Issues
Jātakapāḷi

534. Mahāhaṃsajātakaṃ (2)

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

534. Mahāhaṃsajātakaṃ (2)

89.
‘‘ Ete haṃsā pakkamanti , vakkaṅgā bhayameritā ;
Harittaca hemavaṇṇa , kāmaṃ sumukha pakkama .
90.
‘‘ Ohāya maṃ ñātigaṇā , ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ ;
Anapekkhamānā gacchanti , kiṃ eko avahīyasi .
91.
‘‘ Pateva patataṃ seṭṭha , natthi baddhe sahāyatā ;
Mā anīghāya hāpesi , kāmaṃ sumukha pakkama ’’.
92.
‘‘ Nāhaṃ dukkhaparetopi [ dukkhapareto ’’ ti ( jā .1.15.136) aṭṭhakathāyo oloketabbā ], dhataraṭṭha tuvaṃ [ tavaṃ ( sī . pī .)] jahe ;
Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me , tayā saddhiṃ bhavissati .
93.
‘‘ Nāhaṃ dukkhaparetopi , dhataraṭṭha tuvaṃ jahe ;
Na maṃ anariyasaṃyutte , kamme yojetumarahasi .
94.
‘‘ Sakumāro sakhā tyasmi , sacitte casmi te [ samite ( pī .), tyasmi te ( ka .)] ṭhito ;
Ñāto senāpati tyāhaṃ , haṃsānaṃ pavaruttama .
95.
‘‘ KathaṃM2.91 ahaṃ vikatthissaṃ [ vikattissaṃ ( pī .)], ñātimajjhe ito gato ;
Taṃ hitvā patataṃ seṭṭha , kiṃ te vakkhāmito gato ;
Idha pāṇaṃ cajissāmi , nānariyaṃ [ na anariyaṃ ( pī .)] kattumussahe ’’.
96.
‘‘ EsoT2.78 hi dhammo sumukha , yaṃ tvaṃ ariyapathe ṭhito ;
Yo bhattāraṃ sakhāraṃ maṃ , na pariccattumussahe .
97.
‘‘ Tañhi me pekkhamānassa , bhayaṃ natveva jāyati ;
Adhigacchasi tvaṃ mayhaṃ , evaṃ bhūtassa jīvitaṃ ’’.
98.
‘‘ IccevaṃV2.66 [ icceva ( sī . pī .)] mantayantānaṃ , ariyānaṃ ariyavuttinaṃ ;
Daṇḍamādāya nesādo , āpatī [ āpadī ( ka .)] turito bhusaṃ .
99.
‘‘ Tamāpatantaṃ disvāna , sumukho atibrūhayi [ aparibrūhayi ( sī . pī .)];
Aṭṭhāsi purato rañño , haṃso vissāsayaṃ byadhaṃ [ byathaṃ ( sī . syā . pī .)].
100.
‘‘ Mā bhāyi patataṃ seṭṭha , na hi bhāyanti tādisā ;
Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ , yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ ;
Tena pariyāpadānena [ pariyādānena ( ka .)], khippaṃ pāsā pamokkhasi ’’.
101.
‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , sumukhassa subhāsitaṃ ;
Pahaṭṭhalomo nesādo , añjalissa paṇāmayi .
102.
‘‘ Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā , bhāsanto mānusiṃ dijo ;
Ariyaṃ bruvāno [ brūhanto ( syā . ka .)] vakkaṅgo , cajanto mānusiṃ giraṃ .
103.
‘‘ Kinnu tāyaṃ dijo hoti , mutto baddhaṃ upāsasi ;
Ohāya sakuṇā yanti , kiṃ eko avahīyasi ’’.
104.
‘‘ Rājā me so dijāmitta , senāpaccassa kārayiṃ ;
Tamāpade pariccattuṃ , nussahe vihagādhipaṃ .
105.
