , bhikkhave , nigaṇṭhānaṃ dasa sahadhammikā vādānuvādā gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchanti .
9.‘‘ Sace , bhikkhave , sattā pubbekatahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , nigaṇṭhā pubbe dukkaṭakammakārino yaṃ etarahi evarūpā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyanti .
Sace , bhikkhave , sattā issaranimmānahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , nigaṇṭhā pāpakena issarena nimmitā yaṃ etarahi evarūpā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyanti .
Sace , bhikkhave , sattā saṅgatibhāvahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , nigaṇṭhā pāpasaṅgatikā yaṃ etarahi evarūpā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyanti .
Sace , bhikkhave , sattā abhijātihetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , nigaṇṭhā pāpābhijātikā yaṃ etarahi evarūpā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyanti .
Sace , bhikkhave , sattā diṭṭhadhammūpakkamahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , nigaṇṭhā evarūpā diṭṭhadhammūpakkamā yaṃ etarahi evarūpā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vediyanti .
‘‘ Sace , bhikkhave , sattā pubbekatahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā ;
no ce sattā pubbekatahetu sukhadukkhaṃT3.13 paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā .
Sace , bhikkhave , sattā issaranimmānahetuV3.9 sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā ;
no ce sattā issaranimmānahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā .
Sace , bhikkhave , sattā saṅgatibhāvahetuM3.9 sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā ;
no ce sattā saṅgatibhāvahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā .
Sace , bhikkhave , sattā abhijātihetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā ;
no ce sattā abhijātihetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā .
Sace , bhikkhave , sattā diṭṭhadhammūpakkamahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhāP2.223 nigaṇṭhā ;
no ce sattā diṭṭhadhammūpakkamahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , gārayhā nigaṇṭhā .
Evaṃvādī , bhikkhave , nigaṇṭhā .
Evaṃvādīnaṃ , bhikkhave , nigaṇṭhānaṃ ime dasa sahadhammikā vādānuvādā gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchanti .
Evaṃ kho , bhikkhave , aphalo upakkamo hoti , aphalaṃ padhānaṃ .
10.‘‘ Kathañca , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu na heva anaddhabhūtaṃ attānaṃ dukkhena addhabhāveti , dhammikañca sukhaṃ na pariccajati , tasmiñca sukhe anadhimucchito hoti .
So evaṃ pajānāti –
‘ imassa kho me dukkhanidānassa saṅkhāraṃ padahato saṅkhārappadhānā virāgo hoti , imassa pana me dukkhanidānassa ajjhupekkhato upekkhaṃ bhāvayato virāgo hotī ’ ti .
So yassa hi khvāssa [ yassa kho panassa ( sī .), yassa khvāssa ( pī .)]T3.14 dukkhanidānassa saṅkhāraṃ padahato saṅkhārappadhānā virāgo hoti , saṅkhāraṃ tattha padahati .
Yassa panassa dukkhanidānassa ajjhupekkhato upekkhaṃ bhāvayato virāgo hoti , upekkhaṃ tattha bhāveti .
Tassa tassa dukkhanidānassa saṅkhāraṃ padahato saṅkhārappadhānā virāgo hoti – evampissa taṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ hoti .
Tassa tassa dukkhanidānassa ajjhupekkhato upekkhaṃ bhāvayato virāgo hoti – evampissa taṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ hoti .
11.‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , puriso itthiyā sāratto paṭibaddhacitto tibbacchando tibbāpekkho .
So taṃ itthiṃ passeyya aññena purisena saddhiṃ santiṭṭhantiṃ sallapantiṃ sañjagghantiṃ saṃhasantiṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , api nu tassa purisassa amuṃ itthiṃ disvā aññena purisena saddhiṃ santiṭṭhantiṃ sallapantiṃ sañjagghantiṃ saṃhasantiṃ uppajjeyyuṃV3.10 sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amu hi , bhante , puriso amussā itthiyā sāratto paṭibaddhacitto tibbacchando tibbāpekkhoP2.224 .
