Issues
Jātakapāḷi

533. Cūḷahaṃsajātakaṃ (1)

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

533. Cūḷahaṃsajātakaṃ (1)

1.
‘‘ SumukhaT2.68V2.59M2.83 anupacinantā , pakkamanti vihaṅgamā ;
Gaccha tuvampi mā kaṅkhi , natthi baddhe [ bandhe ( syā . ka .)] sahāyatā ’’.
2.
‘‘ Gacche vāhaṃ na vā gacche , na tena amaro siyaṃ ;
Sukhitaṃ taṃ upāsitvā , dukkhitaṃ taṃ kathaṃ jahe .
3.
‘‘ Maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ , jīvitaṃ vā tayā vinā ;
Tadeva maraṇaṃ seyyo , yañce jīve tayā vinā .
4.
‘‘ Nesa dhammo mahārāja , yaṃ taṃ evaṃ gataṃ jahe ;
Yā gati tuyhaṃ sā mayhaṃ , ruccate vihagādhipa .
5.
‘‘ Kā nu pāsena baddhassa [ bandhassa ( syā . ka .)], gati aññā mahānasā ;
Sā kathaṃ cetayānassa , muttassa tava ruccati .
6.
‘‘ Kaṃ vā tvaṃ passase atthaṃ , mama tuyhañca pakkhima ;
Ñātīnaṃ vāvasiṭṭhānaṃ , ubhinnaṃ jīvitakkhaye .
7.
‘‘ Yaṃ na kañcanadepiñcha [ depiccha ( sī . pī .), dvepiccha ( syā .)], andhena tamasā gataṃ ;
Tādise sañcajaṃ pāṇaṃ , kamatthamabhijotaye ’’.
8.
‘‘ Kathaṃ nu patataṃ seṭṭha , dhamme atthaṃ na bujjhasi [ bujjhase ( sī .)];
Dhammo apacito santo , atthaṃ dasseti pāṇinaṃ .
9.
‘‘ Sohaṃ dhammaṃ apekkhāno , dhammā catthaṃ samuṭṭhitaṃ ;
BhattiñcaT2.69 tayi sampassaṃ , nāvakaṅkhāmi jīvitaṃ ’’.
10.
‘‘ Addhā eso sataṃ dhammo , yo mitto mittamāpade ;
Na caje jīvitassāpi , hetudhammamanussaraṃ .
11.
‘‘ Svāyaṃ dhammo ca te ciṇṇo , bhatti ca viditā mayi ;
Kāmaṃ karassu mayhetaṃ , gacchevānumato mayā ’’.
12.
‘‘ ApiV2.60M2.84 tvevaṃ gate kāle , yaṃ khaṇḍaṃ [ baddhaṃ ( sī .), bandhaṃ ( pī .)] ñātinaṃ mayā ;
Tayā taṃ buddhisampannaṃ [ buddhisampanna ( sī . syā . pī .)], assa paramasaṃvutaṃ .
13.
‘‘ Iccevaṃ [ icceva ( sī . pī .)] mantayantānaṃ , ariyānaṃ ariyavuttinaṃ ;
Paccadissatha nesādo , āturānamivantako .
14.
‘‘ Te sattumabhisañcikkha , dīgharattaṃ hitā dijā ;
Tuṇhīmāsittha ubhayo , na sañcalesumāsanā [ na ca sañcesu ’ māsanā ( sī . pī .)].
15.
‘‘ Dhataraṭṭhe ca disvāna , samuḍḍente tato tato ;
Abhikkamatha vegena , dijasattu dijādhipe .
16.
‘‘ So ca vegenabhikkamma , āsajja parame dije ;
Paccakamittha [ paccakampittha ( sī . syā . pī .)] nesādo , baddhā iti vicintayaṃ .
17.
‘‘ Ekaṃva baddhamāsīnaṃ , abaddhañca punāparaṃ ;
Āsajja baddhamāsīnaṃ , pekkhamānamadīnavaṃ .