‘‘ Mahāgaṇāya bhattā me , mā eko byasanaṃ agā ;
TathāT2.79 taṃ samma nesāda , bhattāyaṃ abhito rame ’’.
106.
‘‘ AriyavattasiM2.92 vakkaṅga , yo piṇḍamapacāyasi ;
Cajāmi te taṃ bhattāraṃ , gacchathūbho [ gacchatu bho ( pī .)] yathāsukhaṃ ’’.
107.
‘‘ Sace attappayogena , ohito haṃsapakkhinaṃ ;
Paṭigaṇhāma te samma , etaṃ abhayadakkhiṇaṃ .
108.
‘‘ No ce attappayogena , ohito haṃsapakkhinaṃ ;
Anissaro muñcamamhe , theyyaṃ kayirāsi luddaka ’’.
109.
‘‘ Yassa tvaṃ bhatako [ bhaṭako ( ka .)] rañño , kāmaṃ tasseva pāpaya ;
Tattha saṃyamano [ saṃyamāno ( pī .)] rājā , yathābhiññaṃ karissati ’’.
110.
‘‘ Iccevaṃ vutto nesādo , hemavaṇṇe harittace ;
Ubho hatthehi saṅgayha [ paggayha ( syā . ka .)], pañjare ajjhavodahi .
111.
‘‘ Te pañjaragate pakkhī , ubho bhassaravaṇṇine ;
Sumukhaṃ dhataraṭṭhañca , luddo ādāya pakkami ’’.
112.
‘‘ HarīyamānoV2.67 dhataraṭṭho , sumukhaṃ etadabravi ;
Bāḷhaṃ bhāyāmi sumukha , sāmāya lakkhaṇūruyā ;
Asmākaṃ vadhamaññāya , athattānaṃ vadhissati .
113.
‘‘ Pākahaṃsā ca sumukha , suhemā hemasuttacā ;
Koñcī samuddatīreva , kapaṇā nūna rucchati ’’.
114.
‘‘ Evaṃ mahanto lokassa , appameyyo mahāgaṇī ;
Ekitthimanusoceyya , nayidaṃ paññavatāmiva .
115.
‘‘ VātovaT2.80 gandhamādeti , ubhayaṃ chekapāpakaṃ ;
Bālo āmakapakkaṃva , lolo andhova āmisaṃ .
116.
‘‘ Avinicchayaññu atthesu , mandova paṭibhāsi [ paṭibhāti ( ka .)] maṃ ;
Kiccākiccaṃ na jānāsi , sampatto kālapariyāyaṃ .
117.
‘‘ Aḍḍhummatto udīresi , yo seyyā maññasitthiyo ;
Bahusādhāraṇā hetā , soṇḍānaṃva surāgharaṃ .
118.
‘‘ MāyāM2.93 cesā marīcī ca , soko rogo cupaddavo ;
Kharā ca bandhanā cetā , maccupāsā guhāsayā [ paccupāso guhāsayo ( sī . pī .)];
Tāsu yo vissase poso , so naresu narādhamo ’’.
119.
‘‘ Yaṃ vuddhehi upaññātaṃ , ko taṃ ninditumarahati ;
Mahābhūtitthiyo nāma , lokasmiṃ udapajjisuṃ .
120.
‘‘ Khiḍḍā paṇihitā tyāsu , rati tyāsu patiṭṭhitā ;
Bījāni tyāsu rūhanti , yadidaṃ sattā pajāyare ;
Tāsu ko nibbide [ nibbije ( ka .)] poso , pāṇamāsajja pāṇibhi [ pāṇahi ( sī .)].
121.
‘‘ Tvameva nañño sumukha , thīnaṃ atthesu yuñjasi ;
Tassa tyajja bhaye jāte , bhītena jāyate mati .
122.
‘‘ Sabbo hi saṃsayaṃ patto , bhayaṃ bhīru titikkhati ;
Paṇḍitā ca mahantāno [ mahattāno ( sī .)], atthe yuñjanti duyyuje .