Tasmā taṃ itthiṃ disvā aññena purisena saddhiṃ santiṭṭhantiṃ sallapantiṃ sañjagghantiṃM3.10 saṃhasantiṃ uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā ’’ ti .
‘‘ Atha kho , bhikkhave , tassa purisassa evamassa –
‘ ahaṃ kho amussā itthiyā sāratto paṭibaddhacitto tibbacchando tibbāpekkho .
Tassa me amuṃ itthiṃ disvā aññena purisena saddhiṃ santiṭṭhantiṃ sallapantiṃ sañjagghantiṃ saṃhasantiṃT3.15 uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā .
Yaṃnūnāhaṃ yo me amussā itthiyā chandarāgo taṃ pajaheyyan ’ ti .
So yo amussā itthiyā chandarāgo taṃ pajaheyya .
So taṃ itthiṃ passeyya aparena samayena aññena purisena saddhiṃ santiṭṭhantiṃ sallapantiṃ sañjagghantiṃ saṃhasantiṃ .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , api nu tassa purisassa amuṃ itthiṃ disvā aññena purisena saddhiṃ santiṭṭhantiṃ sallapantiṃ sañjagghantiṃ saṃhasantiṃ uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Amu hi , bhante , puriso amussā itthiyā virāgo .
Tasmā taṃ itthiṃ disvā aññena purisena saddhiṃ santiṭṭhantiṃ sallapantiṃ sañjagghantiṃ saṃhasantiṃ na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , bhikkhu na heva anaddhabhūtaṃ attānaṃ dukkhena addhabhāveti , dhammikañca sukhaṃ na pariccajati , tasmiñca sukhe anadhimucchito hoti .
So evaṃ pajānāti –
‘ imassa kho me dukkhanidānassa saṅkhāraṃ padahato saṅkhārappadhānā virāgo hoti , imassa pana me dukkhanidānassa ajjhupekkhato upekkhaṃ bhāvayato virāgo hotī ’ ti .
So yassa hi khvāssa dukkhanidānassa saṅkhāraṃ padahato saṅkhārappadhānā virāgo hoti , saṅkhāraṃ tattha padahati ;
yassa panassa dukkhanidānassa ajjhupekkhato upekkhaṃ bhāvayato virāgo hoti , upekkhaṃ tattha bhāveti .
Tassa tassa dukkhanidānassa saṅkhāraṃ padahatoT3.16 saṅkhārappadhānā virāgo hoti – evampissa taṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ hotiP2.225 .
Tassa tassa dukkhanidānassa ajjhupekkhato upekkhaṃ bhāvayato virāgo hoti – evampissa taṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ hoti .
Evampi , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
12.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu iti paṭisañcikkhati –
‘ yathāsukhaṃ kho me viharato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , kusalā dhammā parihāyanti ;
dukkhāya pana me attānaṃ padahato akusalā dhammā parihāyanti , kusalā dhammā abhivaḍḍhanti .
Yaṃnūnāhaṃ dukkhāya attānaṃ padaheyyan ’ ti .
So dukkhāya attānaṃ padahati .
Tassa dukkhāya attānaṃ padahato akusalāM3.11 dhammāV3.11 parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhanti .
So na aparena samayena dukkhāya attānaṃ padahati .
Taṃ kissa hetu ?
Yassa hi so , bhikkhave , bhikkhu atthāya dukkhāya attānaṃ padaheyya svāssa attho abhinipphanno hoti .
Tasmā na aparena samayena dukkhāya attānaṃ padahati .
Seyyathāpi , bhikkhave , usukāro tejanaṃ dvīsu alātesu ātāpeti paritāpeti ujuṃ karoti kammaniyaṃ .
