522. Sarabhaṅgajātakaṃ (2)
50.
‘‘ Alaṅkatā kuṇḍalino suvatthā , veḷuriyamuttātharukhaggabandhā [ baddhā ( pī .)];
Rathesabhā tiṭṭhatha ke nu tumhe , kathaṃ vo jānanti manussaloke ’’.
51.
‘‘ Ahamaṭṭhako bhīmaratho panāyaṃ , kāliṅgarājā pana uggatoyaṃ [ uggato ayaṃ ( pī .), uggatāyaṃ ( ka .)];
Susaññatānaṃ isīnaṃ [ susaññatānisinaṃ ( pī .)] dassanāya , idhāgatā pucchitāyemha pañhe ’’.
52.
‘‘ Vehāyasaṃ
M2.6 tiṭṭhasi [ tiṭṭhati ( pī .)] antalikkhe , pathaddhuno pannaraseva cando ;Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva , kathaṃ taṃ jānanti manussaloke ’’.
53.
‘‘ Yamāhu devesu sujampatīti , maghavāti
T1.536 taṃ āhu manussaloke ;Sa devarājā idamajja patto , susaññatānaṃ isīnaṃ dassanāya ’’.
54.
‘‘ Dūre sutā no isayo samāgatā , mahiddhikā iddhiguṇūpapannā ;
Vandāmi te ayire pasannacitto , ye jīvalokettha manussaseṭṭhā ’’.
55.
Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ [ dakkhitānaṃ ( syā . pī .)], kāyā cuto gacchati mālutena ;
Ito paṭikkamma sahassanetta , gandho isīnaṃ asuci devarāja ’’.
56.
‘‘ Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ , kāyā cuto gacchatu mālutena ;
Vicitrapupphaṃ surabhiṃva mālaṃ , gandhañca etaṃ pāṭikaṅkhāma bhante ;
Na hettha devā paṭikkūlasaññino ’’.
57.
‘‘ Purindado bhūtapatī yasassī , devānamindo sakko [ idaṃ padaṃ natthi ( sī . syā . pī . potthakesu )] maghavā sujampati ;
Sa devarājā asuragaṇappamaddano , okāsamākaṅkhati pañha pucchituṃ .
58.
‘‘ Ko
T1.537 nevimesaṃ idha paṇḍitānaṃ , pañhe puṭṭho nipuṇe byākarissati ;Tiṇṇañca raññaṃ manujādhipānaṃ , devānamindassa ca vāsavassa ’’.
59.
‘‘ Ayaṃ
M2.7 isi [ isī ( sī . pī .)] sarabhaṅgo tapassī [ yasassī ( sī .)], yato jāto virato methunasmā ;Āceraputto [ ācariyaputto ( pī . ka .)] suvinītarūpo , so nesaṃ pañhāni viyākarissati ’’.
60.
‘‘ Koṇḍañña pañhāni viyākarohi , yācanti taṃ isayo sādhurūpā ;
Koṇḍañña eso manujesu dhammo , yaṃ vuddha [ vaddha ( pī .), buddha ( ka .)] māgacchati esa bhāro ’’.
61.
‘‘ Katāvakāsā
V2.6 pucchantu bhonto , yaṃ kiñci pañhaṃ manasābhipatthitaṃ ;Ahañhi taṃ taṃ vo viyākarissaṃ , ñatvā sayaṃ lokamimaṃ parañca ’’.
62.
‘‘ Tato ca maghavā sakko , atthadassī purindado ;
Apucchi paṭhamaṃ pañhaṃ , yañcāsi abhipatthitaṃ ’’.
63.
‘‘ Kiṃ sū vadhitvā na kadāci socati , kissappahānaṃ isayo vaṇṇayanti ;
Kassīdha
T1.538 vuttaṃ pharusaṃ khametha , akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ ’’. 64.
‘‘ Kodhaṃ vadhitvā na kadāci socati , makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti ;
Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha , etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo ’’.
65.
‘‘ Sakkā ubhinnaṃ [ hi dvinnaṃ ( pī .)] vacanaṃ titikkhituṃ , sadisassa vā seṭṭhatarassa [ seṭṭhanarassa ( pī .)] vāpi ;
Kathaṃ nu hīnassa vaco khametha , akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ ’’.