123.
‘‘ Etadatthāya rājāno , sūramicchanti mantinaṃ ;
Paṭibāhati yaṃ sūro , āpadaṃ attapariyāyaṃ .
124.
‘‘ MāT2.81 no ajja vikantiṃsu , rañño sūdā mahānase ;
Tathā hi vaṇṇo pattānaṃ , phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi .
125.
‘‘ MuttopiV2.68 na icchi [ nicchasi ( ka .)] uḍḍetuṃ [ oḍḍetuṃ ( sī .)], sayaṃ bandhaṃ upāgami ;
Sopajja saṃsayaṃ patto , atthaṃ gaṇhāhi mā mukhaṃ ’’.
126.
‘‘ So taṃ [ tvaṃ ( syā . pī .)] yogaṃ payuñjassu , yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ [ dhammopasañhitaṃ ( ka .)];
Tava pariyāpadānena , mama pāṇesanaṃ cara ’’.
127.
‘‘ Mā bhāyi patataṃ seṭṭha , na hi bhāyanti tādisā ;
Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ , yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ [ dhammopasañhitaṃ ( ka .)];
Mama pariyāpadānena , khippaṃ pāsā pamokkhasi ’’.
128.
‘‘ So [ sa ( sī .)] luddo haṃsakājena [ haṃsakācena ( pī .)], rājadvāraṃ upāgami ;
Paṭivedetha maṃ rañño , dhataraṭṭhāyamāgato ’’.
129.
‘‘ TeM2.94 disvā puññasaṃkāse , ubho lakkhaṇasammate [ lakkhaññāsammate ( sī . pī .)];
Khalu saṃyamano rājā , amacce ajjhabhāsatha .
130.
‘‘ Detha luddassa vatthāni , annaṃ pānañca bhojanaṃ ;
Kāmaṃ karo hiraññassa , yāvanto esa icchati ’’.
131.
‘‘ Disvā luddaṃ pasannattaṃ , kāsirājā tadabravi ;
Yadyāyaṃ [ yadāyaṃ ( sī . syā . pī .)] samma khemaka , puṇṇā haṃsehi tiṭṭhati .
132.
‘‘ Kathaṃ rucimajjhagataṃ , pāsahattho upāgami ;
Okiṇṇaṃ ñātisaṅghehi , nimmajjhimaṃ [ nimajjhimaṃ ( sī . pī . ka .)] kathaṃ gahi ’’.
133.
‘‘ Ajja me sattamā ratti , adanāni [ ādānāni ( syā . pī . ka .)] upāsato [ upāgato ( ka .)];
PadametassaT2.82 anvesaṃ , appamatto ghaṭassito .
134.
‘‘ Athassa padamaddakkhiṃ , carato adanesanaṃ ;
Tatthāhaṃ odahiṃ pāsaṃ , evaṃ taṃ [ evetaṃ ( sī . pī .)] dijamaggahiṃ ’’.
135.
‘‘ Ludda dve ime sakuṇā , atha ekoti bhāsasi ;
Cittaṃ nu te vipariyattaṃ [ vipariyatthaṃ ( pī .)], adu kinnu jigīsasi ’’[ jigiṃsasi ( sī . pī .)].
136.
‘‘ Yassa lohitakā tālā , tapanīyanibhā subhā ;
Uraṃ saṃhacca tiṭṭhanti , so me bandhaṃ upāgami .
137.
‘‘ Athāyaṃ bhassaro pakkhī , abaddho baddhamāturaṃ ;
Ariyaṃ bruvāno aṭṭhāsi , cajanto mānusiṃ giraṃ ’’.
138.
‘‘ Atha kiṃ [ atha kinnu ( sī . pī .), kathaṃ nu ( syā .)] dāni sumukha , hanuṃ saṃhacca tiṭṭhasi ;
Adu me parisaṃ patto , bhayā bhīto na bhāsasi ’’.
