542. Umaṅgajātakaṃ (5)

590.

‘‘ PañcāloM2.204 sabbasenāya , brahmadattoyamāgato ;

Sāyaṃ pañcāliyā senā , appameyyā mahosadha .

591.

‘‘ Vīthimatī [ piṭṭhimatī ( sī . pī .), viddhimatī ( syā .)] pattimatī , sabbasaṅgāmakovidā ;

Ohārinī saddavatī , bherisaṅkhappabodhanā .

592.

‘‘ Lohavijjā alaṅkārā , dhajinī vāmarohinī ;

Sippiyehi susampannā , sūrehi suppatiṭṭhitā .

593.

‘‘ Dasettha paṇḍitā āhu , bhūripaññā rahogamā [ rahogatā ( syā . ka .)];

Mātā ekādasī rañño , pañcāliyaṃ pasāsati .

594.

‘‘ AthetthekasataṃT2.224 khatyā , anuyantā yasassino ;

Acchinnaraṭṭhā byathitā , pañcāliyaṃ [ pañcālīnaṃ ( bahūsu )] vasaṃ gatā .

595.

‘‘ Yaṃvadā-takkarā rañño , akāmā piyabhāṇino ;

Pañcālamanuyāyanti , akāmā vasino gatā .

596.

‘‘ Tāya senāya mithilā , tisandhiparivāritā ;

Rājadhānī videhānaṃ , samantā parikhaññati .

597.

‘‘ UddhaṃV2.146 tārakajātāva , samantā parivāritā ;

Mahosadha vijānāhi , kathaṃ mokkho bhavissati ’’.

598.

‘‘ Pāde deva pasārehi , bhuñja kāme ramassu ca ;

Hitvā pañcāliyaṃ senaṃ , brahmadatto palāyiti ’’[ palāyati ( sī . syā .)].

599.

‘‘ Rājā santhavakāmo te , ratanāni pavecchati ;

Āgacchantu ito [ tato ( sī . syā .)] dūtā , mañjukā piyabhāṇino .

600.

‘‘ Bhāsantu mudukā vācā , yā vācā paṭinanditā ;

Pañcālo ca videho ca [ pañcālā ca videhā ca ( sī . pī .)], ubho ekā bhavantu te ’’.

601.

‘‘ Kathaṃ nu kevaṭṭa mahosadhena , samāgamo āsi tadiṅgha brūhi ;

Kacci te paṭinijjhatto , kacci tuṭṭho mahosadho ’’.

602.

‘‘ AnariyarūpoM2.205 puriso janinda , asammodako thaddho asabbhirūpo ;

Yathā mūgo ca badhiro ca , na kiñcitthaṃ abhāsatha ’’[ abhāsittha ( ka .)].

603.

‘‘ AddhāT2.225 idaṃ mantapadaṃ sududdasaṃ , attho suddho naravīriyena diṭṭho ;

Tathā hi kāyo mama sampavedhati , hitvā sayaṃ ko parahatthamessati ’’.

604.

‘‘ Channañhi ekāva matī sameti , ye paṇḍitā uttamabhūripattā ;

Yānaṃ ayānaṃ atha vāpi ṭhānaṃ , mahosadha tvampi matiṃ karohi ’’.

605.

‘‘ Jānāsi kho rāja mahānubhāvo , mahabbalo cūḷanibrahmadatto ;

Rājā ca taṃ icchati māraṇatthaṃ [ kāraṇatthaṃ ( sī . pī .)], migaṃ yathā okacarena luddo .

606.

‘‘ Yathāpi maccho baḷisaṃ , vaṅkaṃ maṃsena chāditaṃ ;

Āmagiddho na jānāti , maccho maraṇamattano .

607.

‘‘ Evameva tuvaṃ rāja , cūḷaneyyassa dhītaraṃ ;

Kāmagiddho na jānāsi , macchova maraṇamattano .

608.

‘‘ Sace gacchasi pañcālaṃ , khippamattaṃ jahissati ;

Migaṃ panthānubandhaṃva [ pathānupannaṃva ( sī . syā . pī .)], mahantaṃ bhayamessati ’’.

609.

‘‘ Mayameva bālamhase eḷamūgā , ye uttamatthāni tayī lapimhā ;

KimevaT2.226 tvaṃ naṅgalakoṭivaḍḍho , atthāni jānāsi yathāpi aññe ’’.

610.

‘‘ Imaṃ gale gahetvāna , nāsetha vijitā mama ;

Yo me ratanalābhassa , antarāyāya bhāsati ’’.

611.

‘‘ TatoM2.206 ca so apakkamma , vedehassa upantikā ;

Atha āmantayī dūtaṃ , mādharaṃ [ maḍharaṃ ( sī .), mādhuraṃ ( syā .), māṭharaṃ ( pī .)] suvapaṇḍitaṃ .

612.

‘‘ EhiV2.147 samma haritapakkha [ harīpakkha ( sī . pī .)], veyyāvaccaṃ karohi me ;

Atthi pañcālarājassa , sāḷikā sayanapālikā .

613.

‘ Taṃ bandhanena [ taṃ pattharena ( sī . pī .), taṃ santhavena ( syā .)] pucchassu , sā hi sabbassa kovidā ;

Sā tesaṃ sabbaṃ jānāti , rañño ca kosiyassa ca .