66.
‘‘ Bhayā
M2.8 hi seṭṭhassa vaco khametha , sārambhahetū pana sādisassa ;Yo cīdha hīnassa vaco khametha , etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo ’’.
67.
‘‘ Kathaṃ vijaññā catupattharūpaṃ [ catumaṭṭharūpaṃ ( syā . pī .)], seṭṭhaṃ sarikkhaṃ athavāpi hīnaṃ ;
Virūparūpena caranti santo , tasmā hi sabbesaṃ vaco khametha ’’.
68.
‘‘ Na hetamatthaṃ mahatīpi senā , sarājikā yujjhamānā labhetha ;
Yaṃ
T1.539 khantimā sappuriso labhetha , khantī balassūpasamanti verā ’’. 69.
‘‘ Subhāsitaṃ te anumodiyāna , aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi ;
Yathā ahuṃ [ ahū ( sī . syā . pī .)] daṇḍakī nāḷikero [ nāḷikīro ( sī . syā . pī .)], athajjuno kalābu cāpi rājā ;
Tesaṃ gatiṃ brūhi supāpakamminaṃ , katthūpapannā isinaṃ viheṭhakā ’’.
70.
‘‘ Kisañhi [ kisaṃpi ( pī .)] vacchaṃ avakiriya daṇḍakī , ucchinnamūlo sajano saraṭṭho ;
Kukkuḷanāme nirayamhi paccati , tassa phuliṅgāni patanti kāye .
71.
‘‘ Yo saññate pabbajite aheṭhayi [ avañcasi ( pī .)], dhammaṃ bhaṇante samaṇe adūsake ;
Taṃ nāḷikeraṃ sunakhā parattha , saṅgamma khādanti viphandamānaṃ .
72.
‘‘ Athajjuno
M2.9 niraye sattisūle , avaṃsiro patito uddhaṃpādo [ uddhapādo ( syā .), addhapādo ( pī .)];Aṅgīrasaṃ gotamaṃ heṭhayitvā , khantiṃ tapassiṃ cirabrahmacāriṃ .
73.
‘‘ Yo
T1.540 khaṇḍaso pabbajitaṃ achedayi , khantiṃ vadantaṃ samaṇaṃ adūsakaṃ ;Kalābuvīciṃ upapajja paccati , mahāpatāpaṃ [ mahābhitāpaṃ ( pī .)] kaṭukaṃ bhayānakaṃ .
74.
‘‘ Etāni sutvā nirayāni paṇḍito , aññāni pāpiṭṭhatarāni cettha ;
Dhammaṃ care samaṇabrāhmaṇesu , evaṅkaro saggamupeti ṭhānaṃ ’’.
75.
‘‘ Subhāsitaṃ
V2.7 te anumodiyāna , aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi ;Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti , kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadanti ;
Kathaṃvidhaṃ sappurisaṃ vadanti , kathaṃvidhaṃ no siri no jahāti ’’.
76.
‘‘ Kāyena vācāya ca yo ’ dha [ yo ca ( pī .)] saññato , manasā ca kiñci na karoti pāpaṃ ;
Na attahetū alikaṃ bhaṇeti [ bhaṇāti ( sī . syā . pī .)], tathāvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti .
77.
‘‘ Gambhīrapañhaṃ manasābhicintayaṃ [ manasā vicintayaṃ ( sī .)], nāccāhitaṃ kamma karoti luddaṃ ;
Kālāgataṃ
T1.541 [ kālābhataṃ ( pī .)] atthapadaṃ na riñcati , tathāvidhaṃ paññavantaṃ vadanti . 78.
‘‘ Yo
M2.10 ve kataññū katavedi dhīro , kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti ;Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ , tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadanti .
79.
‘‘ Etehi sabbehi guṇehupeto , saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū ;
Saṅgāhakaṃ sakhilaṃ saṇhavācaṃ , tathāvidhaṃ no siri no jahāti ’’.
80.