139.
‘‘ NāhaṃV2.69 kāsipati bhīto , ogayha parisaṃ tava ;
Nāhaṃ bhayā na bhāsissaṃ , vākyaṃ atthamhi tādise ’’.
140.
‘‘ Na te abhisaraṃ passe , na rathe napi pattike ;
Nāssa cammaṃ va kīṭaṃ vā , vammite ca dhanuggahe .
141.
‘‘ NaM2.95 hiraññaṃ suvaṇṇaṃ vā , nagaraṃ vā sumāpitaṃ ;
Okiṇṇaparikhaṃ duggaṃ , daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ ;
Yattha paviṭṭho sumukha , bhāyitabbaṃ na bhāyasi ’’.
142.
‘‘ Na me abhisarenattho , nagarena dhanena vā ;
Apathena pathaṃ yāma , antalikkhecarā mayaṃ .
143.
‘‘ SutāT2.83 ca paṇḍitā tyamhā , nipuṇā atthacintakā [ catthacintakā ( ka .)];
Bhāsematthavatiṃ vācaṃ , sacce cassa patiṭṭhito .
144.
‘‘ Kiñca tuyhaṃ asaccassa , anariyassa karissati ;
Musāvādissa luddassa , bhaṇitampi subhāsitaṃ ’’.
145.
‘‘ Taṃ brāhmaṇānaṃ vacanā , imaṃ khemamakārayi [ khemikārayi ( sī . pī .)];
Abhayañca tayā ghuṭṭhaṃ , imāyo dasadhā disā .
146.
‘‘ Ogayha te pokkharaṇiṃ , vippasannodakaṃ suciṃ ;
Pahūtaṃ cādanaṃ tattha , ahiṃsā cettha pakkhinaṃ .
147.
‘‘ Idaṃ sutvāna nigghosaṃ , āgatamha tavantike ;
Te te bandhasma pāsena , etaṃ te bhāsitaṃ musā .
148.
‘‘ Musāvādaṃ purakkhatvā , icchālobhañca pāpakaṃ ;
Ubho sandhimatikkamma , asātaṃ upapajjati ’’.
149.
‘‘ Nāparajjhāma sumukha , napi lobhāva maggahiṃ ;
Sutā ca paṇḍitātyattha , nipuṇā atthacintakā .
150.
‘‘ Appevatthavatiṃ vācaṃ , byāhareyyuṃ [ byākareyyuṃ ( sī . pī .)] idhāgatā ;
Tathā taṃ samma nesādo , vutto sumukha maggahi ’’.
151.
‘‘ Neva bhītā [ bhūtā ( syā . ka .)] kāsipati , upanītasmi jīvite ;
Bhāsematthavatiṃ vācaṃ , sampattā kālapariyāyaṃ .
152.
‘‘ Yo migena migaṃ hanti , pakkhiṃ vā pana pakkhinā ;
Sutena vā sutaṃ kiṇyā [ kiṇe ( sī . pī .)], kiṃ anariyataraṃ tato .
153.
‘‘ YoT2.84V2.70M2.96 cāriyarudaṃ [ ca ariyarudaṃ ( sī . pī .)] bhāse , anariyadhammavassito [ anariyadhammamavassito ( sī .)];
Ubho so dhaṃsate lokā , idha ceva parattha ca .
154.
‘‘ Na majjetha yasaṃ patto , na byādhe [ byathe ( sī . pī .)] pattasaṃsayaṃ ;
Vāyametheva kiccesu , saṃvare vivarāni ca .
155.
‘‘ Ye vuddhā abbhatikkantā [ nābbhacikkhantā ( ka .)], sampattā kālapariyāyaṃ ;
Idha dhammaṃ caritvāna , evaṃte [ evete ( sī . pī .)] tidivaṃ gatā .
156.