Yato kho , bhikkhave , usukārassa tejanaṃ dvīsu alātesu ātāpitaṃ hoti paritāpitaṃ ujuṃ kataṃ [ ujuṃ kataṃ hoti ( sī .)] kammaniyaṃ , na so taṃ aparena samayena usukāro tejanaṃ dvīsu alātesu ātāpeti paritāpeti ujuṃ karoti kammaniyaṃ .
Taṃ kissa hetu ?
Yassa hi so , bhikkhave , atthāya usukāro tejanaṃ dvīsu alātesu ātāpeyya paritāpeyya ujuṃT3.17 kareyya kammaniyaṃ svāssa attho abhinipphanno hoti .
Tasmā na aparena samayena usukāro tejanaṃ dvīsu alātesu ātāpeti paritāpeti ujuṃ karoti kammaniyaṃ .
Evameva kho , bhikkhave , bhikkhu iti paṭisañcikkhati –
‘ yathāsukhaṃ kho me viharato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , kusalā dhammā parihāyanti ;
dukkhāya pana me attānaṃ padahato akusalā dhammā parihāyanti , kusalā dhammā abhivaḍḍhanti .
Yaṃnūnāhaṃ dukkhāya attānaṃ padaheyyan ’ ti .
So dukkhāya attānaṃ padahati .
Tassa dukkhāya attānaṃ padahato akusalā dhammā parihāyanti , kusalā dhammā abhivaḍḍhanti .
So na aparena samayena dukkhāyaP2.226 attānaṃ padahati .
Taṃ kissa hetu ?
Yassa hi so , bhikkhave , bhikkhu atthāya dukkhāya attānaṃ padaheyya svāssa attho abhinipphanno hoti .
Tasmā na aparena samayena dukkhāya attānaṃ padahati .
Evampi , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
13.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā .
So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti .
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ , kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃM3.12 brahmacariyaṃ pakāseti .
Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputtoT3.18 vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto .
So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati .
So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati –
‘ sambādho gharāvāso rajāpatho , abbhokāso pabbajjā .
Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ .
Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃV3.12 ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyan ’ ti .
So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya , appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati .
14.‘‘ So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho , lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati .
Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī , athenena sucibhūtena attanā viharati .
Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā gāmadhammā .
Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa .
Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti ;
ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya , amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya – iti bhinnānaṃT3.19 vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti ;
yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī , nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ .
So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti .
Ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā .
Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti .
MālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānāM3.13 paṭivirato hoti .
Uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti .
Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti .
Kayavikkayā paṭivirato hoti .
Tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti .
Ukkoṭanavañcananikatisāciyogā [ sāviyogā ( syā . kaṃ . ka .) ettha sācisaddo kuṭilapariyāyo ] paṭivirato hoti .
Chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti [ passa ma . ni .1.293 cūḷahatthipadopame ].
‘‘ SoT3.20 santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena , kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yenaV3.13 yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati .
Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti , evameva bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena , kucchiparihārikena piṇḍapātena ;
so yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati .
So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
15.‘‘ So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati manindriyaṃ , manindriye saṃvaraṃ āpajjati .
So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
‘‘ SoM3.14 abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti , ālokite vilokite sampajānakārī hoti , samiñjite [ sammiñjite ( sī . syā . kaṃ . pī .)] pasārite sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hotiT3.21 , asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti , gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti .
16.‘‘ So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato ,( imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato ,)[ passa ma . ni .1.296 cūḷahatthipadopame ] iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato , iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ .
So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā , ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya , parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati , abhijjhāya cittaṃ parisodheti .
Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī , byāpādapadosā cittaṃ parisodheti .
Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno , thinamiddhā cittaṃ parisodheti .
Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacittoV3.14 , uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti .
Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodheti .
‘‘ So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
EvampiT3.22 , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Evampi , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
‘‘ PunaM3.15 caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno , sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti .
Yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –
‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Evampi , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā , pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā , adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Evampi , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
17.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ [ seyyathīdaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)]– ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampiT3.23 jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –
‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto amutra udapādiṃ ;
tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto idhūpapanno ’ ti .