18.
‘‘ Tato so vimatoyeva , paṇḍare ajjhabhāsatha ;
Pavaḍḍhakāye āsīne , dijasaṅghagaṇādhipe .
19.
‘‘ Yaṃ nu pāsena mahatā , baddho na kurute disaṃ ;
AthaT2.70 kasmā abaddho tvaṃ , balī pakkhi na gacchasi .
20.
‘‘ Kinnu tyāyaṃ [ tā ’ yaṃ ( sī . pī . ka .)] dijo hoti , mutto baddhaṃ upāsasi ;
Ohāya sakuṇā yanti , kiṃ eko avahīyasi ’’.
21.
‘‘ Rājā me so dijāmitta , sakhā pāṇasamo ca me ;
Neva naṃ vijahissāmi , yāva kālassa pariyāyaṃ .
22.
‘‘ Kathaṃ panāyaṃ vihaṅgo , nāddasa pāsamoḍḍitaṃ ;
Padañhetaṃ mahantānaṃ , boddhumarahanti āpadaṃ .
23.
‘‘ Yadā parābhavo hoti , poso jīvitasaṅkhaye ;
Atha jālañca pāsañca , āsajjāpi na bujjhati .
24.
‘‘ ApiM2.85 tveva mahāpañña , pāsā bahuvidhā tatā [ tatā ( syā . ka .)];
Guyhamāsajja [ gūḷhamāsajja ( sī . pī .)] bajjhanti , athevaṃ jīvitakkhaye ’’.
25.
‘‘ Api nāyaṃ tayā saddhiṃ , saṃvāsassa [ sambhāsassa ( sī . pī .)] sukhudrayo ;
Api no anumaññāsi , api no jīvitaṃ dade ’’.
26.
‘‘ Na ceva me tvaṃ baddhosi , napi icchāmi te vadhaṃ ;
Kāmaṃ khippamito gantvā , jīva tvaṃ anigho ciraṃ ’’.
27.
‘‘ NevāhametamicchāmiV2.61 , aññatretassa jīvitā ;
Sace ekena tuṭṭhosi , muñcetaṃ mañca bhakkhaya .
28.
‘‘ Ārohapariṇāhena , tulyāsmā [ tulyāmhā ( ka .)] vayasā ubho ;
Na te lābhena jīvatthi [ jīnatthi ( sī . syā . pī .)], etena niminā tuvaṃ .
29.
‘‘ TadiṅghaT2.71 samapekkhassu [ samavekkhasu ( sī . pī .)], hotu giddhi tavamhasu [ tavasmasu ( sī . syā .)];
Maṃ pubbe bandha pāsena , pacchā muñca dijādhipaṃ .
30.
‘‘ Tāvadeva ca te lābho , katāssa [ katassā ( sī . pī .)] yācanāya ca ;
Mitti ca dhataraṭṭhehi , yāvajīvāya te siyā ’’.
31.
‘‘ Passantu no mahāsaṅghā , tayā muttaṃ ito gataṃ ;
Mittāmaccā ca bhaccā ca , puttadārā ca bandhavā .
32.
‘‘ Na ca te tādisā mittā , bahūnaṃ [ bahunnaṃ ( sī . pī .)] idha vijjati ;
Yathā tvaṃ dhataraṭṭhassa , pāṇasādhāraṇo sakhā .
33.
‘‘ So te sahāyaṃ muñcāmi , hotu rājā tavānugo ;
Kāmaṃ khippamito gantvā , ñātimajjhe virocatha ’’.
34.
‘‘ So patīto pamuttena , bhattunā [ bhattuno ( syā .)] bhattugāravo ;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo [ vaṅkaṅgo ( syā .)], vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ .
35.
‘‘ Evaṃ luddaka nandassu , saha sabbehi ñātibhi ;
Yathāhamajja nandāmi , muttaṃ disvā dijādhipaṃ ’’.