‘‘ Idaṃ sutvā kāsipati , dhammamattani pālaya ;
Dhataraṭṭhañca muñcāhi , haṃsānaṃ pavaruttamaṃ ’’.
157.
‘‘ Āharantudakaṃ pajjaṃ , āsanañca mahārahaṃ ;
Pañjarato pamokkhāmi , dhataraṭṭhaṃ yasassinaṃ .
158.
‘‘ Tañca senāpatiṃ dhīraṃ , nipuṇaṃ atthacintakaṃ ;
Yo sukhe sukhito raññe [ rañño ( sī . syā . pī . ka .)], dukkhite hoti dukkhito .
159.
‘‘ Ediso kho arahati , piṇḍamasnātu bhattuno ;
Yathāyaṃ sumukho rañño , pāṇasādhāraṇo sakhā ’’.
160.
‘‘ Pīṭhañca sabbasovaṇṇaṃ , aṭṭhapādaṃ manoramaṃ ;
Maṭṭhaṃ kāsikamatthannaṃ [ kāsikapatthiṇṇaṃ ( sī .), kāsikavatthinaṃ ( syā . pī .)], dhataraṭṭho upāvisi .
161.
‘‘ Kocchañca sabbasovaṇṇaṃ , veyyagghaparisibbitaṃ ;
Sumukho ajjhupāvekkhi , dhataraṭṭhassanantarā [ anantaraṃ ( sī .)].
162.
‘‘ Tesaṃ kañcanapattehi , puthū ādāya kāsiyo ;
Haṃsānaṃ abhihāresuṃ , aggarañño pavāsitaṃ ’’.
163.
‘‘ DisvāT2.85 abhihaṭaṃ aggaṃ , kāsirājena pesitaṃ ;
Kusalo khattadhammānaṃ , tato pucchi anantarā .
164.
‘‘ Kaccinnu bhoto kusalaṃ , kacci bhoto anāmayaṃ ;
Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ , dhammena manusāsasi ’’.
165.
‘‘ KusalañcevaM2.97 me haṃsa , atho haṃsa anāmayaṃ ;
Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ , dhammenaṃ manusāsahaṃ .
166.
‘‘ Kacci bhoto amaccesu , doso koci na vijjati ;
Kacci ca te tavatthesu , nāvakaṅkhanti jīvitaṃ ’’.
167.
‘‘ Athopi me amaccesu , doso koci na vijjati ;
Athopi te mamatthesu , nāvakaṅkhanti jīvitaṃ ’’.
168.
‘‘ KacciV2.71 te sādisī bhariyā , assavā piyabhāṇinī ;
Puttarūpayasūpetā , tava chandavasānugā ’’.
169.
‘‘ Atho me sādisī bhariyā , assavā piyabhāṇinī ;
Puttarūpayasūpetā , mama chandavasānugā ’’.
170.
‘‘ Kacci raṭṭhaṃ anuppīḷaṃ , akutociupaddavaṃ ;
Asāhasena dhammena , samena manusāsasi ’’.
171.
‘‘ Atho raṭṭhaṃ anuppīḷaṃ , akutociupaddavaṃ ;
Asāhasena dhammena , samena manusāsahaṃ ’’.
172.
‘‘ Kacci santo apacitā , asanto parivajjitā ;
No ce [ ca ( syā . ka .)] dhammaṃ niraṃkatvā , adhammamanuvattasi ’’.
173.
‘‘ SantoT2.86 ca me apacitā , asanto parivajjitā ;
Dhammamevānuvattāmi , adhammo me niraṅkato ’’.
174.
‘‘ Kacci nānāgataṃ [ kacci nunāgataṃ ( syā . ka .)] dīghaṃ , samavekkhasi khattiya ;
Kacci matto [ na matto ( sī .)] madanīye , paralokaṃ na santasi ’’.
175.