614.

‘‘‘ Āmo ’ ti so paṭissutvā , mādharo suvapaṇḍito ;

Agamāsi haritapakkho [ harīpakkho ( sī . pī .)], sāḷikāya upantikaṃ .

615.

‘‘ Tato ca kho so gantvāna , mādharo suvapaṇḍito ;

Athāmantayi sugharaṃ , sāḷikaṃ mañjubhāṇikaṃ .

616.

‘ Kacci te sughare khamanīyaṃ , kacci vesse anāmayaṃ ;

Kacci te madhunā lājā , labbhate sughare tuvaṃ ’[ tava ( sī . pī .)].

617.

‘ Kusalañceva me samma , atho samma anāmayaṃ ;

Atho me madhunā lājā , labbhate suvapaṇḍita .

618.

‘ Kuto nu samma āgamma , kassa vā pahito tuvaṃ ;

NaT2.227 ca mesi ito pubbe , diṭṭho vā yadi vā suto ’’.

619.

‘‘ Ahosiṃ sivirājassa , pāsāde sayanapālako ;

Tato so dhammiko rājā , baddhe mocesi bandhanā ’’.

620.

‘‘ Tassa mekā dutiyāsi , sāḷikā mañjubhāṇikā ;

Taṃ tattha avadhī seno , pekkhato sughare mama ’’.

621.

‘‘ Tassā kāmā hi sammatto , āgatosmi tavantike ;

Sace kareyya [ kareyyāsi ( sī .), kareyu ( syā .), kareyyāsi me ( pī .)] okāsaṃ , ubhayova vasāmase ’’.

622.

‘‘ Suvova suviṃ kāmeyya , sāḷiko pana sāḷikaṃ ;

Suvassa sāḷikāyeva [ sāḷikāya ca ( sī . pī .)], saṃvāso hoti kīdiso ’’.

623.

‘‘ YoyaṃM2.207 kāme [ yaṃ yaṃ kāmī ( sī . pī .)] kāmayati , api caṇḍālikāmapi ;

Sabbo hi sadiso hoti , natthi kāme asādiso ’’.

624.

‘‘ Atthi jampāvatī [ jambāvatī ( sī . syā .), campāvatī ( ka .)] nāma , mātā sivissa [ sibbissa ( sī . pī .)] rājino ;

Sā bhariyā vāsudevassa , kaṇhassa mahesī piyā .

625.

‘‘ Raṭṭhavatī [ rathavatī ( sī . pī .), ratanavatī ( syā .)] kimpurisī , sāpi vacchaṃ akāmayi ;

Manusso migiyā saddhiṃ , natthi kāme asādiso ’’.

626.

‘‘ Handa khvāhaṃ gamissāmi , sāḷike mañjubhāṇike ;

Paccakkhānupadañhetaṃ , atimaññasi nūna maṃ ’’.

627.

‘‘ NaV2.148 sirī taramānassa , mādhara suvapaṇḍita ;

Idheva tāva acchassu , yāva rājāna dakkhasi [ dakkhisi ( pī .)];

Sossi [ sossasi ( sī .)] saddaṃ mudiṅgānaṃ , ānubhāvañca rājino ’’.

628.

‘‘ YoT2.228 nu khvāyaṃ tibbo saddo , tirojanapade [ tirojanapadaṃ ( pī . ka .)] suto ;

Dhītā pañcālarājassa , osadhī viya vaṇṇinī ;

Taṃ dassati videhānaṃ , so vivāho bhavissati ’’.

629.

‘‘ Ediso mā [ nediso te ( sī .)] amittānaṃ , vivāho hotu mādhara ;

Yathā pañcālarājassa , vedehena bhavissati ’’.

630.

‘‘ Ānayitvāna vedehaṃ , pañcālānaṃ rathesabho ;

Tato naṃ ghātayissati , nassa sakhī bhavissati ’’.

631.

‘‘ Handa kho maṃ anujānāhi , rattiyo sattamattiyo ;

Yāvāhaṃ sivirājassa , ārocemi mahesino ;

Laddho ca me āvasatho , sāḷikāya upantikaṃ ’’[ upantikā ( sī . ka .)].

632.

‘‘ Handa kho taṃ anujānāmi , rattiyo sattamattiyo ;

Sace tvaṃ sattarattena , nāgacchasi mamantike ;

Maññe okkantasattaṃ [ okkantasantaṃ ( syā . pī . ka .)] maṃ , matāya āgamissasi ’’.

633.

‘‘ TatoM2.208 ca kho so gantvāna , mādharo suvapaṇḍito ;

Mahosadhassa akkhāsi , sāḷikāvacanaṃ idaṃ ’’.

634.

‘‘ Yasseva ghare bhuñjeyya bhogaṃ , tasseva atthaṃ puriso careyya ’’;

‘‘ Handāhaṃ gacchāmi pure janinda , pañcālarājassa puraṃ surammaṃ ;

Nivesanāni māpetuṃ , vedehassa yasassino .

635.

‘‘ NivesanāniT2.229 māpetvā , vedehassa yasassino ;

Yadā te pahiṇeyyāmi , tadā eyyāsi khattiya ’’.

636.

‘‘ Tato ca pāyāsi pure mahosadho , pañcālarājassa puraṃ surammaṃ ;

Nivesanāni māpetuṃ , vedehassa yasassino ’’.