36.
‘‘ EhiM2.86 taṃ anusikkhāmi , yathā tvamapi lacchase ;
Lābhaṃ tavāyaṃ [ yathāyaṃ ( sī . pī .)] dhataraṭṭho , pāpaṃ kiñci [ kañci ( sī .)] na dakkhati .
37.
‘‘ Khippamantepuraṃ netvā [ gantvā ( syā . ka .)], rañño dassehi no ubho ;
Abaddhe pakatibhūte , kāje [ kāce ( pī .)] ubhayato ṭhite .
38.
‘‘ Dhataraṭṭhā mahārāja , haṃsādhipatino ime ;
AyañhiT2.72 rājā haṃsānaṃ , ayaṃ senāpatītaro .
39.
‘‘ Asaṃsayaṃ imaṃ disvā , haṃsarājaṃ narādhipo ;
Patīto sumano vitto [ citto ( ka .)], bahuṃ dassati te dhanaṃ ’’.
40.
‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , kammunā upapādayi ;
Khippamantepuraṃ gantvā , rañño haṃse adassayi ;
Abaddhe pakatibhūte , kāje ubhayato ṭhite .
41.
‘‘ DhataraṭṭhāV2.62 mahārāja , haṃsādhipatino ime ;
Ayañhi rājā haṃsānaṃ , ayaṃ senāpatītaro ’’.
42.
‘‘ Kathaṃ panime vihaṅgā [ vihagā ( sī . pī .)], tava hatthattamāgatā [ hatthattha ’ māgatā ( sī . syā . pī .)];
Kathaṃ luddo mahantānaṃ , issare idha ajjhagā ’’.
43.
‘‘ Vihitā santime pāsā , pallalesu janādhipa ;
Yaṃ yadāyatanaṃ maññe , dijānaṃ pāṇarodhanaṃ .
44.
‘‘ Tādisaṃ pāsamāsajja , haṃsarājā abajjhatha ;
Taṃ abaddho upāsīno , mamāyaṃ ajjhabhāsatha .
45.
‘‘ Sudukkaraṃ anariyehi , dahate bhāvamuttamaṃ ;
Bhatturatthe parakkanto , dhammayutto [ dhamme yutto ( sī . pī .)] vihaṅgamo .
46.
‘‘ Attanāyaṃ [ attano yaṃ ( syā .)] cajitvāna , jīvitaṃ jīvitāraho ;
Anutthunanto āsīno , bhattu yācittha jīvitaṃ .
47.
‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , pasādamahamajjhagā ;
Tato naṃ pāmuciṃ [ pāmuñciṃ ( pī . ka .)] pāsā , anuññāsiṃ sukhena ca .
48.
‘‘‘ SoT2.73M2.87 patīto pamuttena , bhattunā bhattugāravo ;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo , vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ .
49.
‘‘‘ Evaṃ luddaka nandassu , saha sabbehi ñātibhi ;
Yathāhamajja nandāmi , muttaṃ disvā dijādhipaṃ .
50.
‘‘‘ Ehi taṃ anusikkhāmi , yathā tvamapi lacchase ;
Lābhaṃ tavāyaṃ dhataraṭṭho , pāpaṃ kiñci na dakkhati .
51.
‘‘‘ Khippamantepuraṃ netvā [ gantvā ( sabbattha )], rañño dassehi no ubho ;
Abaddhe pakatibhūte , kāje ubhayato ṭhite .
52.
‘‘‘ Dhataraṭṭhā mahārāja , haṃsādhipatino ime ;
Ayañhi rājā haṃsānaṃ , ayaṃ senāpatītaro .
53.
‘‘‘ Asaṃsayaṃ imaṃ disvā , haṃsarājaṃ narādhipo ;
Patīto sumano vitto , bahuṃ dassati te dhanaṃ ’.