‘‘ Nāhaṃ anāgataṃ [ ahaṃ anāgataṃ ( syā .)] dīghaṃ , samavekkhāmi pakkhima ;
Ṭhito dasasu dhammesu , paralokaṃ na santase [ santasiṃ ( syā .)].
176.
‘‘ Dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ , ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ ;
Akkodhaṃ avihiṃsañca , khantiñca [ khantī ca ( ka .)] avirodhanaṃ .
177.
‘‘ Iccete kusale dhamme , ṭhite passāmi attani ;
Tato me jāyate pīti , somanassañcanappakaṃ .
178.
‘‘ SumukhoM2.98 ca acintetvā , visajji [ vissaji ( sī . pī .)] pharusaṃ giraṃ ;
Bhāvadosamanaññāya , asmākāyaṃ vihaṅgamo .
179.
‘‘ So kuddho pharusaṃ vācaṃ , nicchāresi ayoniso ;
Yānasmāsu [ yānasmāsu ( sī . syā pī .)] na vijjanti , nayidaṃ [ na idaṃ ( sī . pī .)] paññavatāmiva ’’.
180.
‘‘ Atthi me taṃ atisāraṃ , vegena manujādhipa ;
Dhataraṭṭhe ca baddhasmiṃ , dukkhaṃ me vipulaṃ ahu .
181.
‘‘ Tvaṃ no pitāva puttānaṃ , bhūtānaṃ dharaṇīriva ;
Asmākaṃ adhipannānaṃ , khamassu rājakuñjara ’’.
182.
‘‘ Etaṃ [ evaṃ ( syā . ka .)] te anumodāma , yaṃ bhāvaṃ na nigūhasi ;
Khilaṃ pabhindasi pakkhi , ujukosi vihaṅgama ’’.
183.
‘‘ YaṃT2.87V2.72 kiñci ratanaṃ atthi , kāsirāja nivesane ;
Rajataṃ jātarūpañca , muttā veḷuriyā bahū .
184.
‘‘ Maṇayo saṅkhamuttañca , vatthakaṃ haricandanaṃ ;
Ajinaṃ dantabhaṇḍañca , lohaṃ kāḷāyasaṃ bahuṃ ;
Etaṃ dadāmi vo vittaṃ , issariyaṃ [ isseraṃ ( sī .), issaraṃ ( syā . pī . ka .)] vissajāmi vo ’’.
185.
‘‘ Addhā apacitā tyamhā , sakkatā ca rathesabha ;
Dhammesu vattamānānaṃ , tvaṃ no ācariyo bhava .
186.
‘‘ Ācariya samanuññātā , tayā anumatā mayaṃ ;
Taṃ padakkhiṇato katvā , ñātiṃ [ ñātī ( sī . syā . pī .)] passemurindama ’’[ passemarindama ( sī . pī .)].
187.
‘‘ Sabbarattiṃ cintayitvā , mantayitvā yathātathaṃ ;
Kāsirājā anuññāsi , haṃsānaṃ pavaruttamaṃ ’’.
188.
‘‘ Tato ratyā vivasāne , sūriyuggamanaṃ [ suriyassuggamanaṃ ( sī . syā .), suriyuggamanaṃ ( pī .)] pati ;
Pekkhato kāsirājassa , bhavanā te [ bhavanato ( syā . ka .)] vigāhisuṃ ’’.
189.
‘‘ Te aroge anuppatte , disvāna parame dije ;
Kekāti makaruṃ haṃsā , puthusaddo ajāyatha .
190.
‘‘ TeM2.99 patītā pamuttena , bhattunā bhattugāravā ;
Samantā parikiriṃsu , aṇḍajā laddhapaccayā ’’.
191.
‘‘ Evaṃ mittavataṃ atthā , sabbe honti padakkhiṇā ;
Haṃsā yathā dhataraṭṭhā , ñātisaṅghaṃ upāgamun ’’ ti .
Mahāhaṃsajātakaṃ dutiyaṃ .