637.

‘‘ Nivesanāni māpetvā , vedehassa yasassino ;

Athassa pāhiṇī dūtaṃ ,[ natthi sī . pī . potthakesu ] vedehaṃ mithilaggahaṃ [ natthi sī . pī . potthakesu ];

Ehi dāni mahārāja , māpitaṃ te nivesanaṃ ’’.

638.

‘‘ Tato ca rājā pāyāsi , senāya caturaṅgiyā [ caturaṅginiyā ( ka .)];

Anantavāhanaṃ daṭṭhuṃ , phītaṃ kapiliyaṃ [ kampilliyaṃ ( sī . pī .)] puraṃ ’’.

639.

‘‘ TatoV2.149 ca kho so gantvāna , brahmadattassa pāhiṇi ;

‘ Āgato ’ smi mahārāja , tava pādāni vandituṃ .

640.

‘ Dadāhi dāni me bhariyaṃ , nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ ;

Suvaṇṇena paṭicchannaṃ , dāsīgaṇapurakkhataṃ ’’’.

641.

‘‘ Svāgataṃ teva [ te ( sī .), tepi ( syā .), tena ( pī .)] vedeha , atho te adurāgataṃ ;

Nakkhattaṃyeva paripuccha , ahaṃ kaññaṃ dadāmi te ;

Suvaṇṇena paṭicchannaṃ , dāsīgaṇapurakkhataṃ ’’.

642.

‘‘ Tato ca rājā vedeho , nakkhattaṃ paripucchatha [ paripucchati ( syā . ka .)];

Nakkhattaṃ paripucchitvā , brahmadattassa pāhiṇi .

643.

‘‘ DadāhiM2.209 dāni me bhariyaṃ , nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ ;

Suvaṇṇena paṭicchannaṃ , dāsīgaṇapurakkhataṃ ’’.

644.

‘‘ Dadāmi dāni te bhariyaṃ , nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ ;

SuvaṇṇenaT2.230 paṭicchannaṃ , dāsīgaṇapurakkhataṃ ’’.

645.

‘‘ Hatthī assā rathā pattī , senā tiṭṭhanti vammitā [ vammikā ( syā . ka .)];

Ukkā padittā jhāyanti , kinnu maññanti paṇḍitā .

646.

‘‘ Hatthī assā rathā pattī , senā tiṭṭhanti vammitā [ vammikā ( syā . ka .)];

Ukkā padittā jhāyanti , kiṃ nu kāhanti [ kāhati ( ka .)] paṇḍita ’’.

647.

‘‘ Rakkhati taṃ mahārāja , cūḷaneyyo mahabbalo ;

Paduṭṭho brahmadattena [ paduṭṭho te brahmadatto ( sī . syā . pī .)], pāto taṃ ghātayissati ’’.

648.

‘‘ Ubbedhati me hadayaṃ , mukhañca parisussati ;

Nibbutiṃ nādhigacchāmi , aggidaḍḍhova ātape .

649.

‘‘ Kammārānaṃ yathā ukkā , anto jhāyati no bahi ;

Evampi hadayaṃ mayhaṃ , anto jhāyati no bahi ’’.

650.

‘‘ Pamatto mantanātīto , bhinnamantosi khattiya ;

Idāni kho taṃ tāyantu , paṇḍitā mantino janā .

651.

‘‘ Akatvāmaccassa vacanaṃ , atthakāmahitesino ;

Attapītirato rājā , migo kūṭeva ohito .

652.

‘‘ Yathāpi maccho baḷisaṃ , vaṅkaṃ maṃsena chāditaṃ ;

Āmagiddho na jānāti , maccho maraṇamattano .

653.

‘‘ EvamevaV2.150 tuvaṃ rāja , cūḷaneyyassa dhītaraṃ ;

KāmagiddhoT2.231 na jānāsi , macchova maraṇamattano .

654.

‘‘ Sace gacchasi pañcālaṃ , khippamattaṃ jahissasi ;

Migaṃ panthānubandhaṃva , mahantaṃ bhayamessati .

655.

‘‘ AnariyarūpoM2.210 puriso janinda , ahīva ucchaṅgagato ḍaseyya ;

Na tena mittiṃ kayirātha dhīro [ pañño ( pī .)], dukkho have kāpurisena [ kāpurisehi ( ka .)] saṅgamo .

656.

‘‘ Yadeva [ yaṃ tveva ( sī . syā . pī .)] jaññā purisaṃ [ puriso ( syā . ka .)] janinda , sīlavāyaṃ bahussuto ;

Teneva mittiṃ kayirātha dhīro , sukho have sappurisena saṅgamo ’’.

657.

‘‘ Bālo tuvaṃ eḷamūgosi rāja , yo uttamatthāni mayī lapittho ;

Kimevahaṃ naṅgalakoṭivaḍḍho , atthāni jānāmi [ jānissaṃ ( sī . syā . pī .)] yathāpi aññe .

658.

‘‘ Imaṃ gale gahetvāna , nāsetha vijitā mama ;

Yo me ratanalābhassa , antarāyāya bhāsati ’’.

659.

‘‘ Mahosadha atītena , nānuvijjhanti paṇḍitā ;

Kiṃ maṃ assaṃva sambandhaṃ , patodeneva vijjhasi .

660.

