526. Niḷinikājātakaṃ (1)
1.
‘‘ Uddayhate
T2.1V2.20M2.31 [ uḍḍayhate ( sī . pī .)] janapado , raṭṭhañcāpi vinassati ;Ehi niḷinike [ niḷike ( sī . syā . pī .), evamuparipi ] gaccha , taṃ me brāhmaṇamānaya ’’.
2.
‘‘ Nāhaṃ dukkhakkhamā rāja , nāhaṃ addhānakovidā ;
Kathaṃ ahaṃ gamissāmi , vanaṃ kuñjarasevitaṃ ’’.
3.
‘‘ Phītaṃ janapadaṃ gantvā , hatthinā ca rathena ca ;
Dārusaṅghāṭayānena , evaṃ gaccha niḷinike .
4.
‘‘ Hatthiassarathe pattī , gacchevādāya khattiye ;
Taveva vaṇṇarūpena , vasaṃ tamānayissasi ’’.
5.
‘‘ Kadalīdhajapaññāṇo , ābhujīparivārito ;
Eso padissati rammo , isisiṅgassa assamo .
6.
‘‘ Eso aggissa saṅkhāto , eso dhūmo padissati ;
Maññe no aggiṃ hāpeti , isisiṅgo mahiddhiko ’’.
7.
‘‘ Tañca
T2.2 disvāna āyantiṃ , āmuttamaṇikuṇḍalaṃ ;Isisiṅgo pāvisi bhīto , assamaṃ paṇṇachādanaṃ .
8.
‘‘ Assamassa ca sā dvāre , geṇḍukenassa [ bheṇḍukenassa ( sī . pī .)] kīḷati ;
Vidaṃsayantī aṅgāni , guyhaṃ pakāsitāni ca .
9.
‘‘ Tañca disvāna kīḷantiṃ , paṇṇasālagato jaṭī ;
Assamā nikkhamitvāna , idaṃ vacanamabravi .
10.
‘‘ Ambho ko nāma so rukkho , yassa tevaṃgataṃ phalaṃ ;
Dūrepi khittaṃ pacceti , na taṃ ohāya gacchati ’’.
11.
‘‘ Assamassa
M2.32 mama [ maṃ ( sī .)] brahme , samīpe gandhamādane ;Bahavo [ pabbate ( sī .)] tādisā rukkhā , yassa tevaṃgataṃ phalaṃ ;
Dūrepi khittaṃ pacceti , na maṃ ohāya gacchati ’’.
12.
‘‘ Etū
V2.21 [ etu ( sī . syā . ka .)] bhavaṃ assamimaṃ adetu , pajjañca bhakkhañca paṭiccha dammi ;Idamāsanaṃ atra bhavaṃ nisīdatu , ito bhavaṃ mūlaphalāni bhuñjatu ’’[ khādatu ( sī .)].
13.
‘‘ Kiṃ te idaṃ ūrūnamantarasmiṃ , supicchitaṃ kaṇharivappakāsati ;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ , kose nu te uttamaṅgaṃ paviṭṭhaṃ ’’.
14.
‘‘ Ahaṃ vane mūlaphalesanaṃ caraṃ , āsādayiṃ
T2.3 [ assādayiṃ ( ka .)] acchaṃ sughorarūpaṃ ;So maṃ patitvā sahasājjhapatto , panujja maṃ abbahi [ abbuhi ( syā . ka .)] uttamaṅgaṃ .
15.
‘‘ Svāyaṃ vaṇo khajjati kaṇḍuvāyati , sabbañca kālaṃ na labhāmi sātaṃ ;
Paho bhavaṃ kaṇḍumimaṃ vinetuṃ , kurutaṃ bhavaṃ yācito brāhmaṇatthaṃ ’’.
16.
‘‘ Gambhīrarūpo te vaṇo salohito , apūtiko vaṇagandho [ pakkagandho ( sī .), pannagandho ( syā . pī .)] mahā ca ;
Karomi te kiñci kasāyayogaṃ , yathā bhavaṃ paramasukhī bhaveyya ’’.