Iti sākāraṃV3.15 sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Evampi , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
18.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe , sugate duggate yathākammūpage satte pajānātiM3.16 –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃT3.24 saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe , sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .
Evampi , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
19.‘‘ SoP2.227 evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘ ayaṃ dukkhanirodho ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
‘ ime āsavā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘ ayaṃ āsavasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘ ayaṃ āsavanirodho ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘ ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati .
Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
Evampi kho , bhikkhave , saphalo upakkamo hoti , saphalaṃ padhānaṃ .
Evaṃvādī , bhikkhave , tathāgatā .
Evaṃvādīnaṃ , bhikkhave , tathāgatānaṃ [ tathāgato , evaṃvādiṃ bhikkhave tathāgataṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] dasa sahadhammikā pāsaṃsaṭṭhānā āgacchanti .
20.‘‘ SaceV3.16 , bhikkhave , sattā pubbekatahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , tathāgato pubbeT3.25 sukatakammakārī yaṃ etarahi evarūpā anāsavā sukhā vedanā vedeti .
Sace , bhikkhave , sattā issaranimmānahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , tathāgato bhaddakena issarenaM3.17 nimmito yaṃ etarahi evarūpā anāsavā sukhā vedanā vedeti .
Sace , bhikkhave , sattā saṅgatibhāvahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , tathāgato kalyāṇasaṅgatiko yaṃ etarahi evarūpā anāsavā sukhā vedanā vedeti .
Sace , bhikkhave , sattā abhijātihetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , tathāgato kalyāṇābhijātiko yaṃ etarahi evarūpā anāsavā sukhā vedanā vedeti .
Sace , bhikkhave , sattā diṭṭhadhammūpakkamahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti ;
addhā , bhikkhave , tathāgato kalyāṇadiṭṭhadhammūpakkamo yaṃ etarahi evarūpā anāsavā sukhā vedanā vedeti .
‘‘ Sace , bhikkhave , sattā pubbekatahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato ;
no ce sattā pubbekatahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato .
Sace , bhikkhave , sattā issaranimmānahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato ;
no ce sattā issaranimmānahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato .
Sace , bhikkhave , sattā saṅgatibhāvahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato ;
no ce sattā saṅgatibhāvahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato .
Sace , bhikkhave , sattā abhijātihetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato ;
no ce sattāT3.26 abhijātihetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato .
Sace , bhikkhave , sattā diṭṭhadhammūpakkamahetu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato ;
no ce sattā diṭṭhadhammūpakkamahetu sukhadukkhaṃP2.228 paṭisaṃvedenti , pāsaṃso tathāgato .
Evaṃvādī , bhikkhave , tathāgatā .
Evaṃvādīnaṃ , bhikkhave , tathāgatānaṃ ime dasa sahadhammikā pāsaṃsaṭṭhānā āgacchantī ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Devadahasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ .

2. Pañcattayasuttaṃ [ pañcāyatanasutta ( ka .)]

21. EvaṃM3.18V3.17T3.27 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ santi , bhikkhave , eke samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhivuttipadāni [ adhimuttipadāni ( syā . kaṃ . ka .)] abhivadanti .
‘ Saññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’ ti – ittheke abhivadanti ;
‘ asaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’ ti – ittheke abhivadanti ;
‘ nevasaññīnāsaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā ’ ti – ittheke abhivadanti ;
sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti [ paññāpenti ( sī . syā . kaṃ . pī .)], diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadanti .
Iti santaṃ vā attānaṃ paññapenti arogaṃ [ paraṃ maraṇā . iti imāni ( ka .)] paraṃ maraṇā , sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti , diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadanti .
Iti imāni pañca [ paraṃ maraṇā . iti imāni ( ka .)] hutvā tīṇi honti , tīṇi hutvā pañca honti – ayamuddeso pañcattayassa .