‘‘ Sace passasi mokkhaṃ vā , khemaṃ vā pana passasi ;

TenevaT2.232 maṃ anusāsa , kiṃ atītena vijjhasi ’’.

661.

‘‘ Atītaṃ mānusaṃ kammaṃ , dukkaraṃ durabhisambhavaṃ ;

Na taṃ sakkomi mocetuṃ , tvaṃ pajānassu [ tvampi jānassu ( sī . pī .)] khattiya .

662.

‘‘ Santi vehāyasā [ vehāsayā ( sī . pī .)] nāgā , iddhimanto yasassino ;

Tepi ādāya gaccheyyuṃ , yassa honti tathāvidhā .

663.

‘‘ Santi vehāyasā assā , iddhimanto yasassino ;

Tepi ādāya gaccheyyuṃ , yassa honti tathāvidhā .

664.

‘‘ Santi vehāyasā pakkhī , iddhimanto yasassino ;

Tepi ādāya gaccheyyuṃ , yassa honti tathāvidhā .

665.

‘‘ SantiM2.211 vehāyasā yakkhā , iddhimanto yasassino ;

Tepi ādāya gaccheyyuṃ , yassa honti tathāvidhā .

666.

‘‘ Atītaṃ mānusaṃ kammaṃ , dukkaraṃ durabhisambhavaṃ ;

Na taṃ sakkomi mocetuṃ , antalikkhena khattiya ’’.

667.

‘‘ Atīradassī puriso , mahante udakaṇṇave ;

Yattha so labhate gādhaṃ [ nāvaṃ ( ka .)], tattha so vindate sukhaṃ .

668.

‘‘ EvaṃV2.151 amhañca rañño ca , tvaṃ patiṭṭhā mahosadha ;

Tvaṃ nosi mantinaṃ seṭṭho , amhe dukkhā pamocaya ’’.

669.

‘‘ Atītaṃ mānusaṃ kammaṃ , dukkaraṃ durabhisambhavaṃ ;

Na taṃ sakkomi mocetuṃ , tvaṃ pajānassu senaka ’’.

670.

‘‘ SuṇohiT2.233 metaṃ [ etaṃ ( sī . ka .)] vacanaṃ , passa senaṃ [ passase ’ taṃ ( sī . pī .)] mahabbhayaṃ ;

Senakaṃ dāni pucchāmi , kiṃ kiccaṃ idha maññasi ’’.

671.

‘‘ Aggiṃ vā dvārato dema , gaṇhāmase vikantanaṃ [ vikattanaṃ ( sī . pī .)];

Aññamaññaṃ vadhitvāna , khippaṃ hissāma jīvitaṃ ;

Mā no rājā brahmadatto , ciraṃ dukkhena mārayi ’’.

672.

‘‘ Suṇohi metaṃ vacanaṃ , passa senaṃ mahabbhayaṃ ;

Pukkusaṃ dāni pucchāmi , kiṃ kiccaṃ idha maññasi ’’.

673.

‘‘ Visaṃ khāditvā miyyāma , khippaṃ hissāma jīvitaṃ ;

Mā no rājā brahmadatto , ciraṃ dukkhena mārayi ’’.

674.

‘‘ Suṇohi metaṃ vacanaṃ , passa senaṃ mahabbhayaṃ ;

Kāmindaṃ [ kāvindaṃ ( sī . pī .)] dāni pucchāmi , kiṃ kiccaṃ idha maññasi ’’.

675.

‘‘ Rajjuyā bajjha miyyāma , papātā papatāmase [ papatemase ( sī . pī .)];

Mā no rājā brahmadatto , ciraṃ dukkhena mārayi ’’.

676.

‘‘ Suṇohi metaṃ vacanaṃ , passa senaṃ mahabbhayaṃ ;

Devindaṃ dāni pucchāmi , kiṃ kiccaṃ idha maññasi ’’.

677.

‘‘ AggiṃM2.212 vā dvārato dema , gaṇhāmase vikantanaṃ ;

Aññamaññaṃ vadhitvāna , khippaṃ hissāma jīvitaṃ ;

Na no sakkoti mocetuṃ , sukheneva mahosadho ’’.

678.

‘‘ Yathā kadalino sāraṃ , anvesaṃ nādhigacchati ;

Evaṃ anvesamānā naṃ , pañhaṃ najjhagamāmase .

679.

‘‘ Yathā simbalinoT2.234 sāraṃ , anvesaṃ nādhigacchati ;

Evaṃ anvesamānā naṃ , pañhaṃ najjhagamāmase .

680.

‘‘ Adese vata no vuṭṭhaṃ , kuñjarānaṃvanodake ;

Sakāse dummanussānaṃ , bālānaṃ avijānataṃ .

681.

‘‘ Ubbedhati me hadayaṃ , mukhañca parisussati ;

Nibbutiṃ nādhigacchāmi , aggidaḍḍhova ātape .

682.

‘‘ KammārānaṃV2.152 yathā ukkā , anto jhāyati no bahi ;

Evampi hadayaṃ mayhaṃ , anto jhāyati no bahi ’’.

683.

‘‘ Tato so paṇḍito dhīro , atthadassī mahosadho ;

Vedehaṃ dukkhitaṃ disvā , idaṃ vacanamabravi .

684.

