5. Bahudhātukasuttaṃ

124. EvaṃT3.166V3.108 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

‘‘ bhikkhavo ’’ ti .

‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .

Bhagavā etadavoca –

‘‘ Yāni kānici , bhikkhave , bhayāni uppajjanti sabbāni tāni bālato uppajjanti , no paṇḍitato ;

ye keci upaddavā uppajjanti sabbe te bālato uppajjanti , no paṇḍitato ;

ye keci upasaggā uppajjanti sabbe te bālato uppajjanti , no paṇḍitato .

Seyyathāpi , bhikkhaveM3.107 , naḷāgārā vā tiṇāgārā vā aggi mutto [ aggimukko ( sī . pī .)] kūṭāgārānipi dahati ullittāvalittāni nivātāni phusitaggaḷāni pihitavātapānāni ;

evameva kho , bhikkhave , yāni kānici bhayāni uppajjanti sabbāni tāni bālato uppajjanti , no paṇḍitato ;

ye keci upaddavā uppajjanti sabbe te bālato uppajjanti , no paṇḍitato ;

ye keci upasaggā uppajjanti sabbe te bālato uppajjanti , no paṇḍitato .

Iti kho , bhikkhave , sappaṭibhayo bālo , appaṭibhayo paṇḍito ;

saupaddavo bālo , anupaddavo paṇḍito ;

saupasaggo bālo , anupasaggo paṇḍito .

Natthi , bhikkhave , paṇḍitato bhayaṃ , natthi paṇḍitato upaddavo , natthi paṇḍitato upasaggo .

Tasmātiha , bhikkhave ,‘ paṇḍitā bhavissāma vīmaṃsakā ’ ti – evañhi vo , bhikkhave , sikkhitabban ’’ ti .

EvaṃT3.167P3.62 vutte , āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ kittāvatā nu kho , bhante , paṇḍito bhikkhu ‘ vīmaṃsako ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Yato kho , ānanda , bhikkhu dhātukusalo ca hoti , āyatanakusalo ca hoti , paṭiccasamuppādakusalo ca hoti , ṭhānāṭhānakusalo ca hoti – ettāvatā kho , ānanda , paṇḍito bhikkhu ‘ vīmaṃsako ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

125.‘‘ Kittāvatā pana , bhante ,‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ AṭṭhārasaV3.109 kho imā , ānanda , dhātuyo – cakkhudhātu , rūpadhātu , cakkhuviññāṇadhātu ;

sotadhātu , saddadhātu , sotaviññāṇadhātu ;

ghānadhātu , gandhadhātu , ghānaviññāṇadhātu ;

jivhādhātu , rasadhātu , jivhāviññāṇadhātu ;

kāyadhātu , phoṭṭhabbadhātu , kāyaviññāṇadhātu ;

manodhātu , dhammadhātu , manoviññāṇadhātu .

Imā kho , ānanda , aṭṭhārasa dhātuyo yato jānāti passati – ettāvatāpi kho , ānanda ,‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

‘‘ Siyā pana , bhante , aññopi pariyāyo , yathā ‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Siyā , ānanda .

Chayimā , ānanda , dhātuyo – pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu , ākāsadhātu , viññāṇadhātu .

Imā kho , ānanda , cha dhātuyo yato jānātiM3.108 passati – ettāvatāpi kho , ānanda ,‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

‘‘ Siyā pana , bhante , aññopi pariyāyo , yathā ‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Siyā , ānanda .

Chayimā , ānanda , dhātuyo – sukhadhātuT3.168 , dukkhadhātu , somanassadhātu , domanassadhātu , upekkhādhātu , avijjādhātu .

Imā kho , ānanda , cha dhātuyo yato jānāti passati – ettāvatāpi kho , ānanda ,‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

‘‘ Siyā pana , bhante , aññopi pariyāyo , yathā ‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Siyā , ānanda .

Chayimā , ānanda , dhātuyo – kāmadhātu , nekkhammadhātu , byāpādadhātu , abyāpādadhātu , vihiṃsādhātuP3.63 , avihiṃsādhātu .

Imā kho , ānanda , cha dhātuyo yato jānāti passati – ettāvatāpi kho , ānanda ,‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

‘‘ Siyā pana , bhante , aññopi pariyāyo , yathā ‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Siyā , ānanda .

Tisso imā , ānanda , dhātuyo – kāmadhātu , rūpadhātu , arūpadhātu .

Imā kho , ānanda , tisso dhātuyo yato jānāti passati – ettāvatāpi kho , ānanda ,‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

‘‘ SiyāV3.110 pana , bhante , aññopi pariyāyo , yathā ‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Siyā , ānanda .

Dve imā , ānanda , dhātuyo – saṅkhatādhātu , asaṅkhatādhātu .

Imā kho , ānanda , dve dhātuyo yato jānāti passati – ettāvatāpi kho , ānanda ,‘ dhātukusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

126.‘‘ Kittāvatā pana , bhante ,‘ āyatanakusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Cha kho panimāni , ānanda , ajjhattikabāhirāni āyatanāni – cakkhucevaT3.169 rūpā ca sotañca saddā ca ghānañca gandhā ca jivhā ca rasā ca kāyo ca phoṭṭhabbā ca mano ca dhammā ca .