17.
‘‘ Na
M2.33 mantayogā na kasāyayogā , na osadhā brahmacāri [ brahmacārī ( sī . syā . pī .)] kamanti ;Ghaṭṭe mudukena [ yaṃ te mudu tena ( sī .), yaṃ te mudū tena ( pī .)] vinehi kaṇḍuṃ [ kaṇḍukaṃ ( pī .)], yathā ahaṃ paramasukhī bhaveyyaṃ ’’.
18.
‘‘ Ito nu bhoto katamena assamo , kacci bhavaṃ abhiramasi [ abhiramasī ( pī .)] araññe ;
Kacci nu te [ kacci te ( pī .)] mūlaphalaṃ pahūtaṃ , kacci bhavantaṃ na vihiṃsanti vāḷā ’’.
19.
‘‘ Ito
T2.4 ujuṃ uttarāyaṃ disāyaṃ , khemānadī himavatā pabhāvī [ pabhāti ( sī . pī .)];Tassā tīre assamo mayha rammo , aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe .
20.
‘‘ Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo , uddālakā pāṭaliyo ca phullā ;
Samantato kimpurisābhigītaṃ , aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe .
21.
‘‘ Tālā ca mūlā ca phalā ca mettha , vaṇṇena gandhena upetarūpaṃ ;
Taṃ bhūmibhāgehi upetarūpaṃ , aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe .
21.
‘‘ Phalā ca mūlā ca pahūtamettha , vaṇṇena gandhena rasenupetā ;
Āyanti ca luddakā taṃ padesaṃ , mā me tato mūlaphalaṃ ahāsuṃ ’’.
23.
‘‘ Pitā mamaṃ mūlaphalesanaṃ gato , idāni āgacchati sāyakāle ;
Ubhova gacchāmase assamaṃ taṃ , yāva
T2.5 pitā mūlaphalato etu ’’. 24.
‘‘ Aññe
M2.34 bahū isayo sādhurūpā , rājīsayo anumagge vasanti ;Te yeva pucchesi mamassamaṃ taṃ , te taṃ nayissanti mamaṃ sakāse ’’.
25.
‘‘ Na te kaṭṭhāni bhinnāni , na te udakamābhataṃ ;
Aggīpi te na hāpito [ hāsito ( sī . syā .)], kiṃ nu mandova jhāyasi .
26.
‘‘ Bhinnāni kaṭṭhāni huto ca aggi , tapanīpi te samitā brahmacārī [ brahmacāri (?)];
Pīṭhañca mayhaṃ udakañca hoti , ramasi tuvaṃ [ tvaṃ ( sī .)] brahmabhūto puratthā .
27.
‘‘ Abhinnakaṭṭhosi
V2.22 anābhatodako , ahāpitaggīsi [ ahāpitaggīpi ( ka .)] asiddhabhojano [ asiṭṭhabhojano ( ka .)];Na me tuvaṃ ālapasī mamajja , naṭṭhaṃ nu kiṃ cetasikañca dukkhaṃ ’’.
28.
‘‘ Idhāgamā jaṭilo brahmacārī , sudassaneyyo sutanū vineti ;
Nevātidīgho na panātirasso , sukaṇhakaṇhacchadanehi bhoto .
29.
‘‘ Amassujāto
T2.6 apurāṇavaṇṇī , ādhārarūpañca panassa kaṇṭhe ;Dve yamā [ dve passa ( sī .), dvāssa ( pī .)] gaṇḍā uresu jātā , suvaṇṇatindukanibhā [ suvaṇṇapindūpanibhā ( sī .), suvaṇṇatiṇḍusannibhā ( syā .), sovannapiṇḍūpanibhā ( pī .)] pabhassarā .
30.
‘‘ Mukhañca tassa bhusadassaneyyaṃ , kaṇṇesu lambanti ca kuñcitaggā ;
Te jotare carato māṇavassa , suttañca yaṃ saṃyamanaṃ jaṭānaṃ .