‘ Mā tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Ahaṃ taṃ mocayissāmi , rāhuggahaṃva [ rāhugahitaṃva ( sī . syā . pī .)] candimaṃ .

685.

‘ Mā tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Ahaṃ taṃ mocayissāmi , rāhuggahaṃva sūriyaṃ .

686.

‘‘ Mā tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Ahaṃ taṃ mocayissāmi , paṅke sannaṃva kuñjaraṃ .

687.

‘ Mā tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Ahaṃ taṃ mocayissāmi , peḷābaddhaṃva pannagaṃ .

688.

[ ayaṃ gāthā sī . pī . potthakesu na dissati ]‘ Mā tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Ahaṃ taṃ mocayissāmi , pakkhiṃ baddhaṃva pañjare [ ayaṃ gāthā sī . pī . potthakesu na dissati ].

689.

‘ MāT2.235M2.213 tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Ahaṃ taṃ mocayissāmi , macche jālagateriva .

690.

‘ Mā tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Ahaṃ taṃ mocayissāmi , sayoggabalavāhanaṃ .

691.

‘ Mā tvaṃ bhāyi mahārāja , mā tvaṃ bhāyi rathesabha ;

Pañcālaṃ vāhayissāmi [ bāhayissāmi ( syā .), vārayissāmi ( ka .)], kākasenaṃva leḍḍunā .

692.

‘ Adu paññā kimatthiyā , amacco vāpi tādiso ;

Yo taṃ sambādhapakkhandaṃ [ sambādhapakkhantaṃ ( sī . pī .)], dukkhā na parimocaye ’’’.

693.

‘‘ Etha māṇavā uṭṭhetha , mukhaṃ sodhetha sandhino ;

Vedeho sahamaccehi , umaṅgena [ ummaggena ( sī . pī .), ummaṅge ( syā .) evamuparipi ] gamissati ’’.

694.

‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , paṇḍitassānucārino [ paṇḍitassānusārino ( sī . syā . pī .)];

Umaṅgadvāraṃ vivariṃsu , yantayutte ca aggaḷe ’’.

695.

‘‘ Purato senako yāti , pacchato ca mahosadho ;

Majjhe ca rājā vedeho , amaccaparivārito ’’.

696.

‘‘ Umaṅgā nikkhamitvāna , vedeho nāvamāruhi ;

Abhirūḷhañca taṃ ñatvā [ abhiruyhañca ñatvāna ( syā . ka .)], anusāsi mahosadho .

697.

‘ AyaṃV2.153 te sasuro deva , ayaṃ sassu janādhipa ;

Yathā mātu paṭipatti , evaṃ te hotu sassuyā .

698.

‘ Yathāpi niyako bhātā , saudariyo ekamātuko ;

Evaṃ pañcālacando te , dayitabbo rathesabha .

699.

‘ AyaṃT2.236 pañcālacandī te , rājaputtī abhicchitā [ abhijjhitā ( sī . syā . pī .)];

Kāmaṃ karohi te tāya , bhariyā te rathesabha ’’’.

700.

‘‘ Āruyha nāvaṃ taramāno , kinnu tīramhi tiṭṭhasi ;

Kicchā muttāmha dukkhato , yāma dāni mahosadha ’’.

701.

‘‘ NesaM2.214 dhammo mahārāja , yohaṃ senāya nāyako ;

Senaṅgaṃ parihāpetvā , attānaṃ parimocaye .

702.

‘‘ Nivesanamhi te deva , senaṅgaṃ parihāpitaṃ ;

Taṃ dinnaṃ brahmadattena , ānayissaṃ rathesabha ’’.

703.

‘‘ Appaseno mahāsenaṃ , kathaṃ viggayha [ niggayha ( syā . ka .)] ṭhassasi ;

Dubbalo balavantena , vihaññissasi paṇḍita ’’.

704.

‘‘ Appasenopi ce mantī , mahāsenaṃ amantinaṃ ;

Jināti rājā rājāno , ādiccovudayaṃ tamaṃ ’’.

705.

‘‘ Susukhaṃ vata saṃvāso , paṇḍitehīti senaka ;

Pakkhīva pañjare baddhe , macche jālagateriva ;

Amittahatthattagate [ amittassa hatthagate ( ka .)], mocayī no mahosadho ’’.

706.

‘‘ Evametaṃ [ evameva ( syā .)] mahārāja , paṇḍitā hi sukhāvahā ;

Pakkhīva pañjare baddhe , macche jālagateriva ;

Amittahatthattagate , mocayī no mahosadho ’’.

707.

‘‘ Rakkhitvā kasiṇaṃ rattiṃ , cūḷaneyyo mahabbalo ;

Udentaṃ aruṇuggasmiṃ , upakāriṃ upāgami .

708.

‘‘ ĀruyhaT2.237 pavaraṃ nāgaṃ , balavantaṃ saṭṭhihāyanaṃ ;

Rājā avoca pañcālo , cūḷaneyyo mahabbalo .

709.

‘‘ Sannaddho maṇivammena [ maṇicammena ( syā .)], saramādāya pāṇinā ;

Pesiye ajjhabhāsittha , puthugumbe samāgate .

710.

‘‘ Hatthārohe anīkaṭṭhe , rathike pattikārake ;

Upāsanamhi katahatthe , vālavedhe samāgate ’’.

711.