Imāni kho , ānanda , cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni yato jānāti passati – ettāvatā kho , ānanda ,‘ āyatanakusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

‘‘ KittāvatāM3.109 pana , bhante ,‘ paṭiccasamuppādakusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Idhānanda , bhikkhu evaṃ pajānāti –

‘ imasmiṃ sati idaṃ hoti , imassuppādā idaṃ uppajjati , imasmiṃ asati idaṃ na hoti , imassa nirodhā idaṃ nirujjhati , yadidaṃ – avijjāpaccayā saṅkhārā , saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ , nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ , saḷāyatanapaccayā phasso , phassapaccayā vedanā , vedanāpaccayā taṇhā , taṇhāpaccayā upādānaṃ , upādānapaccayā bhavoP3.64 , bhavapaccayā jāti , jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā sambhavanti .

Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .

Avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho , saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho , viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho , nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho , saḷāyatananirodhā phassanirodho , phassanirodhā vedanānirodho , vedanānirodhā taṇhānirodho , taṇhānirodhā upādānanirodho , upādānanirodhā bhavanirodho , bhavanirodhā jātinirodho , jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsāT3.170 nirujjhanti .

Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti ’.

Ettāvatā kho , ānanda ,‘ paṭiccasamuppādakusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

127.‘‘ Kittāvatā pana , bhante ,‘ ṭhānāṭhānakusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ?

‘‘ Idhānanda , bhikkhu ‘ aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci [ kiñci ( syā . kaṃ . ka .)] saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañciV3.111 saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ sukhato upagaccheyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci saṅkhāraṃ sukhato upagaccheyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci dhammaṃ attato upagaccheyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ,‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci dhammaṃ attato upagaccheyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

128.‘‘‘ AṭṭhānametaṃM3.110 anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo mātaraṃ jīvitā voropeyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano mātaraṃ jīvitā voropeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampannoP3.65 puggalo pitaraṃ jīvitā voropeyya … pe …T3.171 arahantaṃ jīvitā voropeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo duṭṭhacitto tathāgatassa lohitaṃ uppādeyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano duṭṭhacitto tathāgatassa lohitaṃ uppādeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo saṅghaṃ bhindeyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano saṅghaṃ bhindeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo aññaṃ satthāraṃ uddiseyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano aññaṃ satthāraṃ uddiseyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

129.‘‘‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ ekissā lokadhātuyā eko arahaṃ sammāsambuddho uppajjeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve rājāno cakkavattino apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ ekissā lokadhātuyā eko rājā cakkavattī uppajjeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

130.‘‘‘ AṭṭhānametaṃV3.112 anavakāso yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddhoT3.172 , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso arahaṃ assa sammāsambuddho , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso rājā assa cakkavattī , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī sakkattaṃ kareyyaP3.66 … mārattaṃ kareyya … brahmattaṃ kareyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso sakkattaṃM3.111 kareyya … mārattaṃ kareyya … brahmattaṃ kareyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

131.‘‘‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyaduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīduccaritassa … pe … yaṃ manoduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīduccaritassa … pe … yaṃ manoduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya , ṭhānametaṃ vijjatīti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyasucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyasucaritassaT3.173 iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīsucaritassa … pe … yaṃ manosucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīsucaritassa … pe … yaṃ manosucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘‘‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritasamaṅgī taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyaduccaritasamaṅgīP3.67 taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāsoV3.113 yaṃ vacīduccaritasamaṅgī … pe … yaṃ manoduccaritasamaṅgī taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīduccaritasamaṅgī … pe … yaṃ manoduccaritasamaṅgī taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyasucaritasamaṅgī taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃM3.112 vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyasucaritasamaṅgī taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃT3.174 saggaṃ lokaṃ upapajjeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

‘ Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīsucaritasamaṅgī … pe … yaṃ manosucaritasamaṅgī taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti pajānāti ;

‘ ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīsucaritasamaṅgī … pe … yaṃ manosucaritasamaṅgī taṃnidānā tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya , ṭhānametaṃ vijjatī ’ ti pajānāti .

Ettāvatā kho , ānanda ,‘ ṭhānāṭhānakusalo bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

132. Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !

Konāmo ayaṃ , bhante , dhammapariyāyo ’’ ti ?

‘‘ Tasmātiha tvaṃ , ānanda , imaṃ dhammapariyāyaṃ ‘ bahudhātuko ’ tipi naṃ dhārehi ,‘ catuparivaṭṭo ’ tipi naṃ dhārehi ,‘ dhammādāso ’ tipi naṃ dhārehi ,‘ amatadundubhī ’ tipi [ dudrabhītipi ( ka .)] naṃ dhārehi ,‘ anuttaro saṅgāmavijayo ’ tipi naṃ dhārehī ’’ ti .

Idamavoca bhagavā .

Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .

Bahudhātukasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ .

Issues

Select Version

Uparipaṇṇāsapāḷi

Uparipaṇṇāsapāḷi