54.
‘‘ Evametassa vacanā , ānītāme ubho mayā ;
Ettheva hi ime āsuṃ [ assu ( sī . syā . pī .)], ubho anumatā mayā .
55.
‘‘ Soyaṃ evaṃ gato pakkhī , dijo paramadhammiko ;
Mādisassa hi luddassa , janayeyyātha maddavaṃ .
56.
‘‘ UpāyanañcaV2.63 te deva , nāññaṃ passāmi edisaṃ ;
Sabbasākuṇikāgāme , taṃ passa manujādhipa ’’.
57.
‘‘ Disvā nisinnaṃ rājānaṃ , pīṭhe sovaṇṇaye subhe ;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo , vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ .
58.
‘‘ KaccinnuT2.74 bhoto kusalaṃ , kacci bhoto anāmayaṃ ;
Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ , dhammena manusāsasi ’’.
59.
‘‘ Kusalañceva me haṃsa , atho haṃsa anāmayaṃ ;
Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ , dhammena manusāsahaṃ ’’[ manusissati ( sī . pī .)].
60.
‘‘ Kacci bhoto amaccesu , doso koci na vijjati ;
Kacci ca [ kaccinnu ( sī . pī .)] te tavatthesu , nāvakaṅkhanti jīvitaṃ ’’.
61.
‘‘ AthopiM2.88 me amaccesu , doso koci na vijjati ;
Athopi te [ athopime ( sī . pī .)] mamatthesu , nāvakaṅkhanti jīvitaṃ ’’.
62.
‘‘ Kacci te sādisī bhariyā , assavā piyabhāṇinī ;
Puttarūpayasūpetā , tava chandavasānugā ’’.
63.
‘‘ Atho me sādisī bhariyā , assavā piyabhāṇinī ;
Puttarūpayasūpetā , mama chandavasānugā ’’.
64.
‘‘ Bhavantaṃ [ bhavaṃ tu ( sī . pī .), bhavannu ( syā .)] kacci nu mahā-sattuhatthattataṃ [ hatthatthataṃ ( sī . syā . pī .)] gato ;
Dukkhamāpajji vipulaṃ , tasmiṃ paṭhamamāpade .
65.
‘‘ Kacci yantāpatitvāna , daṇḍena samapothayi ;
Evametesaṃ jammānaṃ , pātikaṃ [ pākatikaṃ ( sī . pī .)] bhavati tāvade ’’.
66.
‘‘ Khemamāsi mahārāja , evamāpadiyā sati [ evamāpadi saṃsati ( sī . pī .)];
Na cāyaṃ kiñci rasmāsu , sattūva samapajjatha .
67.
‘‘ Paccagamittha nesādo , pubbeva ajjhabhāsatha ;
Tadāyaṃ sumukhoyeva , paṇḍito paccabhāsatha .
68.
‘‘ TassaT2.75 taṃ vacanaṃ sutvā , pasādamayamajjhagā ;
Tato maṃ pāmucī pāsā , anuññāsi sukhena ca .
69.
‘‘ Idañca sumukheneva , etadatthāya cintitaṃ ;
Bhoto sakāsegamanaṃ [ sakāse + āgamanaṃ ], etassa dhanamicchatā ’’.
70.
‘‘ Svāgatañcevidaṃ bhavataṃ , patīto casmi dassanā ;
Eso cāpi bahuṃ vittaṃ , labhataṃ yāvadicchati ’’[ yāvaticchati ( sī . pī .)].
71.
‘‘ SantappayitvāV2.64 nesādaṃ , bhogehi manujādhipo ;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṃ , vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ ’’.
72.
‘‘ Yaṃ khalu dhammamādhīnaṃ , vaso vattati kiñcanaṃ ;
Sabbatthissariyaṃ tava [ sabbatthissariyaṃ bhavataṃ ( sī . syā . pī .), sabbissariyaṃ bhavataṃ ( syā . ka .)], taṃ pasāsa [ pasāsatha ( sī . syā . pī .)] yadicchatha .