‘‘ PesethaV2.154 kuñjare dantī , balavante saṭṭhihāyane ;

Maddantu kuñjarā nagaraṃ , vedehena sumāpitaṃ .

712.

‘‘ Vacchadantamukhā setā , tikkhaggā aṭṭhivedhino ;

Paṇunnā dhanuvegena , sampatantutarītarā .

713.

‘‘ MāṇavāM2.215 vammino sūrā , citradaṇḍayutāvudhā ;

Pakkhandino mahānāgā , hatthīnaṃ hontu sammukhā .

714.

‘‘ Sattiyo teladhotāyo , accimantā [ accimantī ( sī .)] pabhassarā ;

Vijjotamānā tiṭṭhantu , sataraṃsīva [ sataraṃsā viya ( sī .)] tārakā .

715.

‘‘ Āvudhabalavantānaṃ , guṇikāyūradhārinaṃ ;

Etādisānaṃ yodhānaṃ , saṅgāme apalāyinaṃ ;

Vedeho kuto muccissati , sace pakkhīva kāhiti .

716.

‘‘ Tiṃsa me purisanāvutyo , sabbevekekaniccitā ;

Yesaṃ samaṃ na passāmi , kevalaṃ mahimaṃ caraṃ .

717.

‘‘ Nāgā ca kappitā dantī , balavanto saṭṭhihāyanā ;

YesaṃT2.238 khandhesu sobhanti , kumārā cārudassanā ;

718.

‘‘ Pītālaṅkārā pītavasanā , pītuttaranivāsanā ;

Nāgakhandhesu sobhanti , devaputtāva nandane .

719.

‘‘ Pāṭhīnavaṇṇā nettiṃsā , teladhotā pabhassarā ;

Niṭṭhitā naradhīrehi [ naravīrehi ( sī . syā . pī .)], samadhārā sunissitā .

720.

‘‘ Vellālino vītamalā , sikkāyasamayā daḷhā ;

Gahitā balavantehi , suppahārappahāribhi .

721.

‘‘ Suvaṇṇatharusampannā , lohitakacchupadhāritā ;

Vivattamānā sobhanti , vijjuvabbhaghanantare .

722.

‘‘ Paṭākā [ patākā ( sī . pī .), pathakā ( syā .)] vammino sūrā , asicammassa kovidā ;

Dhanuggahā sikkhitarā [ tharuggahā sikkhitāro ( sī . pī .)], nāgakhandhe nipātino [ nāgakhandhātipātino ( sī . pī .)].

723.

‘‘ Etādisehi parikkhitto , natthi mokkho ito tava ;

Pabhāvaṃ te na passāmi , yena tvaṃ mithilaṃ vaje ’’.

724.

‘‘ Kiṃ nu santaramānova , nāgaṃ pesesi kuñjaraṃ ;

Pahaṭṭharūpo āpatasi [ āgamasi ( syā .), ātapasi ( ka .)], siddhatthosmīti [ laddhatthosmīti ( sī . syā . pī .)] maññasi .

725.

‘‘ OharetaṃV2.155M2.216 dhanuṃ cāpaṃ , khurappaṃ paṭisaṃhara ;

Oharetaṃ subhaṃ vammaṃ , veḷuriyamaṇisanthataṃ ’’[ veḷuriyamaṇisannibhaṃ ( syā .)].

726.

‘‘ Pasannamukhavaṇṇosi , mitapubbañca bhāsasi ;

Hoti kho maraṇakāle , edisī [ tādisī ( sī . pī .)] vaṇṇasampadā ’’.

727.

‘‘ Moghaṃ te gajjitaṃ rāja , bhinnamantosi khattiya ;

DuggaṇhosiT2.239 [ duggaṇho hi ( sī . syā . pī .)] tayā rājā , khaḷuṅkeneva [ khaḷuṅgeneva ( ka .)] sindhavo .

728.

‘‘ Tiṇṇo hiyyo rājā gaṅgaṃ , sāmacco saparijjano ;

Haṃsarājaṃ yathā dhaṅko , anujjavaṃ patissasi ’’.

729.

‘‘ Siṅgālā rattibhāgena , phullaṃ disvāna kiṃsukaṃ ;

Maṃsapesīti maññantā , paribyūḷhā migādhamā .

730.

‘‘ Vītivattāsu rattīsu , uggatasmiṃ divākare [ divākare ( sī . syā . pī .)];

Kiṃsukaṃ phullitaṃ disvā , āsacchinnā migādhamā .

731.

‘‘ Evameva tuvaṃ rāja , vedehaṃ parivāriya [ parivāraya ( syā . pī .), parivāritaṃ ( ka .)];

Āsacchinno gamissasi , siṅgālā kiṃsukaṃ yathā ’’.

732.

‘‘ Imassa hatthe pāde ca , kaṇṇanāsañca chindatha ;

Yo me amittaṃ hatthagataṃ , vedehaṃ parimocayi .

733.

‘‘ Imaṃ maṃsaṃva pātabyaṃ [ maṃsaṃva pātabbaṃ ( sī . pī .), maṃsañca pātabyaṃ ( ka .)], sūle katvā pacantu naṃ ;

Yo me amittaṃ hatthagataṃ , vedehaṃ parimocayi .

734.

‘‘ Yathāpi āsabhaṃ cammaṃ , pathabyā vitaniyyati ;

Sīhassa atho byagghassa , hoti saṅkusamāhataṃ .