22.‘‘ Tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃP2.229 paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , arūpiṃT3.28 vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , ekattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nānattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃV3.18 paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , parittasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , appamāṇasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , etaṃ [ evaṃ ( ka .)] vā panekesaṃ [ panetesaṃ ( syā . kaṃ .)] upātivattataṃ viññāṇakasiṇameke abhivadanti appamāṇaṃ āneñjaṃM3.19 .
Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti [ pajānāti ( sī . syā . kaṃ . pī .) aṭṭhakathā oloketabbā ].
Ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , ekattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇāT3.29 saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nānattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , parittasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , appamāṇasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā [ maraṇāti ( ka .)], yā vā panetāsaṃ saññānaṃ parisuddhā paramā aggā anuttariyā akkhāyatiP2.230 – yadi rūpasaññānaṃ yadi arūpasaññānaṃ yadi ekattasaññānaṃ yadi nānattasaññānaṃ .
‘ Natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanameke abhivadanti appamāṇaṃ āneñjaṃ .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
23.‘‘ Tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā .
Tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesameteT3.30 paṭikkosanti .
Taṃ kissa hetu ?
Saññā rogo saññā gaṇḍo saññā sallaṃ , etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ –
‘ asaññan ’ ti .
Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiṃ vā te bhontoM3.20 samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā .
Yo hi koci , bhikkhave , samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃ vadeyya –
‘ ahamaññatra rūpā , aññatra vedanāya , aññatra saññāya , aññatraV3.19 saṅkhārehi , viññāṇassa [ aññatra viññāṇā ( syā . kaṃ .), aññatra viññāṇena ( ka .)] āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññapessāmī ’ ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃP2.231 nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
24.‘‘ Tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃT3.31 paraṃ maraṇā , arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā .
Tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti , yepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti .
Taṃ kissa hetu ?
Saññā rogo saññā gaṇḍo saññā sallaṃ , asaññā sammoho , etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ –
‘ nevasaññānāsaññan ’ ti .[ nevasaññānāsaññāti ( syā . kaṃ . pī . ka .) etantipadaṃ manasikātabbaṃ ] Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti .
Ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃM3.21 paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā , nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃT3.32 paraṃ maraṇā .
Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā [ samaṇabrāhmaṇā ( sī . pī .)] diṭṭhasutamutaviññātabbasaṅkhāramattena etassa āyatanassa upasampadaṃ paññapenti , byasanañhetaṃ , bhikkhave , akkhāyati [ āyatanamakkhāyati ( ka .)] etassa āyatanassa upasampadāyaP2.232 .
Na hetaṃ , bhikkhave , āyatanaṃ saṅkhārasamāpattipattabbamakkhāyati ;
saṅkhārāvasesasamāpattipattabbametaṃ , bhikkhave , āyatanamakkhāyati .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
25.‘‘ Tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapentiV3.20 , tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti , yepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti , yepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti .
Taṃ kissa hetu ?
Sabbepime bhonto samaṇabrāhmaṇā uddhaṃ saraṃ [ uddhaṃsarā ( sī . pī .), uddhaṃ parāmasanti ( syā . kaṃ .)] āsattiṃyeva abhivadanti –
‘ iti peccaT3.33 bhavissāma , iti pecca bhavissāmā ’ ti .
Seyyathāpi nāma vāṇijassa vāṇijjāya gacchato evaṃ hoti –
‘ ito me idaṃ bhavissati , iminā idaṃ lacchāmī ’ ti , evamevime bhonto samaṇabrāhmaṇā vāṇijūpamā maññe paṭibhanti –
‘ iti pecca bhavissāma , iti pecca bhavissāmā ’ ti .
Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti .
Ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti te sakkāyabhayā sakkāyaparijegucchā sakkāyaññeva anuparidhāvanti anuparivattanti .