73.
‘‘ DānatthaṃM2.89 upabhottuṃ vā , yaṃ caññaṃ upakappati ;
Etaṃ dadāmi vo vittaṃ , issariyaṃ [ isseraṃ ( sī .), issaraṃ ( pī .)] vissajāmi vo ’’.
74.
‘‘ Yathā ca myāyaṃ sumukho , ajjhabhāseyya paṇḍito ;
Kāmasā buddhisampanno , taṃ myāssa paramappiyaṃ ’’.
75.
‘‘ Ahaṃ khalu mahārāja , nāgarājārivantaraṃ ;
Paṭivattuṃ na sakkomi , na me so vinayo siyā .
76.
‘‘ Amhākañceva so [ yo ( sī . pī .)] seṭṭho , tvañca uttamasattavo ;
Bhūmipālo manussindo , pūjā bahūhi hetuhi .
77.
‘‘ Tesaṃ ubhinnaṃ bhaṇataṃ , vattamāne vinicchaye ;
Nantaraṃ [ nāntaraṃ ( sī . pī .)] paṭivattabbaṃ , pessena [ pesena ( ka .)] manujādhipa ’’.
78.
‘‘ DhammenaT2.76 kira nesādo , paṇḍito aṇḍajo iti ;
Na heva akatattassa , nayo etādiso siyā .
79.
‘‘ Evaṃ aggapakatimā , evaṃ uttamasattavo ;
Yāvatatthi mayā diṭṭhā , nāññaṃ passāmi edisaṃ .
80.
‘‘ Tuṭṭhosmi vo pakatiyā , vākyena madhurena ca ;
Eso cāpi mamacchando , ciraṃ passeyya vo ubho ’’.
81.
‘‘ Yaṃ kiccaṃ [ yaṃkiñci ( pī .)] parame mitte , katamasmāsu [ rasmāsu ( sī . pī .)] taṃ tayā ;
Pattā nissaṃsayaṃ tyāmhā [ tyamhā ( pī .)], bhattirasmāsu yā tava .
82.
‘‘ Aduñca nūna sumahā , ñātisaṅghassa mantaraṃ ;
Adassanena asmākaṃ [ amhākaṃ ( sī . pī .)], dukkhaṃ bahūsu pakkhisu .
83.
‘‘ Tesaṃ sokavighātāya , tayā anumatā mayaṃ ;
Taṃ padakkhiṇato katvā , ñātiṃ [ ñātī ( sī . syā . pī .)] passemurindama [ passemarindama ( sī . pī .)].
84.
‘‘ Addhāhaṃ vipulaṃ pītiṃ , bhavataṃ vindāmi dassanā ;
Eso cāpi mahā attho , ñātivissāsanā siyā ’’.
85.
‘‘ IdaṃM2.90 vatvā dhataraṭṭho [ dhataraṭṭhā ( sī .)], haṃsarājā narādhipaṃ ;
Uttamaṃ javamanvāya [ uttamajavamattāya ( sī . pī .)], ñātisaṅghaṃ upāgamuṃ .
86.
‘‘ TeV2.65 aroge anuppatte , disvāna parame dije ;
Kekāti makaruṃ haṃsā , puthusaddo ajāyatha .
87.
‘‘ Te patītā pamuttena , bhattunā bhattugāravā ;
Samantā parikiriṃsu [ parikariṃsu ( sī . syā . pī .)], aṇḍajā laddhapaccayā ’’.
88.
‘‘ EvaṃT2.77 mittavataṃ atthā , sabbe honti padakkhiṇā ;
Haṃsā yathā dhataraṭṭhā , ñātisaṅghaṃ upāgamun ’’ ti .
Cūḷa [ culla ( sī . syā . pī .)] haṃsajātakaṃ paṭhamaṃ .