31.
‘‘ Aññā
M2.35 ca tassa saṃyamāni [ saṃyamanī ( sī . pī .)] catasso , nīlā pītā [ nīlāpi tā ( pī .)] lohitikā [ lohitakā ( syā . pī . ka .)] ca setā ;Tā piṃsare [ saṃsare ( sī . syā .)] carato māṇavassa , tiriṭi [ cirīṭi ( sī . pī .)] saṅghāriva pāvusamhi .
32.
‘‘ Na mikhalaṃ muñjamayaṃ dhāreti , na santhare [ santace ( sī .), santacaṃ ( pī .), santare ( ka .)] no pana pabbajassa ;
Tā jotare jaghanantare [ jaghanavare ( sī . pī .)] vilaggā , sateratā vijjurivantalikkhe .
33.
‘‘ Akhīlakāni ca avaṇṭakāni , heṭṭhā nabhyā kaṭisamohitāni ;
Aghaṭṭitā niccakīḷaṃ karonti , haṃ tāta kiṃrukkhaphalāni tāni .
34.
‘‘ Jaṭā
T2.7 ca tassa bhusadassaneyyā , parosataṃ vellitaggā sugandhā ;Dvedhā siro sādhu vibhattarūpo , aho nu kho mayha tathā jaṭāssu .
35.
‘‘ Yadā ca so pakirati tā jaṭāyo , vaṇṇena gandhena upetarūpā ;
Nīluppalaṃ vātasameritaṃva , tatheva saṃvāti panassamo ayaṃ .
36.
‘‘ Paṅko ca tassa bhusadassaneyyo , netādiso yādiso mayhaṃ kāye [ kāyo ( sī . syā . pī .)];
So vāyatī erito mālutena , vanaṃ yathā aggagimhe suphullaṃ .
37.
‘‘ Nihanti
M2.36 so rukkhaphalaṃ pathabyā , sucittarūpaṃ ruciraṃ dassaneyyaṃ ;Khittañca tassa punareti hatthaṃ , haṃ tāta kiṃrukkhaphalaṃ nu kho taṃ .
38.
‘‘ Dantā ca tassa bhusadassaneyyā , suddhā samā saṅkhavarūpapannā ;
Mano pasādenti vivariyamānā , na hi [ na ha ( sī . pī .)] nūna so sākamakhādi tehi .
39.
‘‘ Akakkasaṃ
T2.8 aggaḷitaṃ muhuṃ muduṃ , ujuṃ anuddhataṃ acapalamassa bhāsitaṃ ;Rudaṃ manuññaṃ karavīkasussaraṃ , hadayaṅgamaṃ rañjayateva me mano .
40.
‘‘ Bindussaro nātivisaṭṭhavākyo [ nātivissaṭṭhavākyo ( sī . syā . pī .)], na nūna sajjhāyamatippayutto ;
Icchāmi bho [ kho ( sī . syā . pī .)] taṃ punadeva daṭṭhuṃ , mitto hi [ mittaṃ hi ( sī . syā . pī .)] me māṇavohu [ māṇavāhu ( sī . syā .), māṇavāhū ( pī .)] puratthā .
41.
‘‘ Susandhi
V2.23 sabbattha vimaṭṭhimaṃ vaṇaṃ , puthū [ puthuṃ ( pī .), puthu ( ka .)] sujātaṃ kharapattasannibhaṃ ;Teneva maṃ uttariyāna māṇavo , vivaritaṃ ūruṃ jaghanena pīḷayi .
42.
‘‘ Tapanti ābhanti virocare ca , sateratā vijjurivantalikkhe ;
Bāhā mudū añjanalomasādisā , vicitravaṭṭaṅgulikāssa sobhare .
43.
‘‘ Akakkasaṅgo
M2.37 na ca dīghalomo , nakhāssa dīghā api lohitaggā ;Mudūhi bāhāhi palissajanto , kalyāṇarūpo ramayaṃ [ ramayhaṃ ( ka .)] upaṭṭhahi .
44.
‘‘ Dumassa
T2.9 tūlūpanibhā pabhassarā , suvaṇṇakambutalavaṭṭasucchavī ;Hatthā mudū tehi maṃ saṃphusitvā , ito gato tena maṃ dahanti tāta .
45.
‘‘ Na nūna [ na ha nūna ( sī . pī .)] so khārividhaṃ ahāsi , na nūna so kaṭṭhāni sayaṃ abhañji ;
Na nūna so hanti dume kuṭhāriyā [ kudhāriyā ( ka .)], na hissa [ na pissa ( sī . syā . pī .)] hatthesu khilāni atthi .
46.
‘‘ Accho ca kho tassa vaṇaṃ akāsi , so maṃbravi sukhitaṃ maṃ karohi ;
Tāhaṃ kariṃ tena mamāsi sokhyaṃ , so cabravi sukhitosmīti brahme .
47.
‘‘ Ayañca te māluvapaṇṇasanthatā , vikiṇṇarūpāva mayā ca tena ca ;
Kilantarūpā udake ramitvā , punappunaṃ paṇṇakuṭiṃ vajāma .
48.
‘‘ Na majja mantā paṭibhanti tāta , na aggihuttaṃ napi yaññatantaṃ [ yaññatantraṃ ( sī .), yaññaṃ tatra ( pī . ka .), yaññatatra ( syā .)];
Na cāpi te mūlaphalāni bhuñje , yāva
T2.10 na passāmi taṃ brahmacāriṃ . 49.
‘‘ Addhā
M2.38 pajānāsi tuvampi tāta , yassaṃ disaṃ [ disāyaṃ ( syā . pī . ka .)] vasate brahmacārī ;Taṃ maṃ disaṃ pāpaya tāta khippaṃ , mā te ahaṃ amarimassamamhi .
50.
‘‘ Vicitraphullaṃ [ vicitrapupphaṃ ( sī . pī .)] hi vanaṃ sutaṃ mayā , dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ ;
Taṃ maṃ vanaṃ pāpaya tāta khippaṃ , purā te pāṇaṃ vijahāmi assame ’’.
51.
‘‘ Imasmāhaṃ jotirase vanamhi , gandhabbadevaccharasaṅghasevite ;
Isīnamāvāse sanantanamhi , netādisaṃ aratiṃ pāpuṇetha .
52.
‘‘ Bhavanti mittāni atho na honti , ñātīsu mittesu karonti pemaṃ ;
Ayañca jammo kissa vā niviṭṭho , yo neva jānāti kutomhi āgato .
53.
‘‘ Saṃvāsena hi mittāni , sandhiyanti [ sandhīyanti ( sī . pī .)] punappunaṃ ;
Sveva mitto [ sā ca metti ( pī .)] asaṃgantu , asaṃvāsena jīrati .
54.
‘‘ Sace
T2.11 tuvaṃ dakkhasi brahmacāriṃ , sace tuvaṃ sallape [ sallapi ( sī .)] brahmacārinā ;Sampannasassaṃva mahodakena , tapoguṇaṃ khippamimaṃ pahissasi [ pahassasi ( sī . syā . pī .)].
55.
‘‘ Punapi
V2.24 [ punappi ( pī .)] ce dakkhasi brahmacāriṃ , punapi [ punappi ( pī .)] ce sallape brahmacārinā ;Sampannasassaṃva mahodakena , usmāgataṃ khippamimaṃ pahissasi .
56.
‘‘ Bhūtāni
M2.39 hetāni [ etāni ( pī .)] caranti tāta , virūparūpena manussaloke ;Na tāni sevetha naro sapañño , āsajja naṃ nassati brahmacārī ’’ ti .
Niḷinikājātakaṃ [ naḷinījātakaṃ ( sī .), naḷinijātakaṃ ( pī .)] paṭhamaṃ .