735.

‘‘ Evaṃ taṃ vitanitvāna , vedhayissāmi sattiyā ;

Yo me amittaṃ hatthagataṃ , vedehaṃ parimocayi ’’.

736.

‘‘ Sace me hatthe pāde ca , kaṇṇanāsañca checchasi ;

Evaṃ pañcālacandassa , vedeho chedayissati .

737.

‘‘ SaceM2.217 me hatthe pāde ca , kaṇṇanāsañca checchasi ;

EvaṃT2.240 pañcālacandiyā , vedeho chedayissati .

738.

‘‘ Sace me hatthe pāde ca , kaṇṇanāsañca checchasi ;

Evaṃ nandāya deviyā , vedeho chedayissati .

739.

‘‘ Sace me hatthe pāde ca , kaṇṇanāsañca checchasi ;

Evaṃ te puttadārassa , vedeho chedayissati .

740.

‘‘ SaceV2.156 maṃsaṃva pātabyaṃ , sūle katvā pacissasi ;

Evaṃ pañcālacandassa , vedeho pācayissati .

741.

‘‘ Sace maṃsaṃva pātabyaṃ , sūle katvā pacissasi ;

Evaṃ pañcālacandiyā , vedeho pācayissati .

742.

‘‘ Sace maṃsaṃva pātabyaṃ , sūle katvā pacissasi ;

Evaṃ nandāya deviyā , vedeho pācayissati .

743.

‘‘ Sace maṃsaṃva pātabyaṃ , sūle katvā pacissasi ;

Evaṃ te puttadārassa , vedeho pācayissati .

744.

‘‘ Sace maṃ vitanitvāna , vedhayissasi sattiyā ;

Evaṃ pañcālacandassa , vedeho vedhayissati .

745.

‘‘ Sace maṃ vitanitvāna , vedhayissasi sattiyā ;

Evaṃ pañcālacandiyā , vedeho vedhayissati .

746.

‘‘ Sace maṃ vitanitvāna , vedhayissasi sattiyā ;

Evaṃ nandāya deviyā , vedeho vedhayissati .

747.

‘‘ Sace maṃ vitanitvāna , vedhayissasi sattiyā ;

EvaṃT2.241 te puttadārassa , vedeho vedhayissati ;

Evaṃ no mantitaṃ raho , vedehena mayā saha .

748.

‘‘ Yathāpi palasataṃ cammaṃ , kontimantāsuniṭṭhitaṃ [ kontīmantīsuniṭṭhitaṃ ( sī . pī .)];

Upeti tanutāṇāya , sarānaṃ paṭihantave .

749.

‘‘ SukhāvahoM2.218 dukkhanudo , vedehassa yasassino ;

Matiṃ te paṭihaññāmi , usuṃ palasatena vā ’’.

750.

‘‘ Iṅgha passa mahārāja , suññaṃ antepuraṃ tava ;

Orodhā ca kumārā ca , tava mātā ca khattiya ;

Umaṅgā nīharitvāna , vedehassupanāmitā ’’.

751.

‘‘ Iṅgha antepuraṃ mayhaṃ , gantvāna vicinātha naṃ ;

Yathā imassa vacanaṃ , saccaṃ vā yadi vā musā ’’.

752.

‘‘ Evametaṃ mahārāja , yathā āha mahosadho ;

Suññaṃ antepuraṃ sabbaṃ , kākapaṭṭanakaṃ yathā ’’.

753.

‘‘ Ito gatā mahārāja , nārī sabbaṅgasobhanā ;

Kosambaphalakasussoṇī [ kosumbhaphalakasussoṇī ( sī . syā . pī .)], haṃsagaggarabhāṇinī .

754.

‘‘ ItoV2.157 nītā mahārāja , nārī sabbaṅgasobhanā ;

Koseyyavasanā sāmā , jātarūpasumekhalā .

755.

‘‘ Surattapādā kalyāṇī , suvaṇṇamaṇimekhalā ;

Pārevatakkhī sutanū , bimboṭṭhā tanumajjhimā .

756.

‘‘ Sujātā bhujalaṭṭhīva , vedīva [ vellīva ( sī . pī .)] tanumajjhimā ;

DīghassāT2.242 kesā asitā , īsakaggapavellitā .

757.

‘‘ Sujātā migachāpāva , hemantaggisikhāriva ;

Nadīva giriduggesu , sañchannā khuddaveḷubhi .

758.

‘‘ Nāganāsūru kalyāṇī , paramā [ paṭhamā ( sī . pī .)] timbarutthanī ;

Nātidīghā nātirassā , nālomā nātilomasā ’’.

759.

‘‘ Nandāya nūna maraṇena , nandasi sirivāhana ;

Ahañca nūna nandā ca , gacchāma yamasādhanaṃ ’’.

760.

‘‘ Dibbaṃ adhīyase māyaṃ , akāsi cakkhumohanaṃ ;

Yo me amittaṃ hatthagataṃ , vedehaṃ parimocayi ’’.

761.

‘‘ AdhīyantiM2.219 mahārāja [ adhiyanti ve mahārāja ( syā . ka .)], dibbamāyidha paṇḍitā ;

Te mocayanti attānaṃ , paṇḍitā mantino janā .

762.