Seyyathāpi nāma sā gaddulabaddho daḷhe thambhe vā khile [ khīle ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vā upanibaddhoP2.233 , tameva thambhaṃ vā khilaṃ vā anuparidhāvati anuparivattatiM3.22 ;
evamevime bhonto samaṇabrāhmaṇā sakkāyabhayā sakkāyaparijegucchā sakkāyaññeva anuparidhāvanti anuparivattanti .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
26.‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhivuttipadāni abhivadanti , sabbe te imāneva pañcāyatanāni abhivadanti etesaṃ vā aññataraṃ .
27.‘‘ Santi , bhikkhave , eke samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhivuttipadāni abhivadanti .
‘ Sassato attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ asassato attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ sassato ca asassato ca attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ nevasassatoT3.34 nāsassato attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ antavā attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ anantavā attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ antavā ca anantavā ca attāV3.21 ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ nevantavā nānantavā attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ ekattasaññī attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ nānattasaññī attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ parittasaññī attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ appamāṇasaññī attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ ekantasukhī attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ ekantadukkhī attā ca loko ca , idameva saccaṃP2.234 moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ sukhadukkhī attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti ,‘ adukkhamasukhī attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti – ittheke abhivadanti .
28.‘‘ TatraM3.23 , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ sassato attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ tiT3.35 , tesaṃ vata aññatreva saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā paccattaṃyeva ñāṇaṃ bhavissati parisuddhaṃ pariyodātanti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Paccattaṃ kho pana , bhikkhave , ñāṇe asati parisuddhe pariyodāte yadapi [ yadipi ( ka .)] te bhonto samaṇabrāhmaṇā tattha ñāṇabhāgamattameva pariyodapenti tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ upādānamakkhāyati .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
29.‘‘ Tatra , bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino –
‘ asassato attā ca loko ca , idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti … pe …[ yathā sassatavāre , tathā vitthāretabbaṃ ] sassato ca asassato ca attā ca loko ca … nevasassato nāsassato attā ca loko ca … antavā attā ca loko ca … anantavā attā ca loko ca … antavā ca anantavā ca attā ca loko ca … nevantavā nānantavā attā ca loko ca … ekattasaññī attā ca loko ca … nānattasaññī attā ca loko ca … parittasaññī attā ca loko ca … appamāṇasaññī attā ca loko ca … ekantasukhī attā ca loko ca … ekantadukkhī attā ca loko ca … sukhadukkhī attā ca loko ca … adukkhamasukhī attā ca loko ca , idamevaT3.36 saccaṃ moghamaññanti , tesaṃ vata aññatrevaV3.22 saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā paccattaṃyeva ñāṇaṃ bhavissati parisuddhaṃ pariyodātanti – netaṃ ṭhānaṃP2.235 vijjati .
Paccattaṃ kho pana , bhikkhave , ñāṇe asati parisuddhe pariyodāte yadapi te bhonto samaṇabrāhmaṇā tattha ñāṇabhāgamattameva pariyodapenti tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ upādānamakkhāyati .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
30.‘‘ IdhaM3.24 , bhikkhave , ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā , pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharati –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharāmī ’ ti .
Tassa sā pavivekā pīti nirujjhati .
Pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati domanassaṃ , domanassassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti .
Seyyathāpi , bhikkhave , yaṃ chāyā jahati taṃ ātapo pharati , yaṃ ātapo jahati taṃ chāyā pharati ;
evameva kho , bhikkhave , pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati domanassaṃ , domanassassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti .
Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti .
Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggāT3.37 , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā , pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharati –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharāmī ’ ti .
Tassa sā pavivekā pīti nirujjhati .
Pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati domanassaṃ , domanassassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
31.‘‘ Idha pana , bhikkhave , ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā , pavivekāya pītiyā samatikkamā nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharati –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharāmī ’ ti .
Tassa taṃ nirāmisaṃ sukhaṃ nirujjhati .
Nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti , pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃP2.236 .