‘‘ Subhāsitaṃ te anumodiyāna , aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi ;
Sīlaṃ siriñcāpi satañca dhammaṃ , paññañca kaṃ seṭṭhataraṃ vadanti ’’.
81.
‘‘ Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti , nakkhattarājāriva tārakānaṃ ;
Sīlaṃ sīrī cāpi satañca dhammo [ dhammā ( pī .)], anvāyikā paññavato bhavanti ’’.
82.
‘‘ Subhāsitaṃ te anumodiyāna , aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi ;
Kathaṃkaro
T1.542 kintikaro kimācaraṃ , kiṃ sevamāno labhatīdha paññaṃ ;Paññāya dānippaṭipaṃ [ dāni paṭipadaṃ ( sī . syā . pī .)] vadehi , kathaṃkaro paññavā hoti macco ’’.
83.
‘‘ Sevetha vuddhe nipuṇe bahussute , uggāhako ca paripucchako siyā ;
Suṇeyya sakkacca subhāsitāni , evaṃkaro paññavā hoti macco .
84.
‘‘
M2.11 Paññavā kāmaguṇe avekkhati , aniccato dukkhato rogato ca ;Evaṃ vipassī pajahāti chandaṃ , dukkhesu kāmesu mahabbhayesu .
85.
‘‘ Sa vītarāgo pavineyya dosaṃ , mettaṃ [ metta ( syā . ka .)] cittaṃ bhāvaye [ bhāveyya ( sī . syā . ka .)] appamāṇaṃ ;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ , anindito brahmamupeti ṭhānaṃ ’’.
86.
‘‘ Mahatthiyaṃ [ mahiddhiyaṃ ( sī . syā . pī .)] āgamanaṃ ahosi , tavamaṭṭhakā [ maṭṭhaka ( sī . syā . ka .)] bhīmarathassa cāpi ;
Kāliṅgarājassa ca uggatassa , sabbesa
T1.543 vo kāmarāgo pahīno ’’. 87.
‘‘ Evametaṃ paracittavedi , sabbesa no kāmarāgo pahīno ;
Karohi okāsamanuggahāya , yathā gatiṃ te abhisambhavema ’’.
88.
‘‘ Karomi okāsamanuggahāya , tathā hi vo kāmarāgo pahīno ;
Pharātha kāyaṃ vipulāya pītiyā , yathā gatiṃ me abhisambhavetha ’’.
89.
‘‘ Sabbaṃ
V2.8 karissāma tavānusāsaniṃ , yaṃ yaṃ tuvaṃ vakkhasi bhūripañña ;Pharāma kāyaṃ vipulāya pītiyā , yathā gatiṃ te abhisambhavema ’’.
90.
‘‘ Katāya [ katāyaṃ ( sī . pī .)] vacchassa kisassa pūjā , gacchantu bhonto isayo sādhurūpā ;
Jhāne ratā hotha sadā samāhitā , esā ratī pabbajitassa seṭṭhā ’’.
91.
‘‘ Sutvāna
M2.12 gāthā paramatthasaṃhitā , subhāsitā isinā paṇḍitena ;Te vedajātā anumodamānā , pakkāmu
T1.544 [ pakkamu ( ka .)] devā devapuraṃ yasassino . 92.
‘‘ Gāthā imā atthavatī subyañjanā , subhāsitā isinā paṇḍitena ;
Yo kocimā aṭṭhikatvā [ aṭṭhiṃ katvā ( ka .)] suṇeyya , labhetha pubbāpariyaṃ visesaṃ ;
Laddhāna pubbāpariyaṃ visesaṃ , adassanaṃ maccurājassa gacche ’’.
93.
‘‘ Sālissaro sāriputto , meṇḍissaro ca kassapo ;
Pabbato anuruddho ca , kaccāyano ca devalo [ devilo ( syā . ka .)].
94.
‘‘ Anusisso ca ānando , kisavaccho ca kolito ;
Nārado udāyī thero [ nārado puṇṇo mantānīputto ( sī .)], parisā buddhaparisā ;
Sarabhaṅgo lokanātho , evaṃ dhāretha jātakan ’’ ti .
Sarabhaṅgajātakaṃ dutiyaṃ .