‘‘ Santi māṇavaputtā me , kusalā sandhichedakā ;

Yesaṃ katena maggena , vedeho mithilaṃ gato ’’.

763.

‘‘ Iṅgha passa mahārāja , umaṅgaṃ sādhu māpitaṃ ;

Hatthīnaṃ atha assānaṃ , rathānaṃ atha pattinaṃ ;

Ālokabhūtaṃ tiṭṭhantaṃ , umaṅgaṃ sādhu māpitaṃ ’’[ niṭṭhitaṃ ( sī . syā . pī .)].

764.

‘‘ Lābhā vata videhānaṃ , yassimedisā paṇḍitā ;

Ghare vasanti vijite , yathā tvaṃsi mahosadha ’’.

765.

‘‘ Vuttiñca parihārañca , diguṇaṃ bhattavetanaṃ ;

Dadāmi vipule bhoge , bhuñja kāme ramassu ca ;

MāT2.243 videhaṃ paccagamā , kiṃ videho karissati ’’.

766.

‘‘ Yo cajetha mahārāja , bhattāraṃ dhanakāraṇā ;

Ubhinnaṃ hoti gārayho , attano ca parassa ca ;

Yāva jīveyya vedeho , nāññassa puriso siyā .

767.

‘‘ YoV2.158 cajetha mahārāja , bhattāraṃ dhanakāraṇā ;

Ubhinnaṃ hoti gārayho , attano ca parassa ca ;

Yāva tiṭṭheyya vedeho , nāññassa vijite vase ’’.

768.

‘‘ Dammi nikkhasahassaṃ te , gāmāsītiñca kāsisu ;

Dāsisatāni cattāri , dammi bhariyāsatañca te ;

Sabbaṃ senaṅgamādāya , sotthiṃ gaccha mahosadha .

769.

‘‘ Yāva dadantu hatthīnaṃ , assānaṃ diguṇaṃ vidhaṃ ;

Tappentu annapānena , rathike pattikārake ’’.

770.

‘‘ Hatthī asse rathe pattī , gacchevādāya paṇḍita ;

Passatu taṃ mahārājā , vedeho mithilaṃ gataṃ [ mithilaggahaṃ ( ka .)].

771.

‘‘ Hatthī assā rathā pattī , senā padissate mahā ;

Caturaṅginī bhīsarūpā , kiṃ nu maññasi paṇḍita ’’[ maññanti paṇḍitā ( sī . syā . pī .)].

772.

‘‘ ĀnandoM2.220 te mahārāja , uttamo paṭidissati ;

Sabbaṃ senaṅgamādāya , sotthiṃ patto mahosadho ’’.

773.

‘‘ Yathā petaṃ susānasmiṃ , chaḍḍetvā caturo janā ;

Evaṃ kapilaye tyamha [ kappiliye tyamhā ( syā .), kampilliye tyamhā ( sī .), kampilliyaraṭṭhe ( pī .)], chaḍḍayitvā idhāgatā .

774.

‘‘ AthaT2.244 tvaṃ kena vaṇṇena , kena vā pana hetunā ;

Kena vā atthajātena , attānaṃ parimocayi ’’.

775.

‘‘ Atthaṃ atthena vedeha , mantaṃ mantena khattiya ;

Parivārayiṃ [ parivārayissaṃ ( sī . syā .)] rājānaṃ , jambudīpaṃva sāgaro ’’.

776.

‘‘ Dinnaṃ nikkhasahassaṃ me , gāmāsīti ca kāsisu ;

Dāsīsatāni cattāri , dinnaṃ bhariyāsatañca me ;

Sabbaṃ senaṅgamādāya , sotthināmhi idhāgato ’’.

777.

‘‘ Susukhaṃ vata saṃvāso , paṇḍitehīti senaka ;

Pakkhīva pañjare baddhe , macche jālagateriva ;

Amittahatthattagate [ amittassa hatthagate ( ka .)], mocayī no mahosadho ’’.

778.

‘‘ Evametaṃ mahārāja , paṇḍitā hi sukhāvahā ;

Pakkhīva pañjare baddhe , macche jālagateriva ;

Amittahatthattagate , mocayī no mahosadho ’’.

779.

‘‘ ĀhaññantuV2.159 sabbavīṇā , bheriyo dindimāni ca ;

Dhamentu māgadhā saṅkhā , vaggū nadantu dundubhī ’’.

780.

‘‘ Orodhā ca kumārā ca , vesiyānā ca brāhmaṇā ;

Bahuṃ annañca pānañca , paṇḍitassābhihārayuṃ .

781.

‘‘ Hatthārohā anīkaṭṭhā , rathikā pattikārakā ;

Bahuṃ annañca pānañca , paṇḍitassābhihārayuṃ .

782.

‘‘ Samāgatā jānapadā , negamā ca samāgatā ;

BahuṃT2.245 annañca pānañca , paṇḍitassābhihārayuṃ .

783.

‘‘ BahujanoM2.221 pasannosi , disvā paṇḍitamāgataṃ ;

Paṇḍitamhi anuppatte , celukkhepo avattathā ’’ ti .

Umaṅgajātakaṃ [ mahāummaggajātakaṃ ( sī . pī .), mahosadhajātakaṃ ( syā .§ ka .)] pañcamaṃ .

Issues

Jātakapāḷi

Jātakapāḷi