Seyyathāpi , bhikkhave , yaṃ chāyā jahati taṃ ātapo pharati , yaṃ ātapo jahatiV3.23 taṃ chāyā pharati ;
evameva kho , bhikkhave , nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti , pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ .
Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti .
Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānāT3.38 , pavivekāya pītiyā samatikkamā , nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharati –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharāmī ’ ti .
TassaM3.25 taṃ nirāmisaṃ sukhaṃ nirujjhati .
Nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti , pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
32.‘‘ Idha pana , bhikkhave , ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā , pavivekāya pītiyā samatikkamā , nirāmisassa sukhassa samatikkamā , adukkhamasukhaṃ vedanaṃ upasampajja viharati –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ upasampajja viharāmī ’ ti .
Tassa sā adukkhamasukhā vedanā nirujjhati .
Adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ , nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati adukkhamasukhā vedanā .
Seyyathāpi , bhikkhave , yaṃ chāyā jahati taṃ ātapo pharati , yaṃ ātapo jahati taṃ chāyā pharati ;
evameva kho , bhikkhave , adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ , nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati adukkhamasukhā vedanā .
Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti .
Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggāT3.39 , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā , pavivekāya pītiyā samatikkamā , nirāmisassa sukhassa samatikkamā , adukkhamasukhaṃ vedanaṃ upasampajja viharati –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ adukkhamasukhaṃP2.237 vedanaṃ upasampajja viharāmī ’ ti .
Tassa sā adukkhamasukhā vedanā nirujjhati .
Adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ , nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati adukkhamasukhā vedanā .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
33.‘‘ IdhaV3.24 pana , bhikkhave , ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā , pavivekāya pītiyā samatikkamā , nirāmisassa sukhassa samatikkamā , adukkhamasukhāya vedanāya samatikkamā –
‘ santohamasmi , nibbutohamasmi , anupādānohamasmī ’ ti samanupassati .
Tayidaṃ , bhikkhave , tathāgato abhijānāti .
Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇoM3.26 vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā , sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā , pavivekāya pītiyā samatikkamā , nirāmisassa sukhassa samatikkamā , adukkhamasukhāya vedanāya samatikkamā –
‘ santohamasmi , nibbutohamasmi , anupādānohamasmī ’ ti samanupassati ;
addhā ayamāyasmā nibbānasappāyaṃyevaT3.40 paṭipadaṃ abhivadati .
Atha ca panāyaṃ bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhiṃ vā upādiyamāno upādiyati , aparantānudiṭṭhiṃ vā upādiyamāno upādiyati , kāmasaṃyojanaṃ vā upādiyamāno upādiyati , pavivekaṃ vā pītiṃ upādiyamāno upādiyati , nirāmisaṃ vā sukhaṃ upādiyamāno upādiyati , adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ upādiyamāno upādiyati .
Yañca kho ayamāyasmā –
‘ santohamasmi , nibbutohamasmi , anupādānohamasmī ’ ti samanupassati tadapi imassa bhoto samaṇassa brāhmaṇassa upādānamakkhāyati .
‘ Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho atthetan ’ ti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto .
‘‘ Idaṃ kho pana , bhikkhave , tathāgatena anuttaraṃ santivarapadaṃ abhisambuddhaṃ yadidaṃ – channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā [ anupādāvimokkho . tayidaṃ bhikkhave tathāgatena anuttaraṃ santivarapadaṃ abhisambuddhaṃ , yadidaṃ channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimokkhoti ( sī . syā . kaṃ . pī .)] anupādāvimokkho ’’ ti [ anupādāvimokkho . tayidaṃ bhikkhave tathāgatena anuttaraṃ santivarapadaṃ abhisambuddhaṃ , yadidaṃ channaṃ phassāyatanaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca adīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimokkhoti ( sī . syā . kaṃ . pī .)].
IdamavocaP2.238 bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Pañcattayasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ .